کتاب معیارها و ضوابط حاکم بر عقود مسامحه ای از منظر فقه و حقوق

کتاب معیارها و ضوابط حاکم بر عقود مسامحه ای از منظر فقه و حقوق نوشته مهدی ناصحی، مرتضی چیت سازیان و میثم عباسی لاهرودی است که انتشارات چتر دانش آن را منتشر کرده است. این کتاب به یکی از تقسیم‌بندی‌های مهم عقود می‌پردازد؛ جایی که تفاوت میان عقود مسامحه‌ای و مغابنه‌ای فقط در نام‌گذاری خلاصه نمی‌شود و بر مسائلی مانند خیار غبن، حدود تسامح و شیوه‌ی تحلیل قراردادها اثر می‌گذارد. نویسندگان با تکیه‌بر مباحث فقهی و حقوقی، هم سراغ تعریف مفاهیم پایه رفته‌اند و هم مصادیق و معیارهای تشخیص این عقود را بررسی کرده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب معیارها و ضوابط حاکم بر عقود مسامحه ای از منظر فقه و حقوق

کتاب معیارها و ضوابط حاکم بر عقود مسامحه ای از منظر فقه و حقوق نوشته مهدی ناصحی، مرتضی چیت سازیان و میثم عباسی لاهرودی به یکی از بحث‌های دقیق در فقه و حقوق قراردادها پرداخته است؛ این‌که چه چیزی یک عقد را مسامحه‌ای می‌کند و مرز آن با عقود مغابنه‌ای کجاست. متن از همان ابتدا نشان می‌دهد که مسئله فقط تعریف چند اصطلاح نیست، بلکه پای آثار مهمی در میان است؛ از جمله این‌که در چه عقودی دقت اقتصادی و سنجش سود و زیان محور اصلی است و در چه عقودی آسان‌گیری، گذشت و ارفاق نقش پررنگ‌تری پیدا می‌کند. نویسندگان در این مسیر، هم به دیدگاه‌های فقه امامیه و اهل سنت توجه کرده‌اند و هم جایگاه این بحث را در حقوق ایران سنجیده‌اند.
کتاب معیارها و ضوابط حاکم بر عقود مسامحه ای از منظر فقه و حقوق در سه بخش اصلی سامان یافته است. بخش نخست به کلیات و مفاهیم اختصاص دارد و تعریف ضابطه، معیار، عقد، مسامحه، غبن و مغابنه را از زاویه‌های لغوی، فقهی و حقوقی بررسی می‌کند. بخش دوم جایگاه عقود مسامحه‌ای را در میان اقسام مختلف عقد روشن می‌سازد و معیارهای حاکم بر آن را پیش می‌کشد؛ به‌ویژه بحث مهمی که میان احسان، تعاون، تسامح و ارفاق شکل می‌گیرد. بخش سوم به مصادیق می‌رسد و عقودی مانند صلح، ضمان، حواله، قرض، هبه، وکالت، جعاله، مضاربه، کفالت و رهن را از حیث مسامحه‌ای بودن یا نبودن بررسی می‌کند.
آن‌چه این اثر را از یک مرور صرف بر اصطلاحات جدا می‌کند، تمرکز آن بر کیفیت اعمال تسامح است. نویسندگان فقط نمی‌پرسند کدام عقد مسامحه‌ای است، بلکه دنبال این هستند که گستره‌ی این تسامح تا کجاست و آیا می‌توان آن را یک قاعده‌ی کلی دانست یا باید به عرف، نص قانونی و مبانی شرعی رجوع کرد. به‌همین دلیل، فضای کتاب بیشتر تحلیلی و مسئله‌محور است و برای کسانی که می‌خواهند نسبت میان فقه قراردادها، قانون مدنی و منطق حاکم بر انواع عقد را دقیق‌تر بفهمند، تصویری روشن از محل اختلاف‌ها و مبانی استدلال فراهم می‌کند.

خلاصه کتاب معیارها و ضوابط حاکم بر عقود مسامحه ای از منظر فقه و حقوق

این کتاب از این پرسش آغاز می‌کند که تقسیم عقود به مسامحه‌ای و مغابنه‌ای بر چه اساسی انجام می‌شود و چه نتایجی در فقه و حقوق دارد. نویسندگان ابتدا مفاهیم پایه مانند ضابطه، معیار، عقد، مسامحه و غبن را توضیح می‌دهند تا زمینه‌ی بحث روشن شود.
سپس اثر به این مسئله می‌رسد که آیا معیار اصلی در عقود مسامحه‌ای احسان و تعاون است یا باید تسامح، سهولت و ارفاق را محور دانست. در ادامه، جایگاه این عقود در میان اقسام مختلف قراردادها بررسی می‌شود و مصادیق گوناگون آن‌ها در فقه مذاهب خمسه و حقوق ایران کنار هم قرار می‌گیرد.
حرف اصلی این کتاب این است که برای تشخیص این دسته از عقود، باید به هدف متعاقدین، میزان توجه به سود اقتصادی و حدود عرفی یا قانونی تسامح توجه کرد.

چرا باید کتاب معیارها و ضوابط حاکم بر عقود مسامحه ای از منظر فقه و حقوق را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب معیارها و ضوابط حاکم بر عقود مسامحه ای از منظر فقه و حقوق را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت عقود مسامحه‌ای و مغابنه‌ای را از سطح تعریف فراتر می‌برد و آثار حقوقی این تقسیم را روشن می‌کند.
• کتاب به فهم دقیق‌تر مفاهیمی مانند غبن، تسامح، ارفاق، احسان و معیار تشخیص عقد کمک می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند جایگاه عقودی مانند صلح، هبه، ضمان، وکالت و جعاله را در این تقسیم‌بندی بهتر بشناسد.
• این اثر اختلاف‌نظر میان فقهای متقدم، فقهای معاصر و حقوق‌دانان را درمورد ملاک عقود مسامحه‌ای کنار هم می‌گذارد.
• کتاب نشان می‌دهد حدود تسامح در قراردادها همیشه یکسان نیست و باید با توجه به عرف، قانون و هدف عقد سنجیده شود.
• مطالعه‌ی آن برای فهم پیوند میان مباحث فقهی و قواعد قانون مدنی ایران سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب معیارها و ضوابط حاکم بر عقود مسامحه ای از منظر فقه و حقوق به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان فقه و حقوق که می‌خواهند تقسیم‌بندی عقود و آثار آن را دقیق‌تر بررسی کنند.
• پژوهشگرانی که درمورد خیار غبن، عقود معاوضی و حدود تسامح در قراردادها کار می‌کنند.
• مخاطبانی که می‌خواهند نسبت میان دیدگاه‌های فقهی مذاهب مختلف و حقوق ایران را بهتر بفهمند.
• کسانی که به مباحث تحلیلی قانون مدنی و مفاهیم پایه‌ی قراردادها علاقه دارند.
• خوانندگانی که به‌دنبال شناخت دقیق‌تر مصادیق عقود مسامحه‌ای و معیار تشخیص آن‌ها هستند.