کتاب یکصد ایده دراماتیک با شاکله فلسفی

کتاب یکصد ایده دراماتیک با شاکله فلسفی (نگاهی به جوهر درام‌نویسی) نوشته بهناز خسروانی، پیوند میان پرسش‌های فلسفی و شکل‌گیری موقعیت‌های نمایشی را بررسی می‌کند. نویسنده گفت‌وگوهای فلسفی را دستمایه‌ی اتودهایی برای فیلم‌نامه، نمایشنامه و قالب‌های دیگر قرار داده است؛ اتودهایی که قرار نیست متن نهایی اجرا باشند. مسئله‌ی محوری این است که اندیشه چگونه در انتخاب شخصیت، کشمکش، تصویر و صدا حضور پیدا می‌کند. نشر نقد فرهنگ این کتاب را منتشر کرده است. مجموعه، علاوه‌بر ایده‌ها، توضیحاتی درباره‌ی تم و تفاوت اتود با طرح دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب یکصد ایده دراماتیک با شاکله فلسفی

کتاب یکصد ایده دراماتیک با شاکله فلسفی حاصل جست‌وجوی بهناز خسروانی درباره‌ی هسته‌ی فکری درام و امکان تبدیل بحث‌های مفهومی به موقعیت نمایشی است. مجموعه، مقدمه‌ای نظری و ۱۰۰ اتود دارد. مقدمه زیر عنوان‌هایی مانند «تم چیست؟» و «خِردمایه‌های این کتاب»، مبنای انتخاب ایده‌ها و شیوه‌ی پرورش فکر اولیه را توضیح داده است. نویسنده میان جرقه‌ی ذهنی، «داستان نانوشته» و طرح تفاوت می‌گذارد. او اصطلاح داستان نانوشته را برای داستان اولیه و توالی زمانی رویدادها به کار می‌برد و سپس قالب‌های طرح سه‌خطی، یک‌صفحه‌ای و سه‌صفحه‌ای را معرفی می‌کند. بحث تم نیز فقط به پیام اخلاقی محدود نمی‌ماند. خسروانی واژه‌ی شاکله را پیشنهاد می‌کند تا پیوند شکل و محتوا را توضیح دهد؛ یعنی همان اندیشه‌ای که هم در موضوع حضور دارد و هم در چگونگی ساخته‌شدن اثر. این تعریف، پیشنهاد نویسنده است و خود او نیز امکان بازنگری در برداشتش را پذیرفته است. توضیحات مقدمه، زمینه‌ای برای فهم رابطه‌ی اندیشه و تصمیم‌های هنری فراهم می‌آورد.
کتاب یکصد ایده دراماتیک با شاکله فلسفی، سرچشمه‌ی اتودهایش را در گفت‌وگوهای گروه فلسفی تیرداد و مطالب وبلاگ چیستی‌ها معرفی کرده است. نویسنده سه حوزه‌ی روان‌شناختی و عاطفی، جامعه‌شناسانه و عقلانی و انسان‌شناختی و ارادی را مبنای دسته‌بندی اولیه قرار می‌دهد. قالب‌ها نیز متنوع‌اند: فیلم کوتاه، فیلم نیمه‌بلند، نمایش صحنه‌ای، نمایش رادیویی، نمایش عروسکی و انیمیشن. مسئله‌های انتزاعی در این اتودها به انتخاب‌های اجرایی پیوند می‌خورند؛ از زاویه‌ی دوربین و نور تا سکوت، موسیقی و تقسیم فضای صحنه. نویسنده توضیح می‌دهد که منطق هر ایده تعیین می‌کند رؤیا و جابه‌جایی زمان در جهان اثر جایی داشته باشند یا رویدادها در زمان خطی بمانند. اتودها نیز الزاماً بیان عقاید شخصی او نیستند. خسروانی گاهی فاصله‌گرفتن داستان از مأخذ فکری را پذیرفته است و متن‌ها را آماده‌ی نقد، تغییر و گسترش می‌داند. تجربه‌ی مطالعه‌ی مجموعه، بیش از دنبال‌کردن یک ماجرای واحد، مشاهده‌ی تصمیم‌های گوناگون در مسیر تبدیل اندیشه به درام است. همین ویژگی، تفاوت میان امکان اولیه‌ی یک داستان و الزامات متن قابل‌اجرا را در مرکز توجه قرار می‌دهد.

