کتاب درآمدی معرفت شناختی به زبان دین

کتاب درآمدی معرفت شناختی به زبان دین نوشته حسن قنبری، پرسشی بنیادی را دنبال می‌کند: انسان چگونه می‌تواند درباره‌ی خدا سخن بگوید و معنای سخن خود را بفهمد؟ نویسنده، بررسی گزاره‌های دینی را به مسئله‌ی شناخت پیوند می‌دهد و نشان می‌دهد که بحث بر سر واژه‌ها، از بحث درباره‌ی حدود فهم انسان جدا نیست. انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. مقایسه‌ی الاهیات سلبی، نظریه‌ی تمثیل و دیدگاه‌های فلسفه‌ی زبان، زمینه‌ی بررسی این سؤال را فراهم می‌کند که آیا صفات خدا همان معنایی را دارند که در گفتار عادی به کار می‌رود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درآمدی معرفت شناختی به زبان دین

کتاب درآمدی معرفت شناختی به زبان دین، مسئله‌ی گفتار دینی را در پیوند میان فلسفه‌ی دین، فلسفه‌ی زبان و معرفت‌شناسی بررسی می‌کند. حسن قنبری، موضوع بحث را گزاره‌هایی می‌داند که درباره‌ی خدا، صفات ذاتی و فعلی او یا امور مرتبط با خدا هستند. نویسنده سه پرسش را از هم جدا کرده است: محتوای این گزاره‌ها چیست، چه شرایطی برای صدق آن‌ها لازم است و الفاظشان چه معنایی دارند؟ نقطه‌ی شروع بررسی، «نظریه‌ی اعتبار معنای ظاهری» است؛ دیدگاهی که تفاوت زبان دین با گفتار عادی را در موضوع سخن می‌بیند، نه لزوماً در معنای واژه‌ها یا شرایط صدق جمله‌ها. نویسنده سپس دیدگاه‌های مخالف و موافق این نظریه را ارزیابی می‌کند. مقدمه، مسیر بحث را در شش فصل توضیح داده است. فصل نخست، «فهم و زبان»، زمینه‌ی معرفت‌شناختی بحث را می‌سازد. فصل‌های بعد به الاهی‌دانان سلبی، تجربه‌گرایان، نظریه‌ی کاربردی معنای ویتگنشتاین متأخر و دیدگاه ریچارد سوینبرن اختصاص دارند. نویسنده فصل ششم را نیز برای جمع‌بندی و نتیجه‌گیری در نظر گرفته است.
کتاب درآمدی معرفت شناختی به زبان دین، معرفی نظریه‌ها را با پرسش از پیش‌فرض‌ها و پیامدهایشان همراه کرده است. بحث الاهیات سلبی، نمونه‌هایی از سنت‌های مسیحی، یهودی و اسلامی را کنار هم قرار می‌دهد؛ دیونیسیوس، موسی ابن میمون و قاضی سعید قمی، نمایندگان بررسی‌شده‌ی این مسیرند. مسئله‌ی مشترک این دیدگاه‌ها، فاصله‌ی ذات الاهی از شناخت انسانی است، هرچند نتیجه‌گیری آن‌ها درباره‌ی امکان توصیف خدا یکسان نیست. نویسنده، نظریه‌ی اشتراک معنوی و تشکیک وجودی ملاصدرا و نظریه‌ی تمثیل توماس آکوییناس را نیز بررسی کرده است. این مقایسه، تفاوت میان یکسان‌بودن معنای صفات و متفاوت‌بودن مرتبه‌ی تحقق آن‌ها را برجسته می‌کند. شیوه‌ی بحث، توضیح ادعا، آوردن مثال و سنجیدن پاسخ‌های احتمالی است. خواننده با مجموعه‌ای از مواضع روبه‌رو می‌شود که هریک باید نسبت خود را با یک سؤال روشن کنند: اگر شناخت ذات و صفات خدا ناممکن باشد، سخن ایجابی یا حتی سلبی درباره‌ی خدا بر چه فهمی تکیه دارد؟ این پرسش، محور نقدهای نویسنده است و بحث معنا را از بررسی صرف واژگان فراتر می‌برد.

خلاصه کتاب درآمدی معرفت شناختی به زبان دین

کتاب درآمدی معرفت شناختی به زبان دین، ایده‌ی محوری خود را از تقدم فهم بر بیان آغاز می‌کند: گوینده برای بیان یک گزاره باید از موضوع و محمول آن تصوری داشته باشد. این مبنا، دشواری توصیف خدا را آشکار می‌کند. الاهیات سلبی، شناخت ایجابی ذات خدا را دست‌نیافتنی می‌داند، اما نویسنده می‌پرسد که نفی صفات نیز بدون شناخت چگونه ممکن است. دیدگاه‌های دیگر، صفات کمالی را میان خدا و انسان مشترک می‌دانند یا کاربرد آن‌ها را تمثیلی توضیح می‌دهند. نقد نویسنده متوجه این نکته است که افزودن قید نامتناهی یا بالابردن مرتبه‌ی یک صفت، به‌خودی‌خود معنای صفت الاهی را روشن نمی‌کند. دغدغه‌ی اصلی، تمایز میان بیان الفاظ و داشتن فهمی مشخص از مضمون آن‌هاست. بررسی معناداری، صدق و امکان شناخت گزاره‌های دینی در امتداد همین دغدغه پیش می‌رود.

چرا باید کتاب درآمدی معرفت شناختی به زبان دین را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب درآمدی معرفت شناختی به زبان دین را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب، تفاوت پرسش از معنا و پرسش از صدق گزاره‌های دینی را روشن می‌کند.
• مقایسه‌ی الاهیات سلبی در سه سنت دینی، زمینه‌ی شناخت اشتراک‌ها و تفاوت‌هایشان را فراهم می‌کند.
• بررسی نقدها و پاسخ‌ها، امکان سنجیدن استدلال‌های مربوط به توصیف خدا را فراهم می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب درآمدی معرفت شناختی به زبان دین به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی دین که مسئله‌ی معناداری گزاره‌های دینی را دنبال می‌کنند.
• دانشجویان فلسفه و الاهیات که به نسبت شناخت و زبان توجه دارند.
• خوانندگانی که خواهان مقایسه‌ی نظریه‌های توصیف صفات خدا هستند.