کتاب تحلیل مسائل اخلاقی در مهندسی

کتاب تحلیل مسائل اخلاقی در مهندسی نوشته علی دیزانی است توسط انتشارات اخلاق و تربیت منتشر شده است. درباره‌ی تصمیم‌هایی است که پیامدهایشان از محدوده‌ی محاسبات فنی فراتر می‌رود و بر سلامت، حقوق مردم و محیط‌زیست اثر می‌گذارد. پرسش محوری این کتاب، چگونگی تصمیم‌گیری در موقعیت‌هایی است که چند تعهد اخلاقی با یکدیگر تعارض پیدا می‌کنند؛ موقعیت‌هایی که کدهای حرفه‌ای نیز پاسخ آماده‌ای برایشان ندارند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تحلیل مسائل اخلاقی در مهندسی

کتاب تحلیل مسائل اخلاقی در مهندسی، حاصل پژوهش علی دیزانی در رشته‌ی اخلاق کاربردی است. نویسنده مسئله‌ی اصلی پژوهش را از تجربه‌ی تدریس اخلاق مهندسی و حضور در کمیته‌های حرفه‌ای گرفته است: منابع آموزشی روش‌های مختلفی برای حل تعارض‌های اخلاقی معرفی می‌کنند، اما شناخت مبانی و تفاوت‌های این روش‌ها برای انتخاب و استفاده‌ی درست از آن‌ها ضروری است. 

بحث از همین فاصله میان آشنایی با یک روش و توانایی ارزیابی آن آغاز می‌شود. مهندسی در این بررسی صرفاً تولید یک وسیله یا اجرای یک طرح نیست؛ فعالیتی است که عامل‌های انسانی و سازمانی، فرایندهای کاری و محصولات را دربر می‌گیرد. بنابراین داوری اخلاقی نیز به رفتار یک مهندس محدود نمی‌ماند و تصمیم‌های گروه‌ها و سازمان‌ها، طراحی، تولید، بهره‌برداری و پیامدهای محصول را شامل می‌شود. نویسنده در تعریف مفاهیم نیز دیدگاه‌های مختلف را کنار هم گذاشته و برخی از آن‌ها را نقد کرده است.

بررسی مفهوم حرفه، رابطه‌ی تخصص و تعهد اخلاقی و نقش کدهای اخلاقی، زمینه‌ی ورود به بحث اصلی را فراهم می‌کند. کتاب تحلیل مسائل اخلاقی در مهندسی شش فصل دارد. فصل نخست به مفاهیم اختصاص یافته و فصل دوم، ماهیت و گونه‌های مسائل اخلاق مهندسی را بررسی می‌کند. موضوعاتی مانند ایمنی و خطر، اعتمادپذیری، رازداری، تضاد منافع، افشاگری و پایداری محیط‌زیست در این بخش جای دارند. فصل سوم چهار روش متعلق به مارتین و شینزینگر، فلدرمن، هریس و همکاران و وان د پول و رویکرز را معرفی می‌کند. فصل چهارم معیارهای تصمیم‌گیری مطلوب را در دو گروه ملاحظات فلسفی و کاربری توضیح می‌دهد. عقلانیت اخلاقی، عواطف، فهم عرفی و نظریه‌های اخلاقی در گروه نخست قرار می‌گیرند؛ وضوح، سهولت استفاده، جامعیت و پوشش عدم قطعیت از معیارهای گروه دوم هستند. فصل پنجم روش‌ها را جداگانه نقد می‌کند و فصل ششم به مقایسه و پیشنهادها اختصاص دارد. ملاحظات دینی اسلامی نیز در پیشنهاد معیارهای ارزیابی مطرح شده‌اند.

خلاصه کتاب تحلیل مسائل اخلاقی در مهندسی

مهندس در موقعیت اخلاقی همیشه میان کاری آشکارا درست و کاری آشکارا نادرست انتخاب نمی‌کند. گاهی چند ارزش یا تعهد نمی‌توانند هم‌زمان به‌طور کامل رعایت شوند. کتاب تحلیل مسائل اخلاقی در مهندسی از این دشواری به‌سوی بررسی ابزارهای تحلیل و تصمیم‌گیری می‌رود. شناخت واقعیات، روشن‌کردن مفاهیم، تشخیص ارزش‌های مرتبط، بررسی گزینه‌ها و استدلال درباره‌ی انتخاب، اجزای مهم روش‌های معرفی‌شده هستند. 

ابزارهایی مانند خط‌کشی، نمودار مراحل کار و یافتن راه‌حل‌های میانی خلاقانه نیز در فهرست مباحث قرار دارند. دغدغه‌ی اصلی نویسنده این است که استفاده از یک روش، بدون شناخت مبانی و محدودیت‌هایش، لزوماً به تصمیم اخلاقی مناسب منتهی نمی‌شود. او روش‌ها را از نظر فلسفی و امکان استفاده در محیط حرفه‌ای می‌سنجد. نتیجه‌ی این مسیر، فراهم‌کردن زمینه‌ای برای مقایسه‌ی سنجیده‌ی روش‌هاست، نه جایگزین‌کردن قضاوت مسئولانه‌ی مهندس با مجموعه‌ای از دستورهای آماده.

چرا باید کتاب تحلیل مسائل اخلاقی در مهندسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تحلیل مسائل اخلاقی در مهندسی را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• چهار روش حل مسئله را برای بررسی تفاوت‌ها و مبانی آن‌ها معرفی می‌کند.
• معیارهایی برای سنجش اعتبار فلسفی و امکان استفاده‌ی حرفه‌ای از روش‌ها ارائه می‌دهد.
• دامنه‌ی مسئولیت اخلاقی را در سطح افراد، سازمان‌ها، فرایندها و محصولات توضیح می‌دهد.
• جایگاه قضاوت حرفه‌ای و محدودیت پاسخ‌گویی کدهای اخلاقی را روشن می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• مدرسان و دانشجویان مهندسی که به تحلیل تعارض‌های اخلاقی نیاز دارند.
• مهندسان و مدیرانی که مسئولیت تصمیم‌های حرفه‌ای را بر عهده دارند.
• پژوهشگران اخلاق کاربردی که به مقایسه‌ی روش‌های تصمیم‌گیری علاقه‌مندند.
• اعضای کمیته‌های اخلاق حرفه‌ای که معیارهای ارزیابی روش‌ها را بررسی می‌کنند.