کتاب مرداویج بن زیار

کتاب مرداویج بن زیار نوشته علی داداشی و اثری تحلیلی درمورد زندگی، خاستگاه و فرمانروایی یکی از چهره‌های مهم سده‌های نخستین اسلامی در ایران است. نویسنده در این اثر با رجوع گسترده به منابع کهن عربی و فارسی، از تاریخ طبری و الکامل تا تاریخ طبرستان و مروج الذهب، مسیر قدرت‌گیری مرداویج، مناسبات او با علویان، سامانیان و آل بویه و سرانجام کشته‌شدن او را بازخوانی کرده است. نشر سنجاق این کتاب را به‌صورت الکترونیکی منتشر کرده است. کتاب بر پایه‌ی نقل مستقیم و تطبیقی منابع متقدم تنظیم شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مرداویج بن زیار

کتاب مرداویج بن زیار با تمرکز بر سده‌های سوم و چهارم هجری، سرگذشت یکی از مهم‌ترین فرمانروایان محلی ایران را در بستر تحولات بزرگ سیاسی و مذهبی آن دوران روایت کرده است. علی داداشی در آغاز این کتاب تصویری کلی از جغرافیای تاریخی سواحل جنوبی دریای کاسپین، اقوام تپور، امارد، گیل و دیلم و نقش کوه‌های البرز در استقلال تبرستان و گیلان ارائه کرده و سپس به فرایند طولانی فتح این نواحی توسط اعراب مسلمان و شکل‌گیری حکومت علویان در گیلان و تبرستان پرداخته است.

کتاب مرداویج بن زیار جایگاه مرداویج را در پیوند با سقوط علویان، ظهور اسفار بن شیرویه و رقابت طاهریان، صفاریان و سامانیان نشان داده است. در ادامه به ریشه‌ی خانوادگی آل زیار، پیوند آن‌ها با آرغش وهادان در روزگار کیخسرو و روایت‌هایی از حبیب السیر، تاریخ طبرستان مرعشی، قابوس‌نامه و تاریخ ایران کمبریج استناد شده است. معنای نام مرداویج و نسبت او با اقوام دیلمی و گیلانی با نقل دیدگاه پژوهشگران معاصر نیز بررسی شده است.

نویسنده در فصل‌های بعدیِ کتاب مرداویج بن زیار به پیوستن مرداویج به اسفار بن شیرویه، نقش او در فتح تبرستان و کشتن حسن بن قاسم داعی صغیر، گسترش قدرت اسفار در ری، قزوین و همدان، عصیان او بر خلیفه و امیر نصر سامانی، مصالحه‌ی موقت با سامانیان، قتل و غارت قزوین و سرانجام شورش مرداویج علیه اسفار می‌پردازد. سپس آغاز فرمانروایی مستقل مرداویج، استیلای او بر تبرستان، گرگان، ری، قم، اصفهان و خوزستان و تلاشش برای احیای شکوه ساسانی و برپایی جشن سده و ساخت تخت و تاج زرین روایت شده است.

در پایان، کتاب مرداویج بن زیار با تکیه بر منابع متقدم، قتل مرداویج به‌دست غلامان ترک، واکنش خلیفه و سامانیان، انتقال جسد او به ری، بیعت با وشمگیر و زمینه‌سازی برای قدرت‌گیری آل بویه و تحولات فرهنگی و ادبی سده‌های سوم و چهارم هجری را جمع‌بندی کرده است.

خلاصه کتاب مرداویج بن زیار

کتاب سرگذشت فرمانروایی را دنبال کرده است که از دل سپاه دیلمی و در خدمت اسفار بن شیرویه سر برآورد، در فتح تبرستان و برانداختن حکومت علویان نقش محوری داشت و سپس با شورش علیه اسفار، به قدرت رسید. نویسنده نشان داده است که چگونه مرداویج با تکیه بر جنگاوران گیل و دیلم بر تبرستان، گرگان، ری، قم، اصفهان، همدان و خوزستان چیره شد و در اندیشه‌ی احیای شاهنشاهی ساسانی و آداب ایرانی مانند جشن سده و تاج و تخت زرین بود. در کنار این روایت سیاسی به شبکه‌ی پیچیده‌ی روابط میان علویان، سامانیان، آل زیار، آل بویه و خاندان‌های محلی و نیز به دگرگونی‌های مذهبی و فرهنگی ایران در سده‌های سوم و چهارم هجری نیز پرداخته شده است.

