کتاب سایه بان

کتاب سایه بان (روایتی مستند از رشادت و ایثار امدادگران جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی سوم ۱۴۰۵ - ۱۴۰۴) حاصل گردآوری محمدرضا جهان بخش و عرشیا فرهنگ روستا است که زیر نظر پیرحسین کولیوند تهیه شده است. این مجموعه‌ی مصور، صحنه‌های امدادرسانی در مناطق آسیب‌دیده را در کنار تجربه‌ی مردم از ویرانی، انتظار و سوگ ثبت کرده است. نشر سنجاق این کتاب را منتشر کرده است. موضوع مجموعه فقط بیرون‌آوردن گرفتارشدگان از آوار نیست؛ حضور تیم‌های حمایت روانی کنار خانواده‌ها نیز بخشی از محتوای این کتاب است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سایه بان

کتاب سایه بان مجموعه‌ای مصور از گزارش‌های امدادرسانی است که محمدرضا جهان بخش و عرشیا فرهنگ روستا گردآوری کرده‌اند. موضوع اصلی، فعالیت نیروهای هلال احمر در محل ساختمان‌های تخریب‌شده و همراهی آنان با آسیب‌دیدگان جنگ است. گزارش‌ها معمولاً با نام یک محله، خیابان یا محل حادثه آغاز می‌شوند و سپس وضعیت صحنه و فعالیت امدادگران را شرح می‌دهند. عنوان‌هایی مانند «تهران ـ خیابان ۱۳ آبان؛ در دل ویرانی»، «تهران ـ شرکت بارز؛ جست‌وجو در عمق آوار» و «در کنار مردم، در روزهای جنگ» نشان می‌دهند که مجموعه هم عملیات نجات را دنبال می‌کند و هم به پیامدهای انسانی حادثه توجه دارد. متن‌های کوتاه در کنار تصاویر، موقعیت هر عملیات را معرفی می‌کنند؛ از دشواری دسترسی به طبقات فروریخته تا جست‌وجوی نشانه‌های حیات به کمک سگ‌های زنده‌یاب. این شیوه، توجه را به صحنه‌های مشخص معطوف نگه می‌دارد و به‌جای شرح کلی جنگ، فعالیت امدادی را در مقیاس یک ساختمان، یک خیابان یا یک محله نشان می‌دهد.
کتاب سایه بان در ثبت خسارت‌ها به توصیف بتن و آهن بسنده نمی‌کند. خانه‌ها و محل‌های کار در این گزارش‌ها بخشی از زندگی مردم‌اند که ناگهان از دسترس خارج شده‌اند. خانواده‌های چشم‌انتظار، سالمندان نگران همسایگان و افرادی که کسب‌وکارشان تخریب شده است، در کنار نیروهای عملیاتی حضور دارند. متن، اشیای به‌جای‌مانده را نیز نشانه‌هایی از زندگی پیش از حادثه می‌بیند؛ چیزهایی که معنای خسارت را از ابعاد یک سازه فراتر می‌برند. بخش‌های مربوط به حمایت روانی، دامنه‌ی امدادرسانی را گسترش می‌دهند و گفت‌وگو، آرام‌سازی و ایجاد احساس امنیت را در کنار رسیدگی به آسیب‌های جسمی قرار می‌دهند. بخش «افطار در میان آوار» نیز مکث کوتاه امدادگران میان ساعت‌های کار را ثبت کرده است. حال‌وهوای مجموعه از کنار هم قرارگرفتن این موقعیت‌ها شکل می‌گیرد: خطر و خستگی در محل عملیات، اضطراب مردم در انتظار خبر و لحظه‌هایی که یافتن نشانه‌ای از زندگی به ادامه‌ی جست‌وجو جهت می‌دهد. خواننده از خلال این صحنه‌ها با چند وجه متفاوت حضور امدادگران روبه‌رو می‌شود، نه فقط تصویر آنان هنگام آواربرداری.

خلاصه کتاب سایه بان

کتاب سایه بان فعالیت امدادگران را در چندین محل آسیب‌دیده دنبال می‌کند؛ موقعیت‌هایی که در هرکدام نوع تخریب و نیاز مردم متفاوت است. نیروها در خیابان ۱۳ آبان با سازه‌ای ناپایدار و مسیرهای دشوار انتقال مصدومان روبه‌رو هستند. تیم‌های آنست در شرکت بارز، سگ‌های زنده‌یاب را برای جست‌وجوی افراد گرفتار به میان آوار می‌برند. گزارش‌های دیگر از ایمن‌سازی محل، ارزیابی خسارت‌ها و حضور در محدوده‌های درگیر دود و آتش می‌گویند. مجموعه در ادامه به کسانی توجه می‌کند که ترس، اضطراب یا سوگ را تجربه می‌کنند و به حمایت روانی نیاز دارند. ایده‌ی محوری این گزارش‌ها آن است که امدادرسانی فقط یک عملیات فنی نیست؛ رسیدگی به نگرانی و تنهایی آسیب‌دیدگان نیز بخشی از مسئولیت نیروهای امدادی است.

چرا باید کتاب سایه بان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سایه بان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• گزارش‌های محلی، تفاوت شرایط جست‌وجو در ساختمان‌ها و محوطه‌های آسیب‌دیده را نشان می‌دهند.
• تصاویر و توضیحات همراهشان، زمینه‌ی شناخت موقعیت‌های امدادی را فراهم می‌کنند.
• بخش‌های حمایت روانی، نیازهای آسیب‌دیدگان را فراتر از جراحت جسمی مطرح می‌کنند.
• شرح حضور مردم، پیامدهای تخریب خانه و محل کار را ملموس می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب سایه بان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به گزارش‌های مستند و مصور درباره‌ی امدادرسانی در جنگ.
• داوطلبان امدادی که به شناخت شرایط حضور در محل حادثه علاقه دارند.
• خوانندگانی که موضوع حمایت روانی از خانواده‌های آسیب‌دیده و پیامدهای انسانی جنگ را دنبال می‌کنند.