کتاب از رفتار تا تجربه

کتاب از رفتار تا تجربه (نقد پدیدارشناختی روان‌شناسی معیار) نوشته سیدامیررضا مزاری، پرسشی بنیادین را پیش می‌کشد: آیا شناخت انسان را می‌توان به اندازه‌گیری رفتار و دسته‌بندی داده‌ها محدود کرد؟ نویسنده باتکیه‌بر پدیدارشناسی هوسرل، پیش‌فرض‌های فلسفی روان‌شناسی را بررسی کرده است و توجه را به تجربه‌ی زیسته، معنا و پیوند انسان با جهان برمی‌گرداند. انتشارات سروش اندیشه پویا این کتاب را منتشر کرده است. بحث اصلی، صرفاً انتخاب میان روش‌های کمّی و کیفی نیست؛ مسئله این است که روان‌شناس پیش از آغاز پژوهش یا درمان، چه تصوری از انسان و واقعیت دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از رفتار تا تجربه

کتاب از رفتار تا تجربه نوشته سیدامیررضا مزاری، درآمدی انتقادی بر مبانی فلسفی روان‌شناسی معیار از منظر پدیدارشناسی هوسرل است. نویسنده بحث را از پیش‌فرض‌هایی آغاز می‌کند که گاهی در نظریه‌ها پنهان می‌مانند اما بر فهم درمانگر از مراجع اثر می‌گذارند. هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، آگاهی و ارزش‌ها در این بررسی، موضوعاتی جدا از کار روان‌شناس نیستند؛ هریک در تعریف مسئله، انتخاب روش و برداشت از سلامت نقش دارند. محور نقد، الگویی است که فاعل شناسنده را از موضوع شناخت جدا فرض می‌کند. نویسنده پیامدهای این جدایی را در رابطه‌ی انسان و جهان و نیز در مواجهه‌ی درمانگر و مراجع دنبال کرده است. بحث کمّی‌سازی نیز در همین چارچوب مطرح می‌شود: پرسش فقط درباره‌ی دقت ابزار سنجش نیست، بلکه درباره‌ی معنای تبدیل تجربه‌ی انسانی به متغیرهای اندازه‌پذیر است. نویسنده همچنین علم‌باوری را از علم متمایز می‌کند و انحصاری‌دانستن اعتبار شناخت در روش‌های علوم طبیعی را به پرسش می‌کشد.
کتاب از رفتار تا تجربه سه بخش اصلی دارد. بخش نخست با عنوان «کلیات»، بنیان‌های فلسفی روان‌شناسی، نقد دوگانه‌انگاری و زمینه‌های فکری ظهور پدیدارشناسی را بررسی می‌کند. بخش دوم، «هوسرل؛ بنیانگذار پدیدارشناسی نوین»، به زمینه‌های اندیشه‌ی هوسرل، نسبت او با روان‌شناسی توصیفی برنتانو و چیستی پدیدارشناسی اختصاص دارد. بخش سوم، «تجربه و واقعیت»، پرسش‌هایی درباره‌ی واقعیت، معنا و ذهنی یا عینی‌بودن واقعیت طرح می‌کند. جمع‌بندی، واژه‌نامه و منابع نیز در ادامه آمده‌اند. مسیر بحث از نقد مبانی به شناخت مفاهیم پدیدارشناختی می‌رسد؛ مفاهیمی مانند قصدمندی و بازگشت به خود چیزها. قصدمندی در اینجا به معطوف‌بودن آگاهی به چیزی معنادار مربوط است، نه صرفاً تصمیم یا اراده‌ی شخصی. پدیدارشناسی نیز به‌جای محدودشدن به جست‌وجوی یک قلمرو درونی، چگونگی زیستن و تجربه‌کردن جهان را موضوع پرسش قرار می‌دهد. حاصل این مسیر، آشنایی با مسئله‌ای فلسفی در دل روان‌شناسی است: نسبت میان توضیح رفتار از بیرون و توصیف تجربه چنان‌که برای انسان پدیدار می‌شود. متن بیش از ارائه‌ی دستور درمان، زمینه‌ای برای تأمل درباره‌ی جایگاه پژوهشگر و درمانگر فراهم می‌کند.

خلاصه کتاب از رفتار تا تجربه

کتاب از رفتار تا تجربه بحث خود را بر این ایده استوار می‌کند که هیچ نظریه‌ی روان‌شناختی از پیش‌فرض‌های فلسفی خالی نیست. نادیده‌گرفتن این پیش‌فرض‌ها نیز تأثیرشان را از میان نمی‌برد. نویسنده سپس جدایی بنیادین ذهن و جهان را بررسی می‌کند و می‌پرسد آیا الگوی مطالعه‌ی اشیای طبیعی برای فهم انسان کفایت دارد. نقد او به تقلیل تجربه‌ی زیسته به داده، توجه به زمینه‌های فرهنگی رفتار و بررسی معیارهای سلامت گسترش می‌یابد. پدیدارشناسی در ادامه، مسیری برای بازگشت به چگونگی پدیدارشدن تجربه معرفی می‌شود. مفهوم قصدمندی نشان می‌دهد که آگاهی همواره متوجه چیزی است و ادراک، نسبتی معنادار با جهان دارد. حرف اصلی این کتاب، ضرورت بازاندیشی روان‌شناس درباره‌ی مبانی شناخت خویش است؛ مبانی‌ای که پیش از انتخاب آزمون، تفسیر رفتار یا تجویز درمان، بر نگاه او به انسان اثر گذاشته‌اند.

چرا باید کتاب از رفتار تا تجربه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب از رفتار تا تجربه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• پیوند پیش‌فرض‌های فلسفی با قضاوت‌های روان‌شناختی را روشن می‌کند.
• تفاوت نقد علم‌باوری با بحث درباره‌ی روش‌های کمّی را نشان می‌دهد.
• مفاهیم قصدمندی و تجربه‌ی زیسته را در ارتباط با مسائل روان‌شناسی معرفی می‌کند.
• زمینه‌ی تأمل درباره‌ی رابطه‌ی درمانگر و مراجع و معیارهای سلامت را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب از رفتار تا تجربه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان روان‌شناسی علاقه‌مند به فلسفه‌ی علم این رشته.
• روان‌درمانگران دغدغه‌مند درباره‌ی پیش‌فرض‌های نظری کارشان.
• پژوهشگران تازه‌کار علاقه‌مند به مطالعه‌ی تجربه‌ی زیسته.
• خوانندگان فلسفه که می‌خواهند با نسبت پدیدارشناسی هوسرل و روان‌شناسی آشنا شوند.