کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی

کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان‌شناسی نوشته‌ی مارتین فارل، پیوند میان پرسش‌های فلسفی و نظریه‌های روان‌شناختی را بررسی می‌کند. مسئله‌ی ذهن و بدن و نقش ذهن در شکل‌گیری تجربه، از پرسش‌هایی هستند که متفکران مختلف پاسخ‌های متفاوتی به آن‌ها داده‌اند. این کتاب به‌جای کنار هم قراردادن نام‌ها، ارتباط میان اندیشه‌ها را دنبال می‌کند. ابوالفضل غفاری، بختیار شعبانی ورکی، دینا یوسفی، اعظم زرقانی، سمانه امینی مشهدی و زهرا توکلی جاغرق مترجمان این اثر هستند. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی

کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان‌شناسی، حاصل درس تاریخ و فلسفه‌ی روان‌شناسی مارتین فارل است. نویسنده در پیشگفتار، مسئله‌ی اصلی خود را فاصله‌ی میان داشتن اطلاعات فراوان و فهم ارتباط میان آن‌ها معرفی کرده است. او معتقد است شناخت جداگانه‌ی نظریه‌ها لزوماً به فهم روان‌شناسی نمی‌انجامد. فارل به همین دلیل شماری از متفکران و مسائل را انتخاب کرده است تا فرصت بیشتری برای توضیح پیوند اندیشه‌هایشان فراهم شود. نویسنده ادعای پوشش همه‌ی چهره‌ها و دیدگاه‌ها را ندارد. ترتیب مطالب تقریباً تاریخی است و پرسش‌هایی مانند نسبت ذهن و بدن، سهم ذهن در ساختن تجربه و ارتباط فرایندهای ذهنی با محیط، در مباحث مختلف بازمی‌گردند. این کتاب‌درسی دانشجویان کارشناسی روان‌شناسی را مخاطب اصلی خود قرار می‌دهد. بحث‌ها فقط شرح زندگی متفکران یا معرفی مکتب‌ها نیستند؛ نظریه‌ها در ارتباط با مسئله‌هایی توضیح داده می‌شوند که زمینه‌ی پیدایششان بوده‌اند. این رویکرد، مطالعه‌ی تاریخ را به بررسی دلایل اختلاف میان دیدگاه‌ها نزدیک می‌کند.
کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان‌شناسی سه بخش و ۱۸ فصل دارد. بخش نخست، فلسفه‌ی علم را در سه فصل بررسی می‌کند؛ اثبات‌گرایی منطقی، ابطال‌گرایی پوپر، انقلاب‌های علمی کوهن و دیدگاه‌های لاکاتوش و فایرابند در این بخش مطرح می‌شوند. بخش دوم، تحول تاریخی فلسفه‌ی ذهن را در چهار فصل دنبال می‌کند. دکارت، لاک، برکلی، هیوم، کانت، شوپنهاور و نیچه چهره‌های اصلی این بخش هستند. بخش سوم، فصل‌های هشتم تا هجدهم را به روان‌شناسی اختصاص می‌دهد. عنوان‌هایی مانند روان‌فیزیک و روان‌شناسی فیزیولوژیایی، روان‌شناسی گشتالت، ویلیام جیمز و جریان هشیاری، رفتارگرایی و روان‌شناسی شناختی، گستره‌ی مباحث را نشان می‌دهند. فصل پایانی نیز نظریه‌ی پیمانه‌ای، علوم اعصاب و شناخت بدن‌مند را دربرمی‌گیرد. خط سیر زمان در آغاز فصل‌ها، اندیشه‌ها را در کنار رویدادهای مرتبط قرار می‌دهد. قاب‌های زندگی‌نامه‌ای، تصاویر و نمودارها نیز به توضیح مطالب کمک می‌کنند. پرسش‌های بازاندیشی پایان فصل‌ها و واژه‌نامه‌ی اصطلاحات تخصصی، امکان مرور مفاهیم و بررسی ارتباط میان بحث‌ها را فراهم می‌کنند.

خلاصه کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی

فارل تاریخ روان‌شناسی را با این پرسش بنیادی آغاز می‌کند: علم چیست و نظریه‌های علمی چگونه ارزیابی می‌شوند؟ بحث اثبات‌گرایی و نقد پوپر نشان می‌دهد که گردآوری مشاهده‌ها به‌تنهایی برای توضیح پیدایش دانش کافی نیست. نظریه‌ها در تعیین موضوع مشاهده و تفسیر یافته‌ها نقش دارند. کوهن نیز توجه را به سنت‌های مشترک پژوهش و شرایط تغییر آن‌ها جلب می‌کند. مسیر بحث سپس به فلسفه‌ی ذهن و شکل‌گیری مکتب‌های روان‌شناسی می‌رسد. پیام محوری کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان‌شناسی این است که فهم هر نظریه به شناخت پرسش‌ها و پیش‌فرض‌های پشت آن وابسته است. اختلاف مکتب‌ها نیز در همین زمینه‌ی فکری معنا پیدا می‌کند.

