کتاب آموزش مهارت های تفکر انتقادی

کتاب آموزش مهارت های تفکر انتقادی نوشته کاترین دلامین و جیل اسپرینگ، مجموعه‌ای از متن‌ها و فعالیت‌ها برای پرورش پرسشگری در کودکان نه تا ۱۲ ساله است. کودکان در این فعالیت‌ها، گفته‌های ناسازگار را پیدا می‌کنند، درباره‌ی ادعاها سؤال می‌پرسند و دلایل تصمیم‌های مختلف را می‌سنجند. سارا بالین پرست مترجم این کتاب است و انتشارات سرو (سروش دانش) این کتاب را منتشر کرده است. نکته‌ی محوری تمرین‌ها، رسیدن به پاسخ از مسیر گفت‌وگوست؛ معلم قرار نیست پاسخ‌ها را از ابتدا در اختیار دانش‌آموزان بگذارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آموزش مهارت های تفکر انتقادی

کتاب آموزش مهارت های تفکر انتقادی حاصل همکاری کاترین دلامین و جیل اسپرینگ، دو گفتاردرمانگر دارای تجربه‌ی کار با کودکان است. نویسندگان، تفکر انتقادی را تحلیل و ارزیابی بی‌طرفانه‌ی یک موضوع برای داوری درباره‌ی آن تعریف کرده‌اند. تمرین‌ها نیز بر همین مبنا، کودک را از پذیرفتن بی‌درنگ اطلاعات به‌سوی بررسی گفته‌ها هدایت می‌کنند. موضوع اصلی، صرفاً پیداکردن اشتباه دیگران نیست؛ کودک باید بتواند شواهد را مقایسه کند، توضیح‌های احتمالی را بسنجد و دلیل نظرش را بیان کند. این کتاب سه بخش اصلی دارد و هفت حوزه‌ی تفکر انتقادی را پوشش می‌دهد. «یافتن تناقض‌ها»، «استفاده از تجربه‌های زندگی»، «به چالش کشیدن ادعاها» و «تشخیص سوگیری» از عنوان‌های مطرح‌شده هستند. بخش سوم نیز نمونه‌هایی از کلاهبرداری‌ها، اخبار ساختگی و ماجراهای فریبنده را برای بررسی ارائه کرده است. متن‌های دو بخش نخست عموماً چهار سطح دشواری دارند تا فعالیت‌ها متناسب با توانایی کودکان انتخاب شوند. موقعیت‌های روزمره و متن‌های مکتوب، مواد اصلی این بررسی‌ها را فراهم می‌کنند.
کتاب آموزش مهارت های تفکر انتقادی، نقش معلم را هدایت گفت‌وگو و فراهم‌کردن فرصت اندیشیدن معرفی کرده است. هر متن کوتاه، پرسش‌هایی پیشنهادی دارد که می‌توانند بحث را آغاز کنند یا هنگام متوقف‌شدن گفت‌وگو به کمک گروه بیایند. هدف، این است که کودکان خودشان سؤال بسازند و دیدگاه‌های متفاوت را بررسی کنند. راهنمای استفاده، فعالیت با یک کودک، گروه‌های کوچک یا کل کلاس را ممکن می‌داند؛ بااین‌حال، گفت‌وگوی دو یا چند کودک را در نتیجه‌گیری مؤثر می‌شمارد. متن‌های ویژه‌ی دانش‌آموزان نیز جدا از پرسش‌ها و راهنمای معلم فراهم شده‌اند. اجرای فعالیت‌ها به تجهیزات خاصی نیاز ندارد و زمان زیادی نمی‌گیرد. راهنما برای کودکانی که در خواندن، نوشتن یا حافظه‌ی شنیداری دشواری دارند نیز پیشنهادهایی دارد؛ از جمله چندبارخواندن متن یا تقسیم متن‌های بلند به قسمت‌های کوتاه‌تر. این ویژگی‌ها نشان می‌دهند که تمرکز فقط بر پاسخ نهایی نیست؛ فهم متن، شنیدن نظر دیگران و توضیح‌دادن دلیل پاسخ نیز بخشی از فرایند یادگیری هستند.

خلاصه کتاب آموزش مهارت های تفکر انتقادی

کتاب آموزش مهارت های تفکر انتقادی بر این ایده استوار است که داوری مستقل، به پرسیدن سؤال و سنجیدن اطلاعات نیاز دارد. تمرین‌ها از تشخیص ناسازگاری‌های آشکار آغاز می‌شوند و به بررسی تصمیم‌ها، اعتبار ادعاها و سوگیری می‌رسند. کودک در بعضی فعالیت‌ها باید مشخص کند چه اطلاعاتی کم است؛ در بعضی دیگر، باید پیامدهای چند انتخاب را کنار هم بگذارد. برای نمونه، ادعای «بهترین رستوران روستا» بدون دانستن تعداد شرکت‌کنندگان و شیوه‌ی نظرسنجی، مبنای کافی برای تصمیم‌گیری نیست. پرسش‌ها همچنین نشان می‌دهند که هر ناسازگاری لزوماً نشانه‌ی دروغ یا اشتباه نیست و ممکن است توضیح دیگری داشته باشد. پیام اصلی این کتاب، پرورش عادت بررسی‌کردن پیش از پذیرفتن است؛ عادتی که دانش، تجربه‌ی زندگی، حافظه و توانایی استنباط در شکل‌گیری آن نقش دارند.

چرا باید کتاب آموزش مهارت های تفکر انتقادی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب آموزش مهارت های تفکر انتقادی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• متن‌های کوتاه، فرصت تمرین تشخیص تناقض و بررسی اعتبار گفته‌ها را فراهم می‌کنند.
• پرسش‌های پیشنهادی، به معلمان برای هدایت بحث بدون ارائه‌ی فوری پاسخ کمک می‌کنند.
• سطح‌بندی فعالیت‌ها، انتخاب تمرین متناسب با توانایی کودکان را ممکن می‌کند.
• بررسی تبلیغات و اخبار ساختگی، زمینه‌ی گفت‌وگو درباره‌ی اطلاعات گمراه‌کننده را فراهم می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب آموزش مهارت های تفکر انتقادی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• معلمان کودکان نه تا ۱۲ ساله که به‌دنبال فعالیت‌های پرسشگری هستند.
• کمک‌معلمان و متخصصان آموزشی که مهارت درک مطلب را پرورش می‌دهند.
• مربیانی که می‌خواهند ارزیابی اطلاعات و گفت‌وگوی گروهی را تمرین دهند.