کتاب فلسفه تطبیقی

کتاب فلسفه تطبیقی (پژوهشی تحلیلی ـ انتقادی از دیدگاه‌های ماسون اورسل، هانری کربن و ایزوتسو)، نوشته حمیدرضا اسکندری و قاسم پورحسن، به بررسی مبانی و روش‌های مقایسه‌ی فلسفی می‌پردازد. پرسش اصلی کتاب این است که آیا یافتن شباهت میان دو اندیشه برای مقایسه‌ی فلسفی کافی است؟ این اثر شناخت مبانی و زمینه‌های تاریخی سنت‌های فکری را پیش‌شرطی اساسی برای سنجش و مقایسه‌ی آن‌ها می‌داند. دیدگاه‌های ماسون اورسل، هانری کربن و ایزوتسو درباره‌ی چیستی، روش و ضرورت فلسفه‌ی تطبیقی موضوع اصلی پژوهش هستند. مسئله‌ی محوری کتاب چگونگی برقراری گفت‌وگوی فلسفی میان سنت‌های فکری بدون تحمیل مفاهیم یکی بر دیگری است. نشر نقد فرهنگ در سال ۱۴۰۱ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فلسفه تطبیقی

کتاب فلسفه تطبیقی، به قلم حمیدرضا اسکندری و قاسم پورحسن، به بررسی مبانی نظری و روش‌های مقایسه‌ی فلسفی می‌پردازد. این کتاب با تمرکز بر آرای ماسون اورسل، هانری کربن و ایزوتسو، می‌کوشد تا حدود و اعتبار مطالعات تطبیقی را روشن کند. پیش‌گفتار قاسم پورحسن مناقشه‌های این حوزه را در سه محور سرشت‌شناسی، روش‌شناسی و موضوع‌شناسی بررسی می‌کند. این تقسیم‌بندی نشان می‌دهد که اختلاف‌نظر درباره‌ی فلسفه‌ی تطبیقی از تعریف ماهیت آن آغاز می‌شود و به شیوه‌ی پژوهش و انتخاب موضوع نیز می‌رسد.

این کتاب در پنج فصل تنظیم شده است. فصل نخست با عنوان فلسفه‌ی تطبیقی: مسائل، خاستگاه‌ها و افق‌ها، به معرفی پیشینه‌ی این حوزه، معنای فلسفه‌ی تطبیقی، غربی‌شدن جهان و فرایند تطبیق اختصاص دارد. فصل‌های دیگر کتاب نیز دیدگاه‌های سه متفکر اصلی پژوهش را بررسی می‌کنند و به پرسش‌هایی درباره‌ی ملاک انتخاب فیلسوفان و هدف از مقایسه‌ی اندیشه‌ها پاسخ می‌دهند.

یکی از موضوعات مهم کتاب فلسفه تطبیقی تمایز میان شباهت‌های ظاهری مفاهیم و مقایسه‌ی مبانی و پیش‌فرض‌های فلسفی آن‌هاست. اورسل بر ضرورت عبور از مقایسه‌ی صرف اصطلاحات تأکید می‌کند، کربن به تأویل معنوی و افق باطنی اندیشه‌ها توجه می‌کند و ایزوتسو امکان مقایسه‌ی مکاتب شرقی را بررسی می‌کند. حمیدرضا اسکندری و قاسم پورحسن همچنین مسئله‌ی اروپامحوری و نسبت فلسفه‌ی تطبیقی با فلسفه‌ی میان‌فرهنگی را به بحث می‌گذارند و میان احترام اخلاقی به سنت‌های دیگر و شناخت دقیق مبانی فکری آن‌ها تمایز قائل می‌شوند. مفهوم هماوردی نیز به‌عنوان رویکردی برای گفت‌وگوی برابر میان سنت‌های فلسفی مطرح می‌شود؛ رویکردی که استقلال هر سنت را حفظ می‌کند و از تبدیل یک اندیشه به معیار سنجش اندیشه‌های دیگر جلوگیری می‌کند. بررسی مواجهه‌ی فارابی و ابن‌سینا با میراث فلسفی یونان نیز نشان می‌دهد که پژوهش تطبیقی می‌تواند درون یک سنت فکری و در مواجهه‌ی متفکران آن با میراث‌های دیگر شکل بگیرد.