چرا باید کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان‌شناسی را می‌توان در این ویژگی‌ها خلاصه کرد:

• این کتاب میان فلسفه‌ی علم و مطالعه‌ی ذهن ارتباط برقرار می‌کند. خواننده درمی‌یابد چرا پرسش از معیار علمی‌بودن یک نظریه، بخشی از بررسی مبانی روان‌شناسی است و صرفاً موضوعی جداگانه در فلسفه نیست.
• بحث مسئله‌ی استقرا، تفاوت مشاهده‌های جزئی و ادعاهای کلی را روشن می‌کند. این موضوع به فهم محدودیت نتیجه‌گیری از داده‌های پژوهش کمک می‌کند، بی‌آنکه ارزش مشاهده و آزمون را نادیده بگیرد.
• شرح دیدگاه پوپر، تفاوت تأییدشدن و ابطال‌پذیربودن نظریه را توضیح می‌دهد. خواننده با معیاری آشنا می‌شود که قدرت یک نظریه را فقط در توانایی توضیح رویدادها نمی‌جوید.
• مقایسه‌ی پوپر و کوهن، دو توضیح متفاوت از پیشرفت علم را پیش می‌کشد. این مقایسه نشان می‌دهد نقد نظریه‌ها و پژوهش در چهارچوب پذیرفته‌شده، چه جایگاهی در فعالیت دانشمندان دارند.
• نویسنده به دشواری‌های ابطال نیز می‌پردازد. بحث خطای تجهیزات، طراحی آزمایش و تکرار یافته‌ها، فاصله‌ی میان مثال‌های منطقی و داوری درباره‌ی پژوهش واقعی را آشکار می‌کند.
• تمرکز بر مجموعه‌ای برگزیده از متفکران، فرصت بررسی دقیق‌تر اندیشه‌ها را فراهم می‌کند. هدف نویسنده توضیح رابطه‌ی دیدگاه‌هاست، نه ارائه‌ی فهرستی هرچه طولانی‌تر از نام‌های تاریخ روان‌شناسی.
• مباحث مربوط به درون‌نگری، گشتالت، کارکردگرایی و شناخت، امکان بررسی تفاوت موضوع و روش مکتب‌ها را فراهم می‌کنند. خواننده می‌تواند اختلاف این جریان‌ها را فراتر از تفاوت نام‌ها دنبال کند.
• پرسش‌های پایان فصل‌ها زمینه‌ی بازاندیشی درباره‌ی استدلال‌ها را فراهم می‌کنند. واژه‌نامه به مرور اصطلاحات کمک می‌کند و خط‌های زمانی جایگاه بحث‌ها را در بستر تاریخی روشن‌تر می‌سازند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان‌شناسی به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان کارشناسی روان‌شناسی که درس تاریخ یا مبانی نظری این رشته را می‌گذرانند و می‌خواهند ارتباط مطالب درسی را بفهمند. نویسنده این گروه را مخاطبان اصلی کتاب معرفی می‌کند.
• دانشجویان تحصیلات تکمیلی روان‌شناسی که به بازبینی پیش‌فرض‌های نظری حوزه‌ی پژوهش خود علاقه دارند. مباحث فلسفه‌ی علم می‌تواند زمینه‌ای برای تأمل درباره‌ی مشاهده، آزمون و ارزیابی نظریه فراهم کند.
• علاقه‌مندان فلسفه‌ی ذهن که می‌خواهند مسیر پرسش‌های مربوط به تجربه، ادراک و هشیاری را در روان‌شناسی دنبال کنند. بخش دوم زمینه‌ی فلسفی این پرسش‌ها را در مرکز بحث قرار می‌دهد.
• خوانندگان تاریخ علم که به اختلاف دیدگاه‌ها درباره‌ی چگونگی پیشرفت دانش علاقه دارند. فصل‌های آغازین، بحث را از اثبات‌گرایی منطقی به نقدها و توضیح‌های متفاوت پوپر و کوهن می‌رسانند.
• پژوهشگران علوم رفتاری که می‌خواهند نسبت موضوع، هدف و روش یک دانش را بررسی کنند. این کتاب زمینه‌ی اندیشیدن به مبانی مفهومی پژوهش را فراهم می‌کند، اما فنون درمان یا اجرای آزمون را آموزش نمی‌دهد.
• خوانندگانی که نام مکتب‌های روان‌شناسی را می‌شناسند، اما در فهم رابطه‌ی میان آن‌ها با ابهام روبه‌رو هستند. بررسی مباحث تاریخی و فلسفی به این گروه کمک می‌کند تفاوت پرسش‌های مکتب‌ها را دنبال کنند.