کتاب زنان فیثاغورثی

کتاب زنان فیثاغورثی (رساله‌های زنان در تاریخ فلسفه) نوشته کاترینا پلو، جایگاه زنان پیرو فیثاغورث را در تاریخ اندیشه بررسی می‌کند. نویسنده از پرسشی مشخص آغاز کرده است: زن فیثاغورثی چگونه فیلسوفی است؟ پاسخ این پرسش، بررسی نامه‌ها، رساله‌ها و گزارش‌هایی را پیش می‌کشد که زنان را گاه آموزگار و اندیشمند و گاه فقط همسر و مادر معرفی کرده‌اند. زهره محمدی یگانه این پژوهش را ترجمه کرده است و انتشارات جمهوری این کتاب را منتشر کرده است. مسئله‌ی اصلی، تفاوت میان نقش‌های خانوادگی این زنان و گستره‌ی فعالیت فکری منسوب به آنان است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زنان فیثاغورثی

کتاب زنان فیثاغورثی نوشته کاترینا پلو، پژوهشی در تاریخ فلسفه‌ی یونان و مسئله‌ی حضور زنان در اجتماعات فلسفی است. نویسنده تصویر آشنای زن پیرو فیثاغورث را موضوع پرسش قرار می‌دهد؛ تصویری که دانش و توانایی او را اغلب به خانه‌داری، تربیت فرزند و روابط زناشویی محدود می‌کند. پلو میان حضور تاریخی زنان، شیوه‌ی معرفی آنان در منابع و محتوای فلسفی نوشته‌های منسوب به آنان تفاوت می‌گذارد. پژوهش او صرفاً مجموعه‌ای از نام‌ها و شرح‌حال‌ها نیست؛ مسئله‌ی مهم‌تر، معیارهایی است که براساس آن‌ها کسی فیلسوف شناخته می‌شود. این بررسی در دو بخش اصلی، فیثاغورث‌گرایی نخستین و فیثاغورث‌گرایی متأخر را دنبال می‌کند. پیشگفتار زنان خردمند فیثاغورثی، زمینه‌ی بحث را توضیح می‌دهد و سخن پایانی دانش جنسیت‌پذیر و خرد جنسیت‌ناپذیر، موضوع جنسیت و خرد را پیش می‌کشد. فهرست اسامی زنان، مجعول‌العنوان‌ها، فهرست آثار نویسندگان و نمایه نیز در پایان آمده‌اند. بحث‌های مربوط به منابع، اختلاف گزارش‌ها و دیدگاه پژوهشگران، بخش مهمی از مسیر استدلال نویسنده را تشکیل می‌دهند.
کتاب زنان فیثاغورثی میان دو نوع شاهد تمایز می‌گذارد: گزارش‌هایی درباره‌ی زنان جوامع نخستین و نامه‌ها و رساله‌هایی که به نام زنان رواج یافته‌اند. دسته‌ی نخست، زنانی مانند ثینو و ماییا را اغلب در نسبت با مردان خانواده معرفی می‌کند. دسته‌ی دوم، مسئله‌ی مجعول‌العنوان‌بودن را پیش می‌کشد؛ یعنی احتمال دارد نام درج‌شده بر متن، نام نویسنده‌ی واقعی نباشد. نویسنده این ابهام را دلیلی کافی برای کنارگذاشتن ارزش فلسفی نوشته‌ها نمی‌داند. او علاوه‌بر پرسش از هویت مؤلف، محتوای اندیشه و شیوه‌ی طرح مسائل را بررسی کرده است. موضوعاتی مانند اخلاق، روح، اعداد و هم‌آهنگی نشان می‌دهند که دامنه‌ی بحث از مناسبات درون خانه فراتر می‌رود. بررسی فلسفه به‌عنوان شیوه‌ی زندگی نیز اهمیت دارد؛ زیرا آموزش، رفتار روزمره و انتقال آموزه‌ها در این سنت از یکدیگر جدا نیستند. خواننده در این مسیر با دشواری بازسازی تاریخ اندیشه از شواهد پراکنده آشنا می‌شود و درمی‌یابد که عضویت در یک محفل، برخورداری از آموزش و شناخته‌شدن به‌عنوان صاحب‌نظر، الزاماً معنای یکسانی ندارند.

خلاصه کتاب زنان فیثاغورثی

کتاب زنان فیثاغورثی از فاصله‌ی میان دو تصویر آغاز می‌کند: زن آگاه به امور خانه و زن صاحب اندیشه‌ی فلسفی. کاترینا پلو ابتدا شواهد حضور زنان در سخنرانی‌ها و حلقه‌ی پیروان فیثاغورث را بررسی می‌کند. گزارش‌های مربوط به آموزش زنان، لزوماً برابری محتوای آموزش آنان و مردان را ثابت نمی‌کنند. نام بسیاری از زنان نیز از طریق پیوندهای خانوادگی ثبت شده است. نویسنده سپس سراغ نوشته‌های منسوب به زنان می‌رود؛ نوشته‌هایی که هویت مؤلفانشان محل بحث است. استدلال اصلی این است که پرسش از اصالت انتساب، جای بررسی محتوای فلسفی را نمی‌گیرد. مسائل اخلاقی و تأمل درباره‌ی کیهان، روح و هم‌آهنگی، امکان شناخت این زنان به‌عنوان آموزگار و فیلسوف را فراهم می‌کنند. این کتاب نقش‌های خانوادگی را انکار نمی‌کند، بلکه محدودکردن فعالیت فکری زنان به همین نقش‌ها را زیر سؤال می‌برد.

چرا باید کتاب زنان فیثاغورثی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب زنان فیثاغورثی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این پژوهش، تفاوت میان حضور زنان در محافل فلسفی و جایگاه فکری آنان را روشن می‌کند.
• بحث مجعول‌العنوان‌ها، مسئله‌ی هویت نویسنده را از ارزش فلسفی متن جدا می‌کند.
• بررسی شیوه‌ی زندگی فیثاغورثی، ارتباط آموزش فلسفی و رفتار روزمره را نشان می‌دهد.
• مقایسه‌ی گزارش‌ها، دشواری ارزیابی شواهد تاریخ فلسفه را آشکار می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب زنان فیثاغورثی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی یونان و سنت فیثاغورثی.
• پژوهشگران مطالعات زنان که مسئله‌ی ثبت حضور زنان در تاریخ اندیشه را دنبال می‌کنند.
• دانشجویان فلسفه که به نقد منابع و اصالت نوشته‌های منسوب به فیلسوفان علاقه دارند.