کتاب پژوهش در محیط وب

کتاب پژوهش در محیط وب نوشته سیدمهدی طاهری، استفاده از ابزارهای وب را به نیازهای گوناگون پژوهش پیوند می‌دهد؛ از پیداکردن موضوع تا جستجوی پیشینه و تهیه‌ی گزارش. بنت الهدی موحدی محب و نگین شکرزاده هشترودی گردآوری و تنظیم این کتاب را بر عهده داشته‌اند. موضوع اصلی، عبور از جستجوی معمولی و طراحی پرس‌وجوهایی است که پاسخ‌گوی نیاز مشخص پژوهشگر باشند. معرفی پایگاه‌های اطلاعاتی و امکانات گوگل نیز در همین مسیر قرار می‌گیرد. انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پژوهش در محیط وب

کتاب پژوهش در محیط وب، اثر سیدمهدی طاهری، بر مهارتی تمرکز دارد که فراتر از واردکردن چند واژه در کادر جستجو است: تشخیص نیاز اطلاعاتی و انتخاب ابزار مناسب برای پاسخ‌دادن به آن نیاز. نویسنده، سواد اطلاعاتی را مجموعه‌ای از توانایی‌ها برای تحلیل نیاز، یافتن منابع مرتبط و استفاده از اطلاعات متناسب با هدف پژوهش معرفی کرده است. محتوای این کتاب از آموزش‌های دوره‌ی «دورهمی علمی کتابداران» شکل گرفته و مثال‌ها، توضیح ابزارها و تمرین جستجو را کنار یکدیگر قرار داده است. مباحث چهار فصل دارند. فصل نخست، «کلیات»، تفاوت وب و اینترنت، قابلیت‌های محیط وب، انواع پژوهش و شیوه‌های مختلف جستجو را توضیح می‌دهد. مراحل هشت‌گانه‌ی جستجو نیز در همین فصل مطرح می‌شوند؛ مراحلی که از شناسایی مفاهیم آغاز می‌شوند و به ارزیابی نتایج، اصلاح پرس‌وجو و مراجعه به نظام‌های اطلاعاتی دیگر می‌رسند. توضیح اجزای موتور کاوش، شامل خزنده، نمایه و پردازشگر پرس‌وجو، زمینه‌ای فراهم می‌کند تا پژوهشگر بداند نتیجه‌های جستجو چگونه بازیابی می‌شوند.
کتاب پژوهش در محیط وب در فصل دوم، «طراحی راهبردهای جستجو»، کاربرد عملگرها را متناسب با بخش‌های مختلف پژوهش شرح داده است. یافتن پیشینه، روش‌شناسی، ابزار گردآوری داده و منابع موردنیاز، هریک به پرس‌وجوی متناسب نیاز دارند. نویسنده میان آموختن نشانه‌های جستجو و توانایی ترکیب‌کردن آن‌ها تفاوت می‌گذارد؛ شناخت اجزا زمانی به کار می‌آید که پژوهشگر بتواند فرمول مناسبی بسازد. فصل سوم، «آشنایی با پایگاه‌های اطلاعاتی و جستجو در آن‌ها»، دامنه‌ی بحث را به مجلات علمی، منابع دسترسی آزاد، شناسه‌ی شیء دیجیتالی، درگاه‌ها، شبکه‌های کتابشناختی و سامانه‌های معنایی گسترش می‌دهد. اعتبارسنجی منابع نیز بخشی از این مباحث است. فصل چهارم، «ابزارها و قابلیت‌های موتور کاوش گوگل»، موضوعاتی مانند بهینه‌سازی موتورهای کاوش، ساخت موتور کاوش شخصی، امکانات گوگل اسکالر و ایجاد پروفایل پژوهشی را در بر می‌گیرد. معرفی ریسرچ‌گیت نیز به حضور پژوهشگر در شبکه‌های علمی مربوط می‌شود. مجموعه‌ی این موضوعات، وب را نه صرفاً محل دریافت مقاله، بلکه محیطی برای جستجو، شناسایی منابع و ارتباط علمی معرفی می‌کند. نویسنده یادگیری این مهارت‌ها را وابسته به تمرین می‌داند و مطالعه‌ی توضیحات را جایگزین تجربه‌ی جستجو نمی‌شمارد.

خلاصه کتاب پژوهش در محیط وب

پژوهشگر پیش از جستجو باید بداند به چه اطلاعاتی نیاز دارد و مفاهیم ذهنی خود را به کلیدواژه‌ها و عبارت‌های مناسب تبدیل کند. کتاب پژوهش در محیط وب این فرایند را از انتخاب واژه و شناسایی مترادف‌ها تا تنظیم عملگرها، اجرای جستجو و ارزیابی یافته‌ها دنبال می‌کند. ایده‌ی محوری، اهمیت دانستنِ محل و شیوه‌ی یافتن اطلاعات در کنار دانسته‌های فرد است. عملگر نقل‌قول برای جستجوی عبارت دقیق، محدودکردن نتایج به یک وب‌سایت و جستجو در عنوان صفحات، نمونه‌هایی از ابزارهای مطرح‌شده هستند. پژوهشگر سپس باید تناسب نتایج با نیاز خود را بررسی کند و در صورت لزوم پرس‌وجو را تغییر دهد. مراجعه به پایگاه‌ها و ابزارهای دیگر نیز بخشی از همین فرایند است. پیام اصلی این کتاب، تبدیل جستجو از فعالیتی پراکنده به کاری هدفمند و قابل‌ارزیابی است.

چرا باید کتاب پژوهش در محیط وب را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب پژوهش در محیط وب را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• آموزش عملگرها به نیازهای مشخصی مانند یافتن پیشینه و روش پژوهش پیوند خورده است.
• توضیح ساختار موتورهای کاوش، شناخت سازوکار بازیابی اطلاعات را ممکن می‌کند.
• معرفی پایگاه‌ها و درگاه‌ها، جستجو را از نتایج یک موتور کاوش فراتر می‌برد.
• مباحث ارزیابی و اصلاح پرس‌وجو به بررسی تناسب یافته‌ها کمک می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب پژوهش در محیط وب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویانی که برای پایان‌نامه به پیشینه و منابع مرتبط نیاز دارند.
• پژوهشگرانی که می‌خواهند جستجوهای دقیق‌تری طراحی کنند.
• کتابدارانی که آموزش سواد اطلاعاتی ارائه می‌دهند.
• مدرسان روش پژوهش که به مثال‌های جستجو در وب نیاز دارند.