خلاصه کتاب فلسفه تطبیقی

پرسش اصلی کتاب فلسفه تطبیقی این است که چه چیزی یک مقایسه را به پژوهشی فلسفی تبدیل می‌کند. نویسندگان پاسخ این پرسش را در شناخت دقیق مبانی هر سنت فکری جست‌وجو می‌کنند، زیرا شباهت اصطلاحات همیشه به معنای اشتراک مفاهیم نیست و تفاوت در تعبیرها نیز لزوماً از اختلاف بنیادین اندیشه‌ها خبر نمی‌دهد. این کتاب فرایند تطبیق را در سه مرحله‌ی تحلیل سنت‌ها، مقایسه‌ی آن‌ها و دستیابی به نوعی سنتز فلسفی بررسی می‌کند. مرحله‌ی نخست به شناخت مبانی و مسئله‌ی بی‌طرفی پژوهشگر مربوط است. در مرحله‌ی دوم، ملاک انتخاب موضوع و شیوه‌ی مقایسه‌ی اندیشه‌ها اهمیت پیدا می‌کند. مرحله‌ی سوم نیز امکان تکمیل متقابل سنت‌های فلسفی را بررسی می‌کند. حمیدرضا اسکندری و قاسم پورحسن با تحلیل دیدگاه‌های اورسل، کربن و ایزوتسو، نشان می‌دهند که برداشت هر متفکر از فلسفه، تاریخ و نسبت شرق و غرب بر روش پژوهش تطبیقی تأثیر می‌گذارد. هدف نهایی چنین پژوهشی دستیابی به شناختی دقیق‌تر از سنت‌های فکری و مناسبات میان آن‌هاست.

چرا باید کتاب فلسفه تطبیقی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فلسفه تطبیقی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این اثر دیدگاه‌های اورسل، کربن و ایزوتسو را درباره‌ی روش پژوهش تطبیقی شرح می‌دهد.
• مباحث کتاب به شناخت مسئله‌ی بی‌طرفی پژوهشگر و پرهیز از تحمیل مفاهیم یک سنت بر سنت دیگر کمک می‌کنند.
• این کتاب با ارائه‌ی نمونه‌های فلسفی، امکان مطالعات تطبیقی درون یک سنت فکری را بررسی می‌کند.

خواندن کتاب فلسفه تطبیقی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فلسفه تطبیقی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان فلسفه که به مبانی و روش‌های پژوهش تطبیقی علاقه‌مندند.
• پژوهشگران فلسفه‌ی اسلامی که نسبت این سنت فکری را با دیگر مکاتب فلسفی بررسی می‌کنند.
• علاقه‌مندان به اندیشه‌های اورسل، هانری کربن و ایزوتسو که می‌خواهند با رویکردهای انتقادی به فلسفه‌ی تطبیقی آشنا شوند.

درباره حمیدرضا اسکندری

حمیدرضا اسکندری نویسنده و پژوهشگر حوزه‌ی تاریخ و فلسفه است. مطبوعات دوره‌ی قاجار دیگر کتاب اوست.

درباره قاسم پورحسن

قاسم پورحسن پژوهشگر و استاد فلسفه‌ و عضو هیئت‌علمی گروه فلسفه‌ی دانشگاه علامه‌ی طباطبایی است. حوزه‌ی اصلی فعالیت‌ او فلسفه‌ی اسلامی، فلسفه‌ی تطبیقی، فلسفه‌ی دین و تاریخ اندیشه‌ی فلسفی است. خداباوری و خداناباوری، ابن‌سینا و خرد ایرانی و خوانشی نو از فلسفه‌ی فارابی از دیگر آثار او هستند.

بخشی از کتاب فلسفه تطبیقی

«سعی ما بر این است تا حدی در جهت نزدیک شدن به معنای فلسفهٔ تطبیقی گام برداریم. برای تعریف فلسفهٔ تطبیقی، باید ابتدا به تعریف مفاهیمی چند دست یابیم. از آنجایی که در نگاه اولیه و کلی فلسفهٔ تطبیقی مطالعه‌ای تطبیقی و مقایسه‌ای میان دو سنت مختلف و به‌طور خاص دو سنت شرقی و غربی است، لذا، اولین مفاهیم ضروری جهت رسیدن به تعریفی از فلسفهٔ تطبیقی تعریف مفاهیم فلسفه، شرق و غرب است؛ بدین نحو که چه معنایی از فلسفه را باید مدنظر داشت که هم‌زمان بتوانیم کانت، هایدگر و ملاصدرا و فیلسوفان اسلامی و فیلسوفان قرون‌وسطی را تحت معنای فلسفه به‌عنوان فیلسوف در نظر بگیریم و بعد درمورد تطبیق و مقایسهٔ آن‌ها به بحث بنشینیم؟ یا در باب مفاهیم شرق و غرب ملاک دسته‌بندی ما از فیلسوفان و اندیشمندان تحت این مفاهیم چگونه باید باشد؟ آیا مرزهای جغرافیایی واضح و روشنی میان این دو وجود دارد؟ آیا صرف تقسیم‌بندی جغرافیایی نشان‌دهندهٔ تمایزها و اشتراک‌های تفکر شرقی و غربی خواهد بود؟ نوع پاسخ بدین سؤال‌ها یکی از مبنای اصلی و اساسی در تفاوت نگرش‌ها و رویکردها به فلسفهٔ تطبیقی است، چنان‌که در بررسی نگرش‌های اورسل، کربن و ایزوتسو این مسئله روشن خواهد شد. در سنت غربی، متفکران حوزهٔ فلسفهٔ تطبیقی، مفاهیم ابتدایی را در جهت رسیدن به معنای فلسفهٔ تطبیقی مفاهیم چیستی فلسفه و چیستی شرق می‌دانند. هر تعریفی از فلسفهٔ تطبیقی نیازمند پاسخ به این دو پرسش است: «فلسفه چیست؟» و «شرق چیست؟»»