کتاب حبل المتین و ترقی ایران

کتاب حبل المتین و ترقی ایران نوشته مهدی فرجی است و نشر نقد فرهنگ آن را منتشر کرده است. این اثر پژوهشی به بررسی رویکرد یکی از مهم‌ترین نشریات دوره‌ی قاجار به مقوله‌ی تجدد و توسعه پرداخته و نشان داده است که چگونه نگاه صرفاً ابزاری به آموزش و علم، بدون دگرگونی بنیادهای فکری و اجتماعی، نمی‌تواند جامعه را به پیشرفت واقعی برساند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب حبل المتین و ترقی ایران اثر مهدی فرجی

کتاب حبل المتین و ترقی ایران نوشته‌ی مهدی فرجی و پژوهشی تاریخی و تحلیلی در حوزه‌ی تاریخ اندیشه و مطبوعات ایران در دوران گذار به مدرنیته است. نویسنده با بهره‌گیری از رویکرد تحلیلی نظریه‌ی انتقادی مکتب فرانکفورت و الگوی مدرنیستی ملی‌گرایی به واکاوی آرای مندرج در روزنامه‌ی حبل المتین کلکته پرداخته است. این کتاب در چهار فصل تنظیم شده است و سیر اندیشه‌ی اصلاحات، وضعیت نظام آموزشی سنتی و تلاش‌ها برای تأسیس مدارس جدید و ترجمه‌ی متون اروپایی را ارزیابی می‌کند.

فصل اول کتاب حاضر به جایگاه تعلیم و تربیت عمومی و علوم جدید در اندیشه و عمل اصلاحگران دوره‌ی قاجار اختصاص دارد. فصل دوم با تکیه بر نظریه‌ی انتقادی، درک این نشریه از پیوند میان ترقی و علوم جدید و همچنین نگاه آن به تجربه‌ی نوسازی کشورهایی چون ژاپن را بررسی می‌کند. فصل سوم نقش آموزش عمومی در شکل‌گیری هویت ملی و تعریف ایران‌بودن را پی می‌گیرد. فصل چهارم به تحلیل کاستی‌های راهکارهای عملی این روزنامه می‌پردازد.

کتاب حبل المتین و ترقی ایران فضای فکری اواخر دوره‌ی ناصری تا اوایل پهلوی اول را پیش روی مخاطب ترسیم می‌کند. این اثر نشان می‌دهد که نخبگان و روشنفکران پس از شکست‌های پیاپی نظامی، چگونه چاره‌ی عقب‌ماندگی را صرفاً در اقتباس ابزاری فنون مدرن جست‌وجو می‌کردند. نویسنده در این مسیر، آرا و دیدگاه‌های چهره‌هایی همچون میرزا ملکم‌خان، میرزا فتحعلی آخوندزاده، مستشار الدوله و سید جمال‌الدین اسدآبادی را بررسی کرده است.

کتاب حبل المتین و ترقی ایران به بازخوانی آرای نشریه‌ای می‌پردازد که نزدیک به سه دهه تلاش کرد تا آموزش و خردورزی را به مطالبه‌ای عمومی تبدیل کند. عنوان دیگر این کتاب عبارت است از: نگاهی انتقادی به راهکارهای روزنامه حبل‌المتین کلکته در حوزه علوم جدید و تعلیم و تربیت عمومی.

خلاصه کتاب حبل المتین و ترقی ایران

مدرنیته و پیشرفت کلیتی به‌ هم‌ پیوسته از ساختارهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هستند و تفکیک ابزاری آن‌ها ناممکن است. مهدی فرجی استدلال می‌کند که روزنامه‌ی حبل المتین به پیروی از تفکر پوزیتیویستی زمانه، ترقی را بیشتر محصول دریافت مستقیم فنون جدید و سوادآموزی همگانی می‌دید؛ درحالی‌که تحول پایدار مستلزم درک پیوند دوسویه میان ذهنیت مدرن و ساختارهای عینی جامعه است. این کتاب روشن می‌سازد که تلاش‌های مکرر قاجارها و پیشنهادهای این جریده، به‌علت بی‌توجهی به بنیان‌های فلسفی و زمینه‌های اجتماعی، نتوانست گره‌گشای بحران عقب‌ماندگی ایران باشد.