چرا باید کتاب مرداویج بن زیار را بخوانیم؟

کتاب مرداویج بن زیار تصویری از دوره‌ای پرآشوب در تاریخ ایران ارائه کرده است که در آن حکومت‌های محلی، خاندان‌های دیلمی و علویان در کنار خلافت عباسی و سامانیان درگیر رقابت و هم‌پیمانی‌های متغیر بودند. خواندن این کتاب برای فهم زمینه‌ی ظهور آل زیار و آل بویه، نقش گیل و دیلم در سیاست ایران و پیوند ایران‌گرایی با قدرت‌طلبی سیاسی سودمند است.

خواندن کتاب مرداویج بن زیار را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان به تاریخ ایران پس از اسلام، پژوهشگران دوره‌های محلی مانند تبرستان، گیلان و دیلمستان و کسانی که به ریشه‌های سیاسی و فرهنگی ایران‌گرایی و نقش خاندان‌های دیلمی در شکل‌گیری دولت‌های ایرانی علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود.

درباره علی داداشی

علی داداشی در سال ۱۳۳۹ در استان مازندران دیده به جهان گشود و مقاطع تحصیلی ابتدایی و دبیرستان خویش را در زادگاهش به سرانجام رساند. او با قبولی در مرکز تربیت معلم شهرستان گنبد کاووس در سال ۱۳۶۲، قدم به عرصه‌ی معلمی گذاشت. مسیر علمی او با پذیرفته‌شدن در رشته‌ی تاریخ در دانشگاه فردوسی مشهد در سال ۱۳۶۵ ادامه یافت و پس از فارغ‌التحصیلی در مقطع کارشناسی، در کسوت دبیر تاریخ به تعلیم دانش‌آموزان همت گماشت.

داداشی پس از سه دهه تلاش در آموزش و پرورش، دوران بازنشستگی خود را سپری کرده و با تکیه بر دل‌مشغولی‌های دیرینه‌اش در حوزه‌ی وقایع‌نگاری، به نگارش و انتشار کتاب‌های تاریخی روی آورده است. این پژوهشگر، اشتیاق و گرایش خود به علم تاریخ را دستاورد تلمذ نزد استادان برجسته‌ی دانشگاه فردوسی، هم‌نشینی با دوستان محقق و اهل پژوهش و سال‌ها تدریس در این رشته می‌داند. کتاب‌های «مرداویج بن زیار»، «تشکیل حکومت علویان در گیلان و تبرستان»، «افشین (سرداری از اشروسنه)» و «فرمانروای قلعه‌ی بذ بابک خرم‌دین» نوشته‌ی علی داداشی است.

بخشی از کتاب مرداویج بن زیار

«ابن اثیر درباره آغاز فرمانروایی مرداویج می‌گوید: «با شکست اسفار از مرداویج کشورداری او آغاز شد و چون مرداویج به اسفار دست یافت و خونش بریخت، فرمانروایی اش استواری گرفت و همه جا را شهر به شهر و استان به استان زیر فرمان خویش درآورد. او قزوین را زیر فرمان گرفت و نوید نیکی بدیشان گذارد. کَنکُور و دیلم و بروجرد و قم و کاشان و اصفهان و جرباذقان (گلپایگان) و جز آن چیره شد. [تاریخ الکامل. جلد ۱۱ ص ۴۷۶۷]

ابن اسفندیار درباره آغاز فرمانروایی مرداویج می‌گوید: «چون مرداویج از کار اسفار فارغ شد جمله ورودادیه را بکشت، چنانکه در لشکر او یکی نماندند، و بعد از آن احمد بن رسول و ابوالعباس عصّاری را بشکست و فارغ به ری بنشست، و ماکان از خراسان به تبرستان آمد و با مرداویج صلح کرد و قرار نهاد و به گرگان شد.

مرداویج به گیلان فرستاد به راه قزوین و ابو جعفر ناصر را به ری آورد و خدمت او می‌کرد. ماکان ابوالفضل شاگرد را که خویشاوند مطرف بود، بگرفت و به شکنجه و عقوبت مال طلب کرد، مطرف مرداویج را بر آن داشت که به تبرستان شود.»