کتاب ژنوم توسعه اقتصادی

کتاب ژنوم توسعه اقتصادی (رویکردی نوین به مدیریت استراتژیک و توسعه اقتصادی) نوشته فرامرز زیرکی، اثری است که رابطه‌ی میان توسعه، مدیریت استراتژیک، حکمرانی، سرمایه‌ی انسانی و فناوری را در یک چارچوب به‌هم‌پیوسته بررسی می‌کند. نویسنده با استفاده از استعاره‌ی ژنوم، توسعه را حاصل هماهنگی مجموعه‌ای از عوامل بنیادین می‌داند، نه نتیجه‌ی یک سیاست یا شاخص منفرد. این کتاب که نشر سنجاق آن را به صورت الکترونیکی منتشر کرده، بر این نکته تکیه دارد که رشد اقتصادی بدون عدالت اجتماعی، کیفیت زندگی و نگاه بلندمدت، به توسعه‌ی پایدار نمی‌رسد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ژنوم توسعه اقتصادی

کتاب ژنوم توسعه اقتصادی نوشته‌ی فرامرز زیرکی تلاشی است برای توضیح این ایده که توسعه فقط با افزایش تولید، رشد درآمد یا بهبود چند شاخص مالی تعریف نمی‌شود. متن از همان بخش‌های آغازین، توسعه را پدیده‌ای چندبعدی معرفی می‌کند که اقتصاد، سیاست، فرهنگ، آموزش، نهادها، محیط‌زیست و مدیریت را در کنار هم قرار می‌دهد. نویسنده برای روشن‌کردن این نگاه، از مفهوم ژنوم به‌ عنوان یک استعاره استفاده کرده است؛ یعنی همان‌طور که حیات یک موجود زنده به مجموعه‌ای از کدها و روابط وابسته است، توسعه نیز به هماهنگی میان عوامل گوناگون نیاز دارد.

کتاب میان رشد و توسعه تفاوت می‌گذارد و نشان می‌دهد که افزایش درآمد سرانه لزوماً به بهبود زندگی عمومی منجر نمی‌شود. در متن، بحث‌هایی مانند مفهوم رشد، تعریف‌های گوناگون توسعه، اهداف توسعه، برنامه‌ریزی توسعه، استراتژی توسعه، مدیریت توسعه و نقش نهادهای سیاسی، اقتصادی و سازمانی مطرح شده است. فرامرز زیرکی همچنین به الگوهای مختلف توسعه، نقد نگاه‌های صرفاً اقتصادمحور، مسئله‌ی فقر، نابرابری، کیفیت زندگی، مشارکت اجتماعی و توسعه‌ی پایدار پرداخته است. بخشی از کتاب نیز به نسبت میان توسعه و دیدگاه اسلامی اختصاص دارد و از این زاویه، جایگاه رفاه، کار، اخلاق و مسئولیت اجتماعی را بررسی می‌کند.

کتاب ژنوم توسعه اقتصادی فقط به تعریف مفاهیم بسنده نمی‌کند و مسیر تحول اندیشه‌های توسعه را هم مرور می‌کند؛ از نگاه‌های قدیمی‌تر که رشد را محور اصلی می‌دانستند تا رویکردهایی که بر آموزش، سلامت، برابری، محیط‌زیست، مشارکت و نهادهای کارآمد تأکید دارند. در ادامه، نام‌هایی مانند تودارو، میردال، استیگلیتز، نورث و آمارتیا سن در متن دیده می‌شود و دیدگاه هر یک در فهم توسعه توضیح داده می‌شود. نتیجه‌ی کلی کتاب این است که توسعه زمانی معنا پیدا می‌کند که سیاستگذاری، مدیریت، ساختارهای انگیزشی، دانش، فناوری و عدالت اجتماعی در یک منظومه‌ی هماهنگ قرار بگیرند.

خلاصه کتاب ژنوم توسعه اقتصادی

کتاب ژنوم توسعه اقتصادی از این پرسش شروع می‌کند که توسعه دقیقاً چیست و چرا نمی‌توان آن را با رشد اقتصادی یکی گرفت. فرامرز زیرکی در ادامه نشان می‌دهد که توسعه، فرایندی چندوجهی است که به تغییر در ساختارهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیاز دارد. متن کتاب از تعریف مفاهیم پایه آغاز می‌شود و سپس به موضوعاتی مانند اهداف توسعه، برنامه‌ریزی، مدیریت توسعه، نقش دولت، نهادها، سازمان‌ها، عدالت، فقر، آزادی، اعتمادبه‌نفس اجتماعی و توسعه‌ی پایدار می‌رسد.

