کتاب درآمدی بر نظریه قانون

کتاب درآمدی بر نظریه قانون نوشته محمدقاسم تنگستانی و مهدی مرادی برلیان، تلاشی است برای توضیح این پرسش که قانون دقیقاً چیست و چگونه می‌تواند میان مشروعیت، تفسیر و تغییر تعادل برقرار کند. این کتاب از مبانی کلاسیک آغاز می‌کند و تا مسئله‌های تازه‌ای مثل هوش مصنوعی، داده‌محوری و قانون‌گذاری در جهان دیجیتال پیش می‌رود. این کتاب از سوی انتشارات دانشگاه خوارزمی منتشر شده است. یکی از نکات مهم اثر، طرح ایده‌ی قانون پویا است؛ یعنی فهم قانون نه به‌عنوان متنی ایستا، بلکه به‌عنوان نظمی که باید در برابر دگرگونی‌های اجتماعی و فناورانه پاسخ‌گو بماند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درآمدی بر نظریه قانون

کتاب درآمدی بر نظریه قانون نوشته محمدقاسم تنگستانی و مهدی مرادی برلیان، به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های حقوق می‌پردازد: قانون بر چه پایه‌ای اعتبار پیدا می‌کند و چگونه باید فهمیده و اجرا شود. مسیر بحث از تعریف‌های کلاسیک و معاصر قانون آغاز می‌شود و سپس به نسبت آن با حق، قاعده، دستور، مقرره، آیین‌نامه، اخلاق، جامعه و عدالت می‌رسد. نویسندگان فقط به شرح دیدگاه‌ها بسنده نکرده‌اند، بلکه کوشیده‌اند نشان دهند هر تعریف از قانون چه پیامدی برای مشروعیت، تفسیر و کارکرد نهادهای حقوقی دارد.
کتاب درآمدی بر نظریه قانون در ۹ فصل تنظیم شده است و دامنه‌ی آن از تاریخ اندیشه‌ی حقوقی تا مسئله‌های امروز امتداد پیدا می‌کند. در فصل‌های مختلف، مباحثی مانند قانون در اندیشه‌ی یونان و روم، قانون در قرون وسطی، تحولات قانون در سنت اسلامی و فقه شیعه، ویژگی‌های شکلی و ماهوی قانون، انواع قانون، منابع قانون، مکاتب نظری درباره قانون و روش‌های تفسیر بررسی شده‌اند. در ادامه، جایگاه قانون در نظام‌های رومی-ژرمنی، کامن‌لا و تجربه‌ی حقوقی فراملی نیز مطرح می‌شود تا تفاوت تلقی‌ها از قانون روشن‌تر شود.
کتاب درآمدی بر نظریه قانون فقط به میراث کلاسیک حقوق محدود نمی‌ماند و بخش مهمی از آن به نسبت قانون با فناوری اختصاص دارد. موضوع‌هایی مانند هوش مصنوعی، قراردادهای هوشمند، داده‌های کلان، شفافیت الگوریتمی، حریم خصوصی، حق اعتراض و کرامت انسانی در جهان دیجیتال در متن حضور پررنگ دارند. در فصل پایانی، نویسندگان نظریه‌ی قانون پویا را پیش می‌کشند؛ نظریه‌ای که قانون را در سه ساحت هنجاری، تفسیری و تحول‌پذیر توضیح می‌دهد. همین پیوند میان مباحث پایه و چالش‌های تازه، فضای این کتاب را از یک مرور صرف تاریخی فراتر می‌برد و آن را به اثری تبدیل می‌کند که هم به مبانی می‌پردازد و هم به آینده‌ی قانون فکر می‌کند.

