کتاب در میدان نهضت ها

کتاب در میدان نهضت ها (در منظومه فکری امام خمینی و رهبر معظم انقلاب اسلامی) نوشته معصومه اصانلو و زیرنظر علی خاک رنگین، سه جنبش تنباکو، مشروطه و ملی‌شدن صنعت نفت را از دریچه‌ی سخنان روح‌الله خمینی و سیدعلی خامنه‌ای بررسی می‌کند. مسئله‌ی محوری این کتاب، پیوند شناخت گذشته با فهم سرنوشت سیاسی جامعه است؛ پیوندی که بحث درباره‌ی رهبری مذهبی، مشارکت مردم، مداخله‌ی خارجی و تحریف تاریخ را کنار هم قرار می‌دهد. انتشارات ژرفای شناخت این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب در میدان نهضت ها

کتاب در میدان نهضت ها حاصل پژوهش معصومه اصانلو زیرنظر علی خاک رنگین درباره‌ی جایگاه سه نهضت در اندیشه‌ی سیاسی روح‌الله خمینی و سیدعلی خامنه‌ای است. نویسنده، سخنان این دو شخصیت را به‌عنوان داده‌های اصلی پژوهش انتخاب کرده است. بنابراین، محور بحث نه بازگویی پیوسته‌ی رویدادها، بلکه شناخت موضوعات و داوری‌هایی است که در این سخنان درباره‌ی تاریخ ایران مطرح می‌شوند. مقدمه، روش پژوهش را «تحلیل مضمون» معرفی می‌کند و از شیوه‌ی «شبکه‌ی مضامین» برای دسته‌بندی داده‌ها توضیح می‌دهد. این روش، عبارت‌های استخراج‌شده از متن را ابتدا در قالب مضامین پایه قرار می‌دهد؛ سپس موضوعات مشترک را در دسته‌های کلی‌تر جمع می‌کند. موضوعاتی مانند استقلال، رهبری دینی، مقاومت مردمی و نفوذ قدرت‌های خارجی از همین مسیر به محورهای بررسی تبدیل می‌شوند. بحث آغازین درباره‌ی قرآن و روایات نیز زمینه‌ی دینی نگاه عبرت‌محور به گذشته را روشن می‌سازد. تاریخ در این چارچوب، ذخیره‌ای از تجربه‌هاست که شناخت کامیابی‌ها و خطاهای جمعی را ممکن می‌کند.
کتاب در میدان نهضت ها چهار فصل اصلی دارد: «اهمیت و جایگاه تاریخ»، «نهضت تنباکو»، «نهضت مشروطه» و «نهضت ملی‌شدن نفت». فصل نخست، موضوعاتی مانند حافظه‌ی تاریخی، ثبت دقیق وقایع، عوامل تحریف و نسبت گذشته با تصمیم‌های آینده را دنبال می‌کند. فصل دوم، جایگاه میرزای شیرازی، همراهی مردم و نقش روحانیت در مقابله با امتیازطلبی خارجی را در کانون بحث قرار می‌دهد. فصل سوم، مشروطه را از منظر رهبری دینی، نفوذ فرهنگی و سیاسی، مطبوعات، حضور زنان و نقش آذربایجان بررسی کرده است. فصل چهارم نیز مسئله‌ی نفت را به استقلال اقتصادی، حاکمیت ملی، مبارزات کارگری، مداخله‌ی خارجی و تضعیف وحدت پیوند می‌زند. بخش تحلیل و جمع‌بندی، موضوعات اصلی این بررسی را دوباره کنار هم می‌گذارد. نقل‌قول‌های موضوع‌بندی‌شده و ارجاع به سخنرانی‌ها، امکان پیگیری منشأ دیدگاه‌ها را فراهم می‌کنند. خواننده در این مسیر، علاوه‌بر آشنایی با مضمون سخنان، با نوع تفسیر این دو شخصیت از عوامل پیروزی یا ناکامی جنبش‌ها روبه‌رو می‌شود. داوری‌های سیاسی و تاریخی مطرح‌شده نیز باید در چارچوب همین دیدگاه‌های مشخص فهمیده شوند.

خلاصه کتاب در میدان نهضت ها

کتاب در میدان نهضت ها بحث خود را از یک پرسش آغاز می‌کند: شناخت گذشته چه نسبتی با تصمیم‌های یک جامعه دارد؟ پاسخ محوری، ضرورت عبور از حفظ نام‌ها و وقایع به‌سوی فهم تجربه‌های تاریخی است. سخنان گردآمده، فراموشی گذشته و دست‌کاری روایت رویدادها را مانعی در برابر این شناخت معرفی می‌کنند. بررسی سه نهضت نیز مجموعه‌ای از مسائل مشترک را پیش می‌کشد: رابطه‌ی مردم با رهبران مذهبی، اثر اختلاف‌های داخلی، نقش قدرت‌های خارجی و اهمیت استقلال سیاسی و اقتصادی. نهضت تنباکو زمینه‌ی بحث درباره‌ی بسیج عمومی است؛ مشروطه پرسش از انحراف یک حرکت سیاسی را مطرح می‌کند؛ ملی‌شدن نفت نیز مسئله‌ی منابع ملی و مداخله‌ی خارجی را برجسته می‌سازد. پیام اصلی این مجموعه، در چارچوب دیدگاه‌های نقل‌شده، حفظ حافظه‌ی تاریخی و شناخت عواملی است که مسیر حرکت‌های جمعی را تغییر می‌دهند.

چرا باید کتاب در میدان نهضت ها را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب در میدان نهضت ها را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• سخنان دو رهبر جمهوری اسلامی درباره‌ی سه نهضت را به‌صورت موضوعی کنار هم قرار می‌دهد.
• مفهوم عبرت تاریخی را به بحث حافظه‌ی جمعی و تحریف پیوند می‌زند.
• زمینه‌ی بررسی نقش رهبری مذهبی، مشارکت مردم و مداخله‌ی خارجی را در تفسیر این جنبش‌ها فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب در میدان نهضت ها به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ جنبش‌های سیاسی و اجتماعی ایران.
• پژوهشگران اندیشه‌ی سیاسی روح‌الله خمینی و سیدعلی خامنه‌ای.
• دانشجویانی که نقش روحانیت در نهضت‌ها را مطالعه می‌کنند.
• خوانندگان پیگیر بحث حافظه‌ی تاریخی و تحریف وقایع.