چرا باید کتاب حبل المتین و ترقی ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب حبل المتین و ترقی ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب، تحلیلی انتقادی از رویکردهای فکری مشروطه‌خواهان بر پایه‌ی نظریه‌ی مکتب فرانکفورت است.
• این اثر ریشه‌های تاریخی و فکری ناکامی نوسازی در اواخر دوره‌ی قاجار را آشکار می‌کند.
• کتاب پیش رو نشان می‌دهد که چرا ورود ابزار و علوم غربی بدون بازسازی ساختارهای اجتماعی و فکری به توسعه نمی‌انجامد.
• این کتاب مخاطب را با تاریخچه‌ی شکل‌گیری مدارس جدید، چالش‌های آموزش عمومی و نقش مطبوعات دوران مهاجرت آشنا می‌سازد.

خواندن کتاب حبل المتین و ترقی ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب حبل المتین و ترقی ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خواندن این کتاب به دوستداران مطالعات تاریخ معاصر ایران و رویدادهای فکری عصر مشروطه پیشنهاد می‌شود.
• این اثر برای پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های علوم سیاسی و تاریخ اندیشه مناسب است.
• این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند از زاویه‌ی جامعه‌شناسی تاریخی با چالش‌های مواجهه‌ی سنت و مدرنیته آشنا شوند.
• این اثر برای خوانندگانی مفید است که به‌دنبال درک نقش مطبوعات و روزنامه‌نگاری تاریخی در آگاهی عمومی ایرانیان هستند.

درباره مهدی فرجی

مهدی فرجی زاده‌ی سال ۱۳۶۱، نویسنده، مترجم و استادیار گروه تاریخ در دانشگاه تبریز بوده است. از مکتوبات او می‌توان به کتاب‌های «روابط سیاسی ایران و ترکیه در دوره رضاشاه و مصطفی کمال آتاتورک» و «حبل المتین و ترقی ایران (نگاهی انتقادی به راهکارهای روزنامه حبل‌المتین کلکته در حوزه علوم جدید و تعلیم و تربیت عمومی)» اشاره کرد.

بخشی از کتاب حبل المتین و ترقی ایران

«فصل سوم: تعلیم و تربیت عمومی و تحقق استقلال، وحدت و تکوین هویت ملی

حبل‌المتین ضمن تأکید بر أخذ علوم و فنون جدید به منظور دستیابی به ترقی و تأمین مایحتاج زندگی عمومیت یافتن تعلیم و تربیت را وسیله‌ای برای تحقق استقلال کشور و حفظ وحدت و تکوین هویت ملی ایرانیان ارزیابی می‌کند و در مقاله‌های متعددی که به مسئله تعلیم و تربیت عمومی پرداخته است، به‌کارکرد هویت‌سازی آموزش عمومی نیز تأکید دارد. حبل‌المتین در زمینهٔ پیوند نوسازی با آموزش عمومی و نیز استفاده از ظرفیت آموزش عمومی در شکل‌دهی هویت ملی، متأثر از تجربهٔ اروپای مدرن است.

بر اساس رویکرد مدرنیستی ملی‌گرایی در تمدن جدید اروپایی، به‌ویژه از اواخر قرن هجدهم به بعد، صنعتی‌شدن و سرمایه‌داری همگام با دولت-ملت‌سازی شکل می‌گیرند. بر مبنای این رویکرد، جوامع مدرن صنعتی نیازمند نظام‌های تعلیم و تربیت، و فرهنگی متناسب با ماهیت و هدف‌های جدید خودشان بودند که متفاوت با تعلیم و تربیت و فرهنگ جوامع پیشامدرن بود. باید توجه داشت کار و فعالیت که عمدتاً در جوامع پیشامدرن با نیروی دست صورت می‌گرفت، در جامعهٔ مدرن، غالباً کار، کارِ «معنایی» است. »