خلاصه کتاب درآمدی بر نظریه قانون

کتاب درآمدی بر نظریه قانون از این پرسش شروع می‌کند که قانون فقط مجموعه‌ای از قواعد نیست، بلکه شیوه‌ای برای سامان‌دادن به زندگی جمعی است. نویسندگان ابتدا تعریف‌های گوناگون قانون را از سنت‌های کلاسیک تا دیدگاه‌های جدید کنار هم می‌گذارند و بعد تفاوت قانون را با مفاهیمی مثل حق، قاعده، دستور و سیاست عمومی توضیح می‌دهند. سپس نسبت قانون با اخلاق، عدالت، جامعه، نهادهای سیاسی و منابع حقوقی بررسی می‌شود. بخش‌های بعدی به مکاتب مهم فلسفه‌ی حقوق، شیوه‌های تفسیر قانون، مقایسه‌ی نظام‌های حقوقی و درنهایت چالش‌های عصر دیجیتال می‌رسد. ایده‌ی مرکزی اثر در پایان، نظریه‌ی قانون پویا است؛ برداشتی که می‌خواهد ثبات هنجاری قانون را با امکان بازفهم و بازنگری آن در شرایط تازه کنار هم نگه دارد.

چرا باید کتاب درآمدی بر نظریه قانون را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب درآمدی بر نظریه قانون را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری گسترده از مفهوم قانون ارائه می‌دهد و قانون را فقط در حد متن مصوب یا فرمان حاکم خلاصه نمی‌کند.
• خواننده با تفاوت قانون و مفاهیمی مانند حق، قاعده، مقرره، آیین‌نامه و سیاست عمومی دقیق‌تر آشنا می‌شود.
• اثر، مسیر تاریخی اندیشه‌ی حقوقی را از یونان و روم تا مباحث جدید فلسفه‌ی حقوق دنبال می‌کند.
• بخش‌های مربوط به سنت اسلامی و فقه شیعه، جایگاه این میراث را در بحث نظریه‌ی قانون روشن می‌کنند.
• کتاب، مکاتب مهمی مانند حقوق طبیعی، پوزیتیویسم حقوقی، واقع‌گرایی حقوقی و نظریه‌های انتقادی را کنار هم می‌آورد.
• بحث تفسیر قانون در این کتاب نشان می‌دهد فهم قانون فقط به متن محدود نیست و به روش، نهاد و زمینه هم وابسته است.
• فصل‌های تطبیقی، تفاوت جایگاه قانون در نظام‌های رومی-ژرمنی، کامن‌لا و ساختارهای فراملی را نشان می‌دهند.
• بخش مربوط به فناوری، نسبت قانون با هوش مصنوعی، داده‌های کلان و تصمیم‌گیری الگوریتمی را وارد بحث می‌کند.
• طرح نظریه‌ی قانون پویا کمک می‌کند پیوند میان مشروعیت، تفسیر و تحول قانون در یک چارچوب واحد دیده شود.
• وجود تمرین‌ها و خودآزمایی‌ها، این کتاب را برای مطالعه‌ی آموزشی و جمع‌بندی مباحث نظری مناسب‌تر می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب درآمدی بر نظریه قانون به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان حقوق که می‌خواهند از حفظ مواد قانونی فراتر بروند و با مبانی نظری قانون آشنا شوند.
• پژوهشگران حقوق عمومی و علوم سیاسی که درباره‌ی مشروعیت، عدالت و قانون‌گذاری مطالعه می‌کنند.
• خوانندگانی که می‌خواهند نسبت قانون با اخلاق، جامعه و عدالت را دقیق‌تر بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی حقوق که می‌خواهند با مکاتب اصلی و اختلاف‌های میان آن‌ها آشنا شوند.
• کسانی که درباره‌ی تفسیر قانون، نقش قاضی و جایگاه نهادهای تفسیری پرسش دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند تأثیر هوش مصنوعی، داده‌محوری و فناوری‌های دیجیتال بر مفهوم قانون را بهتر بفهمند.
• دانشجویان دوره‌های پیشرفته‌ی حقوق که به درس‌های مبانی قانون‌گذاری و نظریه‌ی حقوق نیاز دارند.