خلاصه کتاب یکصد ایده دراماتیک با شاکله فلسفی

نویسنده در کتاب یکصد ایده دراماتیک با شاکله فلسفی، فکر را جزئی جدا از شکل نمایش نمی‌داند. اندیشه‌ی آغازین باید در هدف شخصیت، موانع، روابط و تمهیدات اجرا نیز اثر بگذارد. مجموعه این دیدگاه را از خلال موقعیت‌های متفاوت دنبال می‌کند: مردی که کلام دیگران برایش نامفهوم می‌شود، عروسک‌هایی که درباره‌ی حقیقت نقش‌هایشان سؤال دارند و کارگری که هویتش به کار گره خورده است. موضوع‌هایی مانند شناخت، اختیار، حافظه، واقعیت و خیال، زمینه‌ی این تجربه‌ها هستند. نویسنده همچنین میان آزادی تخیل در اتود و ضرورت سنجش طرح تفاوت می‌گذارد. حرف اصلی این است که گفت‌وگوی فلسفی می‌تواند آغاز یک اثر نمایشی باشد؛ اما رسیدن از فکر به متن، به انتخاب، حذف، افزودن و بررسی تناسب اجزا نیاز دارد. مجموعه به‌جای عرضه‌ی دستور ثابت، نمونه‌های این فرایند فکری را پیش می‌کشد.

چرا باید کتاب یکصد ایده دراماتیک با شاکله فلسفی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب یکصد ایده دراماتیک با شاکله فلسفی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مقدمه، تفاوت جرقه‌ی ذهنی، داستان اولیه و قالب‌های طرح را توضیح می‌دهد.
• اتودها نمونه‌هایی از تبدیل پرسش فلسفی به موقعیت نمایشی ارائه می‌کنند.
• توضیحات اجرایی، رابطه‌ی فکر با تصویر، صدا و حرکت را روشن می‌کنند.
• متن‌ها امکان بررسی فاصله‌ی اتود اولیه تا طرح قابل‌گسترش را فراهم می‌آورند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب یکصد ایده دراماتیک با شاکله فلسفی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• هنرجویان فیلم‌نامه‌نویسی و نمایشنامه‌نویسی که به پرورش ایده علاقه دارند.
• علاقه‌مندان به پیوند فلسفه، سینما و تئاتر.
• نویسندگانی که می‌خواهند نسبت اندیشه و انتخاب‌های اجرایی را بررسی کنند.

بخشی از کتاب یکصد ایده دراماتیک با شاکله فلسفی

«نکته‌ای که باید به یاد داشته باشیم این است که همهٔ این قالب‌ها در تئوری و نظر است. ولیکن در عمل، مطلقاً نمی‌توان به نویسنده تحمیل کرد که یک به یک این مراحل را به ترتیب طی کند و پیش برود. نمی‌شود گفت: ابتدا ایده را بنویس، سپس طرح سه خطی، بعد از آن طرح یک صفحه‌ای، و آنگاه طرح سه صفحه‌ای و بعد فیلمنامه یا نمایشنامه. حقیقت این است که معجزهٔ نویسندگی در تمرین نوشتن است. و نوشتن عملاً با جادوی قلم که از هر جا که می‌خواهد آغاز می‌کند و پیش می‌رود و به هر کجا بخواهد می‌رسد. منتها می‌شود به تجربه آموخت که از همان لحظهٔ جرقهٔ ذهنی و شروع نوشتن، این قالب‌ها هم در ذهن متصور شده و مطابقت داده شوند با متن. نویسندهٔ باتجربه ناخودآگاه به این قالب‌ها فکر می‌کند، و دقت دارد که به تم اصلی درام به مثابه هستهٔ مرکزی و جوهرهٔ وجودی محتوا و فرم متن وفادار بماند. او هر لحظه مراقب است از هدف غایی‌اش دور نشود.
به هر حال، چه درام مورد نظر، از نوع درام به اصطلاح خوش ساخت باشد، و چه درام مدرن، و یا پست مدرن و حتی درام به اصطلاح ضد پیرنگ، فرقی نمی‌کند. بهتر است برای فعلیت بخشیدن به آن، از چنین چارچوب‌ها و قالب‌های طرح نویسی استفاده شود و ایده مورد نظر در نزدیک‌ترین حالت به این قالب‌ها مکتوب شود و به صورت طرح دربیاید؛ طرحی منسجم و یگانه.»