کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی

کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی (Historical and Philosophical Foundations of Psychology) نوشته مارتین فارل، پیوند میان پرسش‌های فلسفی و نظریه‌های روان شناختی را بررسی می‌کند و به مسئله‌ی ذهن و بدن و نقش ذهن در شکل‌گیری تجربه، از منظر متفکران مختلف می‌پردازد. این کتاب به‌ جای کنار هم قراردادن نام‌ها، ارتباط میان اندیشه‌ها را دنبال می‌کند. ابوالفضل غفاری، بختیار شعبانی ورکی و همکاران این کتاب را برای انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد ترجمه کرده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی

کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی، حاصل درس تاریخ و فلسفه‌ی روان شناسی مارتین فارل است. نویسنده معتقد است شناخت جداگانه‌ی نظریه‌ها لزوماً به فهم روان‌ شناسی نمی‌انجامد. فارل به همین دلیل شماری از متفکران و مسائل را انتخاب کرده تا فرصت بیشتری برای توضیح پیوند اندیشه‌هایشان فراهم شود. ترتیب مطالب تقریباً تاریخی است و پرسش‌هایی مانند نسبت ذهن و بدن، سهم ذهن در ساختن تجربه و ارتباط فرایندهای ذهنی با محیط، در مباحث مختلف بازمی‌گردند. بحث‌ها فقط شرح زندگی متفکران یا معرفی مکتب‌ها نیستند؛ نظریه‌ها در ارتباط با مسئله‌هایی توضیح داده می‌شوند که زمینه‌ی پیدایش‌شان بوده‌اند. این رویکرد، مطالعه‌ی تاریخ را به بررسی دلایل اختلاف میان دیدگاه‌ها نزدیک می‌کند.

کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی سه بخش دارد. بخش نخست، فلسفه‌ی علم را در سه فصل بررسی می‌کند؛ اثبات‌گرایی منطقی، ابطال‌گرایی پوپر، انقلاب‌های علمی کوهن و دیدگاه‌های لاکاتوش و فایرابند در این بخش مطرح می‌شوند. بخش دوم، تحول تاریخی فلسفه‌ی ذهن را در چهار فصل دنبال می‌کند. دکارت، لاک، برکلی، هیوم، کانت، شوپنهاور و نیچه چهره‌های اصلی این بخش هستند. بخش سوم، فصل‌های هشتم تا هجدهم را به روان‌ شناسی اختصاص می‌دهد. عنوان‌هایی مانند روان‌فیزیک و روان‌ شناسی فیزیولوژیایی، روان‌ شناسی گشتالت، ویلیام جیمز و جریان هشیاری، رفتارگرایی و روان‌ شناسی شناختی، گستره‌ی مباحث را نشان می‌دهند. مارتین فارل در فصل پایانی نیز نظریه‌ی پیمانه‌ای، علوم اعصاب و شناخت بدن‌مند را توضیح می‌دهد.

خلاصه کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی

کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی با این پرسش بنیادی آغاز می‌شود: علم چیست و نظریه‌های علمی چگونه ارزیابی می‌شوند؟ بحث اثبات‌گرایی و نقد پوپر نشان می‌دهد که گردآوری مشاهده‌ها به‌تنهایی برای توضیح پیدایش دانش کافی نیست. نظریه‌ها در تعیین موضوع مشاهده و تفسیر یافته‌ها نقش دارند. کوهن نیز توجه را به سنت‌های مشترک پژوهش و شرایط تغییر آن‌ها جلب می‌کند. مسیر بحث سپس به فلسفه‌ی ذهن و شکل‌گیری مکتب‌های روان‌ شناسی می‌رسد. 

پیام محوری کتاب این است که فهم هر نظریه به شناخت پرسش‌ها و پیش‌فرض‌های پشت آن وابسته است. اختلاف مکتب‌ها نیز در همین زمینه‌ی فکری معنا پیدا می‌کند.

چرا باید کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی را می‌توان در این ویژگی‌ها خلاصه کرد:

• این کتاب میان فلسفه‌ی علم و مطالعه‌ی ذهن ارتباط برقرار می‌کند. خواننده درمی‌یابد چرا پرسش از معیار علمی‌بودن یک نظریه، بخشی از بررسی مبانی روان‌ شناسی است و صرفاً موضوعی جداگانه در فلسفه نیست.
• نویسنده به دشواری‌های ابطال نیز می‌پردازد. بحث خطای تجهیزات، طراحی آزمایش و تکرار یافته‌ها، فاصله‌ی میان مثال‌های منطقی و داوری درباره‌ی پژوهش واقعی را آشکار می‌کند.
• تمرکز بر مجموعه‌ای برگزیده از متفکران، فرصت بررسی دقیق‌تر اندیشه‌ها را فراهم می‌کند. هدف نویسنده توضیح رابطه‌ی دیدگاه‌هاست، نه ارائه‌ی فهرستی هرچه طولانی‌تر از نام‌های تاریخ روان‌ شناسی.
• مباحث مربوط به درون‌نگری، گشتالت، کارکردگرایی و شناخت، امکان بررسی تفاوت موضوع و روش مکتب‌ها را فراهم می‌کنند. خواننده می‌تواند اختلاف این جریان‌ها را فراتر از تفاوت نام‌ها دنبال کند.

خواندن کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مبانی تاریخی و فلسفی روان شناسی به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان کارشناسی روان‌ شناسی که درس تاریخ یا مبانی نظری این رشته را می‌گذرانند و می‌خواهند ارتباط مطالب درسی را بفهمند. 
• دانشجویان تحصیلات تکمیلی روان‌ شناسی که به بازبینی پیش‌فرض‌های نظری حوزه‌ی پژوهش خود علاقه دارند. مباحث فلسفه‌ی علم می‌تواند زمینه‌ای برای تأمل درباره‌ی مشاهده، آزمون و ارزیابی نظریه فراهم کند.
• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی ذهن که می‌خواهند مسیر پرسش‌های مربوط به تجربه، ادراک و هشیاری را در روان‌ شناسی دنبال کنند.
• پژوهشگران علوم رفتاری که می‌خواهند نسبت موضوع، هدف و روش یک دانش را بررسی کنند.