کتاب مرداویج بن زیار

کتاب مرداویج بن زیار نوشته‌ی علی داداشی روایتی تحلیلی و مستند از زندگی، خاستگاه و فرمانروایی یکی از چهره‌های مهم سده‌های نخستین اسلامی در ایران است. نویسنده در این اثر با رجوع گسترده به منابع کهن عربی و فارسی، از تاریخ طبری و الکامل تا تاریخ طبرستان و مروج الذهب، مسیر قدرت‌گیری مرداویج، مناسبات او با علویان، سامانیان و آل بویه و سرانجام کشته‌شدنش را بازخوانی کرده است. سنجاق آن را منتشر کرده است و متن کتاب بر پایه‌ی نقل مستقیم و تطبیقی منابع متقدم تنظیم شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مرداویج بن زیار

کتاب مرداویج بن زیار با تمرکز بر سده‌های سوم و چهارم هجری، سرگذشت یکی از مهم‌ترین فرمانروایان محلی ایران را در بستر تحولات بزرگ سیاسی و مذهبی آن دوران روایت کرده است. علی داداشی در آغاز، تصویری کلی از جغرافیای تاریخی سواحل جنوبی دریای کاسپین، اقوام تپور، امارد، گیل و دیلم و نقش کوه‌های البرز در استقلال تبرستان و گیلان ارائه کرده و سپس به فرایند طولانی فتح این نواحی توسط اعراب مسلمان و شکل‌گیری حکومت علویان در گیلان و تبرستان می‌پردازد. در این میان، کتاب مرداویج بن زیار جایگاه مرداویج را در پیوند با سقوط علویان، ظهور اسفار بن شیرویه و رقابت طاهریان، صفاریان و سامانیان نشان داده است. در ادامه کتاب مرداویج بن زیار در فصل «اصل و نسب مرداویج» به ریشه‌ی خانوادگی آل زیار، پیوند آن‌ها با آرغش وهادان در روزگار کیخسرو، و روایت‌هایی از حبیب السیر، تاریخ طبرستان مرعشی، قابوس‌نامه و تاریخ ایران کمبریج استناد کرده است. سپس معنای نام مرداویج و نسبت او با اقوام دیلمی و گیلانی با نقل دیدگاه پژوهشگران معاصر مانند ابوذر ملک‌پور بررسی شده است. در فصل‌های بعدی کتاب مرداویج بن زیار، نویسنده به پیوستن مرداویج به اسفار بن شیرویه، نقش او در فتح تبرستان و کشتن حسن بن قاسم داعی صغیر، گسترش قدرت اسفار در ری، قزوین و همدان، عصیان او بر خلیفه و امیر نصر سامانی، مصالحه موقت با سامانیان، قتل و غارت قزوین و سرانجام شورش مرداویج علیه اسفار می‌پردازد. سپس آغاز فرمانروایی مستقل مرداویج، استیلای او بر تبرستان، گرگان، ری، قم، اصفهان و خوزستان و تلاشش برای احیای شکوه ساسانی و برپایی جشن سده و ساخت تخت و تاج زرین روایت شده است. در پایان، کتاب مرداویج بن زیار با تکیه بر منابع متقدم، قتل مرداویج به دست غلامان ترک، واکنش خلیفه و سامانیان، انتقال جسد او به ری، بیعت با وشمگیر و زمینه‌سازی برای قدرت‌گیری آل بویه و تحولات فرهنگی و ادبی سده‌های سوم و چهارم هجری را جمع‌بندی کرده است.

