کتاب من تراث ابی الصلاح الحلبی و الشیخ ابی یعلی الدیلمی و القاضی ابن البراج فی فقه القضاء

کتاب من تراث ابی الصلاح الحلبی و الشیخ ابی یعلی الدیلمی و القاضی ابن البراج فی فقه القضاء برگزیده‌ای از متون فقهی مربوط به باب قضا است که بر پایه‌ی آثار تقی بن نجم ابوالصلاح حلبی فراهم شده و حمید نیک‌ فکر و مهدی رحیمی آن را گردآوری و ترجمه کرده‌اند. این اثر با کنارهم‌گذاشتن متن عربی و برگردان فارسی، به مسائلی مانند شرایط قاضی، اعتبار علم قاضی، اقرار، بینه و سوگند پرداخته است. این کتاب را انتشارات چتر دانش منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب من تراث ابی الصلاح الحلبی و الشیخ ابی یعلی الدیلمی و القاضی ابن البراج فی فقه القضاء

کتاب من تراث ابی الصلاح الحلبی و الشیخ ابی یعلی الدیلمی و القاضی ابن البراج فی فقه القضاء اثری است برگرفته از میراث فقهی امامیه در باب قضا که در اصل گزیده‌ای از تألیفات تقی بن نجم ابوالصلاح حلبی و دو فقیه دیگر، یعنی سلار دیلمی و ابن براج است. عناوین کتاب‌های این سه فقیه به‌ترتیب کتاب الکافی فی الفقه، کتاب المراسم العلویه فی الاحکام النبویه و کتاب المهذب است. گردآورندگان این متن گزیده را به‌صورت عربی و فارسی در کنار هم آورده‌اند. همین چینش باعث شده شیوه‌ی استدلال فقهی، هم در متن اصلی دیده شود و هم در ترجمه و توضیح‌ها دنبال شود.

کتاب من تراث ابی الصلاح الحلبی و الشیخ ابی یعلی الدیلمی و القاضی ابن البراج فی فقه القضاء بیشتر از آنکه فقط مجموعه‌ای از نقل‌قول‌های فقهی باشد، تصویری روشن از مسئله‌ی قضاوت در فقه امامی به دست می‌دهد. بخش‌های اصلی آن به موضوع‌هایی مانند شناسایی کسی که صلاحیت حکم‌کردن دارد، چگونگی اجرای احکام، جایگاه علم قاضی، حدود اعتبار اقرار، نقش بینه و احکام سوگند اختصاص یافته است. در این مباحث، فقط حکم نهایی مطرح نمی‌شود، بلکه دلایل‌ و شروط‌ هر حکم هم آمده است؛ برای نمونه، درباره‌ی قاضی از علم، عدالت، ورع، بردباری، شناخت زبان و توان اجرای حکم سخن گفته می‌شود و سپس نسبت این شرط‌ها با اعتبار رأی او بررسی می‌شود.

کتاب من تراث ابی الصلاح الحلبی و الشیخ ابی یعلی الدیلمی و القاضی ابن البراج فی فقه القضاء محتوای درس‌نامه‌ای و استدلالی دارد. نقل روایت‌ها، طرح فرض‌های گوناگون و جداکردن حالت‌های مختلف دعوا نشان می‌دهد که مؤلفان اصلی در پی روشن‌کردن مرزهای دقیق قضا بوده‌اند. ترجمه‌ی فارسی نیز در جاهایی با توضیح‌های کوتاه درون قلاب، فهم اصطلاحات و موقعیت‌های فقهی را آسان‌تر کرده است. به‌ همین دلیل، این کتاب فقط برای پیگیری متن کهن اهمیت ندارد، بلکه برای شناخت منطق درونی بحث قضا در فقه جعفری هم می‌تواند منبعی قابل‌توجه باشد.

خلاصه کتاب من تراث ابی الصلاح الحلبی و الشیخ ابی یعلی الدیلمی و القاضی ابن البراج فی فقه القضاء

کتاب من تراث ابی الصلاح الحلبی و الشیخ ابی یعلی الدیلمی و القاضی ابن البراج فی فقه القضاء مجموعه‌ای از بحث‌های فقهی درباره‌ی قضاوت و اجرای حکم را گرد آورده است. متن از اینجا آغاز می‌شود که چه کسی حق داوری دارد و چه شروطی باید در قاضی جمع باشد؛ شرط‌هایی مانند علم، عدالت، ورع، حلم و توان اجرای حکم. سپس بحث به مبانی صدور رأی می‌رسد و موضوع‌هایی مانند علم قاضی، اقرار، شهادت و سوگند را بررسی می‌کند. بخش‌های بعدی نیز نشان می‌دهند که در دعواهای مالی، حقوقی و کیفری، هر دلیل چه اعتباری دارد و قاضی در هر موقعیت چگونه باید میان ادعا، انکار و اثبات داوری کند.

چرا باید این کتاب را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب من تراث ابی الصلاح الحلبی و الشیخ ابی یعلی الدیلمی و القاضی ابن البراج فی فقه القضاء را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب بحث قضا را از دل متون فقهی کهن و با متن عربی و ترجمه‌ی فارسی کنار هم نشان می‌دهد.
• خواننده با شرط‌های قاضی و مبنای اعتبار حکم، اقرار، بینه و سوگند آشنا می‌شود.
• این اثر کمک می‌کند منطق استدلال فقهی در مسائل قضایی به‌صورت جزئی‌تر دیده شود.
• این کتاب برای بررسی نسبت میان علم قاضی و دیگر ادله‌ی اثبات دعوا مطالب پرحجمی در اختیار می‌گذارد.
• وجود توضیح‌های تکمیلی در ترجمه، پیگیری اصطلاحات و فرض‌های فقهی را آسان‌تر می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب من تراث ابی الصلاح الحلبی و الشیخ ابی یعلی الدیلمی و القاضی ابن البراج فی فقه القضاء به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان حقوق و فقه که می‌خواهند با مباحث قضا در فقه امامیه آشنا شوند.
• پژوهشگرانی که در مورد اقرار، بینه، سوگند و علم قاضی مطالعه می‌کنند.
• خوانندگانی که به متون فقهی عربی همراه با ترجمه و توضیح فارسی نیاز دارند.
• کسانی که می‌خواهند سیر استدلال فقهای قدیم را در مسائل قضایی دنبال کنند.
• مخاطبانی که به منابع آموزشی مرتبط با فقه القضاء علاقه دارند.