ایده‌ی مرکزی کتاب این است که پیشرفت اقتصادی وقتی ماندگار می‌شود که میان سرمایه‌ی انسانی، حکمرانی، فناوری، سیاستگذاری و کیفیت زندگی پیوندی سنجیده برقرار شود.

چرا باید کتاب ژنوم توسعه اقتصادی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ژنوم توسعه اقتصادی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت میان رشد اقتصادی و توسعه را با مثال‌ها و تعریف‌های متعدد روشن می‌کند.
• متن کتاب نشان می‌دهد که توسعه به اقتصاد محدود نیست و با سیاست، فرهنگ، آموزش، نهادها و محیط‌زیست پیوند دارد.
• خواننده با دیدگاه‌های چند اقتصاددان و نظریه‌پرداز مهم توسعه در یک مسیر فشرده آشنا می‌شود.
• کتاب به مسئله‌ی برنامه‌ریزی توسعه و نقش مدیریت در اجرای سیاست‌های کلان توجه ویژه‌ای دارد.
• بحث درباره‌ی فقر، نابرابری، کیفیت زندگی و عدالت اجتماعی، موضوع توسعه را از سطح شاخص‌ها فراتر می‌برد.
• بخش‌های مربوط به نهادها، ساختارهای انگیزشی و حکمرانی، برای فهم موانع توسعه مفید هستند.
• کتاب تلاش کرده میان مباحث نظری و مسائل اجرایی توسعه ارتباط برقرار کند.

خواندن کتاب ژنوم توسعه اقتصادی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ژنوم توسعه اقتصادی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگرانی که می‌خواهند با مفهوم توسعه و تفاوت آن با رشد اقتصادی دقیق‌تر آشنا شوند.
• مدیران و تصمیم‌گیرانی که در مورد برنامه‌ریزی، سیاستگذاری و مدیریت توسعه پرسش دارند.
• خوانندگانی که به رابطه‌ی میان اقتصاد، نهادها، حکمرانی و کیفیت زندگی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند نقد الگوهای صرفاً اقتصادمحور توسعه را در یک متن یک‌جا دنبال کنند.
• مخاطبانی که به مباحث توسعه‌ی پایدار، عدالت اجتماعی و نقش سرمایه‌ی انسانی توجه دارند.

بخشی از کتاب ژنوم توسعه اقتصادی

«کلمهٔ رشد به معنای بزرگ شدن است و دارای مفهومی کمی است. رشد اقتصادی یک کشور عبارت است از افزایش تولید ملی واقعی سرانهٔ آن کشور در طول یک دورهٔ بلندمدت. دلایل مطرح‌شده برای چنین تعریفی به شرح زیر است:

الف- به کار بردن کلمهٔ تولید واقعی، به‌منظور حذف اثر افزایش سطح عمومی قیمت‌هاست.

ب- برای دستیابی به نتایج واقعی‌تر و امکان مقایسهٔ وضعیت یک جامعه در سال‌های مختلف یا مقایسهٔ جوامع مختلف با تعداد جمعیت متفاوت در تعریف بالا از تولید ملی سرانه به‌جای تولید ملی استفاده شده است،

ج- دلیل به کار بردن کلمهٔ بلندمدت در تعریف فوق، اطمینان یافتن از استمرار رشد اقتصادی است.

کلمهٔ توسعه در لغت به معنی گسترش و بهبود است. توسعه اگرچه دارای بعد کمی نیز است، در اصل دارای ابعاد کیفی است. توسعهٔ اقتصادی فرآیندی است که در آن یک رشته تحولات و تغییرات بنیادی در ساختارهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جامعه به وقوع می‌پیوندد و به مرحلهٔ بالاتری از پیشرفت اقتصادی می‌رسد. به این ترتیب، می‌توان گفت رشد جزئی از توسعه است و همراه با توسعهٔ اقتصادی حتماً رشد اقتصادی -اگرچه با تأخیر زمانی- حاصل می‌شود.»