خلاصه کتاب مرداویج بن زیار

کتاب مرداویج بن زیار سرگذشت فرمانروایی را دنبال کرده است که از دل سپاه دیلمی و در خدمت اسفار بن شیرویه سر برآورد، در فتح تبرستان و برانداختن حکومت علویان نقش محوری داشت و سپس با شورش علیه اسفار، خود به قدرت رسید. نویسنده نشان داده است که چگونه مرداویج با تکیه بر جنگاوران گیل و دیلم، بر تبرستان، گرگان، ری، قم، اصفهان، همدان و خوزستان چیره شد و در اندیشه‌ی احیای شاهنشاهی ساسانی و آداب ایرانی مانند جشن سده و تاج و تخت زرین بود. در کنار این روایت سیاسی، کتاب به شبکه‌ی پیچیده‌ی روابط میان علویان، سامانیان، آل زیار، آل بویه و خاندان‌های محلی، و نیز به دگرگونی‌های مذهبی و فرهنگی ایران در سده‌های سوم و چهارم هجری پرداخته است.

چرا باید کتاب مرداویج بن زیار را بخوانیم؟

این اثر تصویری نزدیک به منابع کهن از دوره‌ای پرآشوب در تاریخ ایران ارائه کرده است که در آن حکومت‌های محلی، خاندان‌های دیلمی و علویان در کنار خلافت عباسی و سامانیان درگیر رقابت و هم‌پیمانی‌های متغیر بودند. خواندن آن برای فهم زمینه‌ی ظهور آل زیار و آل بویه، نقش گیل و دیلم در سیاست ایران و پیوند ایران‌گرایی با قدرت‌طلبی سیاسی سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان تاریخ ایران پس از اسلام، پژوهشگران دوره‌های محلی مانند تبرستان، گیلان و دیلمستان، و کسانی که به ریشه‌های سیاسی و فرهنگی ایران‌گرایی و نقش خاندان‌های دیلمی در شکل‌گیری دولت‌های ایرانی علاقه دارند پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب مرداویج بن زیار

«سده‌های سوم و چهارم هجری قمری دوران بسیار مهمی در تاریخ ایران محسوب می‌شود. در این دوران حکومت‌های نیمه مستقل در نواحی مختلف ایران تاسیس گردید که به دلایل متعدد درگیر رقابت و جنگ با یکدیگر بودند. ادبیان و شاعران فارسی زبان تحت حمایت سلاطین این دوران قرار داشتند و سبب گسترش زبان و ادبیات فارسی شدند و شاعران و ادیبان مشهوری در این دوران ظهور کردند و آداب و رسوم و سنت‌های ایرانی احیاء گردید. در این دوران آیین اسلام موجب تغیرات بنیادی در عرصه‌های سیاسی، دینی، مذهبی، حقوقی، ادبی، آداب و رسوم و سنت‌ها در ایران گردید و عناصر فرهنگی ایران هویت و ماهیتی اسلامی گرفت. این کتاب براساس روایت منابع متقدم و کهن تهیه و تدوین شده است. کتاب‌ها و مقالات تحقیقی و تحلیلی فراوانی درباره رویدادهای سده‌های نخستین اسلامی ایران و مرداویج بن زیار مکتوب شده‌اند که مطالعه آن‌ها جهت دانش افزایی و اگاهی از نظرات مختلف بسیار ارزشمند و سودمند می‌باشد. ... مرداویج، برادرش وشمگیر را با سپاه بزرگی به تعقیب علی بن بویه به اصفهان فرستاد. علی بن بویه که توانایی مقابله با سپاه کلان وشمگیر را نداشت از اصفهان به سوی ارجان (بهبهان) رفت. و پس از مدتی شیراز را تصرف کرد. و بر قدرت و ثروت خود افزود و نسبت به خلیفه اظهار اطاعت کرد. موفقیت علی بن بویه در شیراز سبب گردید، مرداویج به اصفهان عزیمت نماید. مرداویج پس از استقرار در اصفهان برادرش وشمگیر را به ری فرستاد. مرداویج با تصرف اهواز موقعیت خود را در برابر علی بن بویه مستحکم کرد. علی بن بویه با مشاهده قدرت فزاینده مرداویج ناگزیر اظهار اطاعت کرد. و برادرش حسن را با مال و خراج بسیار به درگاه او فرستاد.»