کتاب درسنامه قواعد فقه جزایی

کتاب درسنامه قواعد فقه جزایی نوشته علی مراد حیدری، رابطه‌ی قواعد فقهی و نهادهای حقوق کیفری ایران را بررسی می‌کند. نویسنده از معنای هر قاعده و مستندات فقهی شروع می‌کند و سپس کاربرد حقوقی و نمونه‌های قضایی را توضیح می‌دهد. یکی از مسائل محوری این کتاب، تفاوت میان ممنوعیت شرعی یک رفتار و جرم‌بودن آن در قانون است؛ تفاوتی که در بحث حدود اختیار قاضی اهمیت پیدا می‌کند. انتشارات الحان این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درسنامه قواعد فقه جزایی

کتاب درسنامه قواعد فقه جزایی نوشته علی مراد حیدری، قواعد فقهی را در پیوند با پرسش‌های حقوق جزا معرفی کرده است. نویسنده در مقدمه، قاعده‌ی فقهی را حکمی کلی معرفی می‌کند که بر مسائل و مصادیق متعدد قابل‌انطباق است. او همچنین میان قواعد «منصوص» و «اصطیادی» تفاوت می‌گذارد: دسته‌ی نخست در متن روایات تصریح شده‌اند و دسته‌ی دوم از محتوای روایات استخراج می‌شوند. مباحث اصلی در سه بخش «قواعد فقه جزای عمومی»، «قواعد فقه جزای اختصاصی» و «قواعد فقه دادرسی کیفری» تنظیم شده‌اند. نویسنده، تعداد قواعد عنوان‌دار را ۴۵ قاعده اعلام کرده است و بیش از ۱۵ قاعده‌ی دیگر را نیز در میان مباحث معرفی می‌کند. بخش نخست موضوعاتی مانند قانونی‌بودن جرم و مجازات، شخصی‌بودن مجازات، مبانی مسئولیت کیفری، دفاع مشروع، معاونت در جرم و توبه را دربر می‌گیرد. بخش دوم شامل قواعد مرتبط با دیه، اقدام، تحذیر، حرمت اکل مال به باطل و قرابت است. بخش سوم نیز موضوعاتی مانند دادرسی عادلانه، رجوع از اقرار، منع تجسس و تأخیر اجرای مجازات را مطرح می‌کند.
کتاب درسنامه قواعد فقه جزایی در مباحث ارائه‌شده، بررسی فقهی را از بررسی حقوقی جدا کرده است. آیات، روایات و دیدگاه‌های فقها در قسمت نخست قرار می‌گیرند؛ مواد قانونی و نمونه‌های رویه‌ی قضایی در قسمت بعدی بررسی می‌شوند. این شیوه، امکان مقایسه‌ی مبنای یک قاعده با صورت قانونی و نحوه‌ی استفاده از آن در دادگاه را فراهم می‌کند. نویسنده صرفاً به بیان شباهت‌ها بسنده نکرده است؛ او اختلاف دیدگاه‌ها درباره‌ی دامنه‌ی تعزیر، معنای شبهه و حدود اختیار حاکم را نیز توضیح می‌دهد. برخی برداشت‌های قانونی و قضایی از قاعده‌ی درء هم از منظر او نقد شده‌اند. هدف اعلام‌شده‌ی نویسنده، کاهش مطالب اضافی و فراهم‌کردن متنی کوتاه برای مطالعه‌ی دانشجویان است. او تدریس بخش نخست را برای دوره‌ی کارشناسی و بخش‌های دوم و سوم را برای دوره‌ی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی پیشنهاد کرده است.

خلاصه کتاب درسنامه قواعد فقه جزایی

کتاب درسنامه قواعد فقه جزایی نشان می‌دهد که شناخت نهادهای کیفری، به بررسی نسبت میان مبانی فقهی، قانون و تصمیم قضایی نیاز دارد. بحث قبح عقاب بلابیان، تفاوت میان تصویب قانون و رسیدن حکم به آگاهی مرتکب را پیش می‌کشد. مباحث تعزیر، حدود اختیار در تعیین کیفر و تناسب مجازات با وضعیت بزهکار را بررسی می‌کنند. قواعد رفع قلم و رفع نیز شرایطی مانند کودکی، اختلال روانی، خواب، ناآگاهی و اکراه را در بحث مسئولیت کیفری قرار می‌دهند. نویسنده در بحث اضطرار، رفع مجازات را از مسئولیت جبران خسارت جدا می‌کند. دغدغه‌ی اصلی، روشن‌کردن معنای قواعد و محدوده‌ی کاربرد آن‌هاست؛ زیرا اشتراک عنوان یک قاعده با یک اصل حقوقی، لزوماً به معنای یکسان‌بودن تمام شرایط و آثار آن‌ها نیست.

چرا باید کتاب درسنامه قواعد فقه جزایی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب درسنامه قواعد فقه جزایی عبارت‌اند از:

• خواننده می‌تواند مستندات فقهی قواعد جزایی را در کنار مواد قانونی مرتبط مطالعه کند.
• نمونه‌های قضایی، تفاوت میان معنای قاعده و نحوه‌ی استناد دادگاه به آن را نشان می‌دهند.
• بحث‌های مسئولیت کیفری، مرز رفع مجازات و باقی‌ماندن مسئولیت جبران خسارت را روشن می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب درسنامه قواعد فقه جزایی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان حقوق که درس قواعد فقه جزایی را می‌گذرانند.
• دانشجویان حقوق جزا و جرم‌شناسی که مبانی فقهی نهادهای کیفری را مطالعه می‌کنند.
• پژوهشگران حقوق کیفری که به مقایسه‌ی قواعد فقهی، قانون و رویه‌ی قضایی علاقه دارند.