کتاب اختلاف الحدیث

کتاب اختلاف الحدیث نوشته سیدهاشم هاشمی و ترجمه علی ثقفیان و مرتضی اوحدی است که انتشارات دانشگاه امام صادق (ع) آن را منتشر کرده است. این اثر از دل تقریرات مباحث سیدعلی سیستانی شکل گرفته و به یکی از پرسش‌های مهم در دانش حدیث می‌پردازد: چرا میان برخی احادیث ناسازگاری دیده می‌شود و این ناسازگاری چه پیامدهایی در فهم دین برجا می‌گذارد؟ متن کتاب فقط به بیان نمونه‌های تعارض بسنده نمی‌کند و مسیر تاریخی، علل پدیدآمدن اختلاف و شیوه‌های مواجهه با آن را نیز بررسی می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اختلاف الحدیث

کتاب اختلاف الحدیث نوشته سیدهاشم هاشمی بر پایه تقریرات مباحث سیدعلی سیستانی تنظیم شده و ترجمه علی ثقفیان و مرتضی اوحدی آن را در دسترس فارسی‌زبانان قرار داده است. محور اصلی اثر، بررسی پدیده‌ی اختلاف میان احادیث است؛ پدیده‌ای که فقط یک مسئله فنی در نقل روایت نیست و به فهم حکم شرعی، ارزیابی اعتبار نقل‌ها، شناخت شیوه‌ی بیان معصومان و حتی داوری درمورد راویان پیوند می‌خورد. متن از همان آغاز روشن می‌کند که هر اختلافی لزوماً واقعی نیست و بخشی از ناسازگاری‌های دیده‌شده، از ناآگاهی نسبت به سبک بیان، شرایط صدور حدیث یا شیوه‌ی انتقال آن پدید می‌آید.
کتاب اختلاف الحدیث در دو فصل اصلی سامان یافته است. فصل اول به تاریخچه و پیامدهای اختلاف میان احادیث می‌پردازد و از نخستین زمان احساس این مشکل در میان مسلمانان آغاز می‌کند. در این بخش، موضوعاتی مانند مرحله دریافت سخنان پیامبر، مرحله نشر احادیث توسط صادقین، تأثیر اختلاف حدیث بر مسائل اعتقادی و روش‌های به‌کاررفته برای حل این مشکل طرح شده‌اند. فصل دوم سراغ عوامل ایجاد اختلاف می‌رود و سه محور مهم را پیش می‌کشد: ناآگاهی از مدلول‌های نصوص شرعی، نقش ائمه در پدیدآمدن برخی تفاوت‌های روایی در شرایط خاص و نقش راویان، ناقلان و ناسخان در ایجاد یا تشدید اختلاف. عنوان‌هایی مانند تقیه، توریه، کتمان، جعل حدیث، تحریف، تصحیف و تقطیع نیز در همین مسیر بررسی شده‌اند.
کتاب اختلاف الحدیث از نظر حال‌وهوا، اثری بحث‌محور و استدلالی است که در آن نقل روایت، تحلیل تاریخی و بررسی رجالی کنار هم قرار گرفته‌اند. متن فقط به این بسنده نمی‌کند که بگوید احادیث چرا متفاوت به نظر می‌رسند، بلکه نشان می‌دهد این تفاوت‌ها چگونه بر شکل‌گیری تردیدهای اعتقادی، اختلاف‌های فقهی و حتی نگاه به جایگاه ائمه و راویان اثر گذاشته‌اند. همین پیوند میان تاریخ حدیث، روش فهم روایت و پیامدهای فکری اختلاف‌ها، به این کتاب هویتی فراتر از یک بحث محدود اصطلاحی می‌دهد.

خلاصه کتاب اختلاف الحدیث

کتاب اختلاف الحدیث مسیر شکل‌گیری ناسازگاری‌های روایی را از صدر اسلام تا دوره‌های بعدی دنبال می‌کند و می‌کوشد نشان دهد که اختلاف میان احادیث همیشه به معنای تعارض واقعی نیست. اثر، بخشی از این مسئله را به تفاوت در شیوه‌ی دریافت و نقل سخنان پیامبر و ائمه نسبت می‌دهد و بخشی دیگر را به عواملی مانند ناآشنایی با ناسخ و منسوخ، تفاوت موقعیت پرسش‌گران، تقیه، توریه، جعل، تحریف و دخالت ناقلان و ناسخان. در ادامه، کتاب پیامدهای این اختلاف‌ها را در فقه، اعتقاد و ارزیابی راویان بررسی می‌کند و نشان می‌دهد عالمان حدیث برای رفع این مشکل چه مسیرهایی را پیش گرفته‌اند.

چرا باید کتاب اختلاف الحدیث را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اختلاف الحدیث را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ریشه‌های تاریخی و علمی اختلاف میان احادیث را به‌صورت تفصیلی بررسی می‌کند.
• خواننده با عواملی مانند تقیه، توریه، جعل، تحریف و تفاوت در نقل حدیث آشنا می‌شود.
• این اثر نشان می‌دهد ناسازگاری ظاهری روایات چگونه بر فقه و اعتقاد اثر می‌گذارد.
• کتاب فقط به طرح مسئله بسنده نمی‌کند و روش‌های عالمان برای رفع تعارض را هم مرور می‌کند.
• مطالعه‌ی آن برای فهم دقیق‌تر نسبت میان متن حدیث، راوی و شرایط صدور روایت سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب اختلاف الحدیث به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران و دانشجویانی که درمورد حدیث، فقه و اصول پرسش‌های جدی دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند علل اختلاف میان روایات را دقیق‌تر بشناسند.
• کسانی که به مباحث مربوط به اعتبار حدیث و نقش راویان علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند با پیوند میان تاریخ حدیث و مسائل اعتقادی آشنا شوند.
• علاقه‌مندانی که از بحث‌های تحلیلی در حوزه‌ی میراث روایی شیعه استقبال می‌کنند.