کتاب کوک در موسیقی

کتاب کوک در موسیقی نوشته فرشید بیانی شهری، به یکی از بنیادی‌ترین موضوعات موسیقی یعنی نسبت میان صدا، فاصله، گوش و نظام‌های کوک می‌پردازد و نشان می‌دهد کوک چگونه با دستگاه، مقام، رنگ صوتی، سنت اجرایی و حتی درک شنیداری پیوند پیدا می‌کند. نویسنده با کنار هم گذاشتن مباحث تاریخی، نظری و آکوستیکی، تصویری گسترده از جایگاه کوک در موسیقی ایرانی ارائه کرده است. این کتاب را انتشارات کنکاش منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کوک در موسیقی

کتاب کوک در موسیقی نوشته‌ی فرشید بیانی شهری اثری است که مسئله‌ی کوک را از سطح یک مهارت فنی فراتر می‌برد و آن را به‌ عنوان بخشی از منطق درونی موسیقی بررسی می‌کند. نویسنده از همان آغاز نشان می‌دهد که کوک فقط به کشش سیم یا تنظیم نت‌ها محدود نیست، بلکه با نسبت‌های صوتی، کیفیت طنین، جایگاه فواصل و هویت هر دستگاه و مقام گره خورده است. متن کتاب از تاریخچه‌ی نظریه‌ی فواصل آغاز می‌شود و با مرور دیدگاه‌هایی از سنت‌های کهن موسیقی، به‌ویژه در پیوند با فارابی، صفی‌الدین آرموی، ابن‌سینا و عبدالقادر مراغی، نشان می‌دهد که بحث کوک در موسیقی ایرانی ریشه‌ای طولانی و چندلایه دارد.

کتاب کوک در موسیقی در ادامه به مباحثی مانند فاصله در موسیقی، مفهوم پرده و ریزپرده، تفاوت فواصل موسیقی ایرانی با گام‌های غربی، شیوه‌ی کوک‌کردن سازهای ایرانی از طریق شنیدن و نقش تیونرها می‌پردازد. یکی از نکته‌های مهم کتاب این است که میان سنجش عددی و تجربه‌ی شنیداری تعادل برقرار می‌کند. فرشید بیانی شهری از یک‌سو نسبت‌های ریاضی، فرکانس، هارمونیک‌ها و مبانی آکوستیکی را توضیح می‌دهد و از سوی دیگر بر این نکته پافشاری می‌کند که در موسیقی ایرانی، گوش تربیت‌شده و شناخت بافت مدال نقشی تعیین‌کننده دارند. 

فضای کلی اثر پژوهشی، تحلیلی و متکی بر توضیح دقیق مفاهیم است و برای کسانی که می‌خواهند رابطه‌ی میان سنت شنیداری، نظریه‌ی موسیقی و اجرای عملی را بهتر بفهمند، منبعی قابل‌توجه به‌ شمار می‌آید.

خلاصه کتاب کوک در موسیقی

کتاب کوک در موسیقی با طرح این پرسش آغاز می‌شود که کوک در موسیقی دقیقاً به چه معناست و چرا نمی‌توان آن را فقط به تنظیم مکانیکی ساز فروکاست. سپس با مرور تاریخ نظریه‌ی فواصل، از سنت‌های کهن تا صورت‌بندی‌های جدید، نشان می‌دهد که نسبت‌های عددی، هارمونیک‌ها و ساختار صوتی چگونه در شکل‌گیری نظام‌های کوک نقش دارند. 

بخش مهمی از این کتاب به موسیقی ایرانی اختصاص دارد؛ جایی که مفاهیمی مانند ریزپرده، کرن، سری، دستگاه، گوشه و نقش گوش در تنظیم فواصل بررسی می‌شوند. نویسنده در کنار توضیح مبانی آکوستیکی، به تفاوت میان کوک عددی و کوک شنیداری، محدودیت تیونرها و اهمیت بافت اجرایی نیز پرداخته است.

چرا باید کتاب کوک در موسیقی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب کوک در موسیقی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب کوک را فقط به‌ عنوان تنظیم ساز مطرح نمی‌کند و پیوند آن را با فاصله، طنین، دستگاه و مقام توضیح می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند تفاوت میان فواصل موسیقی ایرانی و الگوهای رایج غربی را دقیق‌تر درک کند.
• بخش‌های تاریخی اثر نشان می‌دهند نظریه‌ی کوک چگونه از رساله‌های کهن تا بحث‌های امروز ادامه پیدا کرده است.
• مباحث آکوستیکی کتاب به فهم نسبت فرکانس، هارمونیک، هم‌آوایی و علت خوش‌شنیده‌شدن بعضی فواصل کمک می‌کند.
• فصل‌های مربوط به کوک شنیداری و تیونرها، نسبت میان گوش، تجربه و ابزار را روشن‌تر می‌کنند.
• این کتاب برای درک بهتر آموزش موسیقی ایرانی و خطاهای رایج در فهم کوک، نکته‌های مشخصی در اختیار می‌گذارد.

خواندن کتاب کوک در موسیقی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب کوک در موسیقی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• هنرجویان و نوازندگانی که می‌خواهند درک دقیق‌تری از کوک ساز و نقش گوش در اجرای موسیقی ایرانی به دست آورند.
• علاقه‌مندان به مباحث نظری موسیقی که می‌خواهند رابطه‌ی میان فاصله، فرکانس و هارمونیک را بهتر بفهمند.
• پژوهشگران موسیقی ایرانی که درباره‌ی ریزپرده‌ها، دستگاه‌ها و تفاوت نظام‌های کوک کنجکاوند.
• مدرسان موسیقی که با مسئله‌ی آموزش کوک، فواصل و تشخیص شنیداری سروکار دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند پیوند میان سنت اجرایی موسیقی ایرانی و توضیح‌های آکوستیکی آن را بررسی کنند.