کتاب جایگاه مادر در نظام حقوقی ایران

کتاب جایگاه مادر در نظام حقوقی ایران نوشته رفیعه شامخی امیری، حقوق و تکالیف مادر را از اثبات نسبت با فرزند تا حضانت، اشتغال، نفقه و ارث بررسی می‌کند. مسئله‌ی اصلی این کتاب، تفاوت میان احترام اخلاقی به مادر و حمایت حقوقی از نقش مادری است؛ دو موضوعی که الزاماً به یک معنا نیستند. نویسنده علاوه‌بر مادری طبیعی، پرسش‌های مربوط به مادرخواندگی، لقاح مصنوعی و رحم جایگزین را نیز مطرح کرده است. انتشارات خادم الرضا (ع) این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جایگاه مادر در نظام حقوقی ایران

کتاب جایگاه مادر در نظام حقوقی ایران، موضوع مادری را در محدوده‌ی حقوق خصوصی و روابط اعضای خانواده بررسی کرده است. رفیعه شامخی امیری بحث را بر این تمایز بنا می‌کند که بررسی حقوق زن، لزوماً همه‌ی مسائل حقوقی مادر را پوشش نمی‌دهد. پرسش اصلی پژوهش این است که قوانین چه تعریفی از مادر ارائه می‌کنند و چه حقوق، تکالیف و محدودیت‌هایی برای او در نظر گرفته‌اند. نویسنده برای پاسخ‌دادن به این پرسش، از مواد قانونی، مباحث فقهی و دیدگاه‌های حقوق‌دانان استفاده کرده است. دیدگاه نویسنده درباره‌ی خانواده، بر اهمیت ازدواج و حفظ پیوندهای خانوادگی تکیه دارد. این مبنا در بررسی نسبت مادر و فرزند، اراده‌ی زن در پذیرش مادری و اثر سیاست‌های جمعیتی بر تصمیم‌های او دیده می‌شود. متن همچنین میان بیان حکم قانونی، نقل اختلاف‌نظرها و پیشنهاد اصلاح مقررات حرکت می‌کند؛ بنابراین همه‌ی مطالب مطرح‌شده، حکم قطعی و یکسانی ندارند.
کتاب جایگاه مادر در نظام حقوقی ایران سه فصل اصلی دارد. فصل نخست، «تحقق حقوق مادری»، هفت مبحث را دربرمی‌گیرد: مادر نسبی، مادر رضاعی، مادرخواندگی، نسب بدون نکاح، مادر در لقاح مصنوعی، همانندسازی و مادر اجاره‌ای. این تقسیم‌بندی نشان می‌دهد که تعریف حقوقی مادر همیشه به واقعه‌ی زایمان محدود نمی‌ماند و گاهی به بررسی منشأ ژنتیکی، شرایط بارداری یا نوع رابطه‌ی قانونی نیاز دارد. فصل دوم، «روابط غیر مالی مادر با اعضای خانواده»، موضوعاتی مانند بارداری و رضاع، حضانت، سقوط و انتقال حضانت و صلاحیت‌های قانونی مادر را دنبال می‌کند. قیمومت، ولایت و اداره‌ی اموال فرزند نیز در همین فصل جای گرفته‌اند. فصل سوم، «روابط مالی مادر با اعضای خانواده»، ارزش مالی کار مادر در خانه و بیرون از خانه را در کنار نفقه و ارث بررسی می‌کند. فهرست مباحث این فصل، اجرت شیردادن، اجرت حضانت، پیامدهای اشتغال و ارتباط شغل مادر با سلامت نوزاد را نیز شامل می‌شود. دامنه‌ی این موضوعات، امکان بررسی مادری را هم در مناسبات روزمره‌ی خانواده و هم در وضعیت‌های حقوقی پیچیده‌تر فراهم می‌کند.

خلاصه کتاب جایگاه مادر در نظام حقوقی ایران

کتاب جایگاه مادر در نظام حقوقی ایران بحث را از چگونگی شکل‌گرفتن و اثبات رابطه‌ی حقوقی مادر و فرزند آغاز می‌کند. نویسنده توضیح می‌دهد که انواع این رابطه، آثار یکسانی ندارند؛ برای نمونه، قرابت رضاعی در بحث ممنوعیت ازدواج اثر دارد اما همان آثار نسب طبیعی را در ارث و حضانت ایجاد نمی‌کند. موضوع سپس به موقعیت‌هایی می‌رسد که تعریف مادر محل پرسش است: فرزندپذیری، لقاح مصنوعی، همانندسازی و بارداری جانشین. متن در ادامه، حقوق و مسئولیت‌های مادر را در نگهداری فرزند و مناسبات مالی خانواده دسته‌بندی می‌کند. دغدغه‌ی محوری پژوهش، شناسایی قوت‌ها و کاستی‌های حمایت قانونی از مادری است. نویسنده همچنین امکان اصلاح مقررات را مطرح می‌کند تا ارزش اجتماعی نقش مادر، در تعیین حقوق و تکالیف او نیز بازتاب پیدا کند.

چرا باید کتاب جایگاه مادر در نظام حقوقی ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جایگاه مادر در نظام حقوقی ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت میان جایگاه اخلاقی مادر و حقوق قانونی او را روشن می‌کند.
• مباحث کتاب، تمایز حضانت، قیمومت، ولایت و اداره‌ی اموال فرزند را نشان می‌دهند.
• بررسی بارداری جانشین و لقاح مصنوعی، پرسش‌های مربوط به تعیین نسبت مادر و کودک را پیش می‌کشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب جایگاه مادر در نظام حقوقی ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان حقوق که موضوع پژوهششان حقوق خانواده است.
• پژوهشگران مطالعات زنان که حمایت قانونی از مادری را بررسی می‌کنند.
• خوانندگان علاقه‌مند به مسائل حقوقی حضانت، نسب و بارداری جانشین.