کتاب شعاع

کتاب شعاع (میدان تحریر، برداشت دوم)، نوشته یاسمین الرفاعی و ترجمه پگاه پزشکی و شیما وزوایی، روایتی از روزهایی است که حضور در خیابان برای زنان با خطری دائمی همراه بود و گروهی از فعالان تلاش می‌کردند میدان را از انحصار خشونت درآورند. این اثر هم یک دوره‌ی سیاسی را ثبت می‌کند هم از شکل‌گیری شبکه‌ای برای نجات، مراقبت و مقاومت جمعی حرف می‌زند. انتشارات دوردست در سال ۱۴۰۴ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شعاع اثر یاسمین الرفاعی

کتاب شعاع (Radius: a story of feminist revolution)، نوشته‌ی یاسمین الرفاعی، از تجربه‌ی انقلاب مصر و رخدادهای میدان تحریر سخن می‌گوید؛ جایی که امید سیاسی، آشوب خیابانی و خشونت علیه زنان هم‌زمان حضور دارند. نویسنده از خلال خاطره، مصاحبه، گزارش و مشاهده، به سراغ گروهی می‌رود که برای مقابله با حمله‌های جنسی جمعی به زنان شکل گرفته‌اند. این کتاب مدام میان اتاق‌های عملیات، خیابان‌های شلوغ و بیمارستان رفت‌وآمد می‌کند. پرسش اصلی کتاب این است که چگونه آدم‌ها در دل ترس، به عمل جمعی می‌رسند و چه چیزی آن‌ها را وادار می‌کند تا برای نجات دیگران خطر کنند.

کتاب شعاع در چهار فصل، در کنار بازسازی صحنه‌های میدانی، به زبان و سیاستِ نام‌گذاری خشونت نیز می‌پردازد. یاسمین الرفاعی نشان می‌دهد که واژه‌ها گاه شدت فاجعه را پنهان می‌کنند و فعالان ناچار می‌شوند برای توصیف آنچه رخ می‌دهد تعبیرهای دقیق‌تری پیدا کنند. این اثر فقط بر مهاجمان تمرکز ندارد و به سازوکارهای بی‌تفاوتی، انکار و کنارزدن مسئله‌ی زنان در جنبش‌های سیاسی نیز می‌پردازد. حضور داوطلبان، تقسیم کار، تدارکات، تماس‌های اضطراری، انتقال مجروحان و فرسودگی روانی نیروها تصویری از مبارزه‌ای می‌سازد که هم خیابانی است هم عاطفی.

کتاب شعاع اثری تکان‌دهنده است و تصویری روشن از همبستگی ارائه می‌دهد. شخصیت‌های حاضر قهرمان‌هایی دست‌نیافتنی نیستند؛ کسانی هستند که می‌ترسند، اشتباه می‌کنند، از هم جدا می‌افتند و دوباره در کنار هم قرار می‌گیرند. همین ویژگی باعث می‌شود خواندن کتاب به مواجهه‌ای صرف با خشونت محدود نشود و در کنار آن، شکل‌گیری اعتماد، مسئولیت‌پذیری و پایداری انسان‌ها در شرایط بحرانی را دنبال کنیم.

خلاصه کتاب شعاع

کتاب شعاع روایت شکل‌گیری و فعالیت گروهی از فعالان در قاهره است که هم‌زمان با گسترش حمله‌های جنسی جمعی در میدان تحریر، برای نجات زنان و ایجاد شبکه‌ای از مراقبت و مداخله وارد عمل می‌شوند. یاسمین الرفاعی از یک‌ سو صحنه‌های پرآشوب خیابان، تماس‌های اضطراری، عملیات نجات و آشفتگی لحظه‌به‌لحظه را دنبال می‌کند و از سوی دیگر به خاطره، ترس، فرسودگی و معنای مقاومت جمعی می‌پردازد. او نشان می‌دهد که خشونت فقط در حمله رخ نمی‌دهد و در انکار، سکوت و کنارگذاشتن زنان از میدان سیاست امتداد می‌یابد.

چرا باید کتاب شعاع را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب شعاع را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری نزدیک از پیوند میان اعتراض سیاسی و ناامنی زنان در فضای عمومی ارائه می‌دهد.
• یاسمین الرفاعی نشان می‌دهد که چگونه یک گروه داوطلب در اوج هرج‌ومرج، شبکه‌ای برای نجات و مراقبت ایجاد می‌کنند.
• خواندن این کتاب به درک دقیق‌تر سازوکارهای انکار خشونت و عادی‌سازی آن کمک می‌کند.
• این اثر علاوه‌بر ثبت حادثه‌ها، به ترس، فرسودگی، همبستگی و تصمیم‌گیری در وضعیت بحرانی نیز می‌پردازد.
• خواندن این کتاب برای کسانی مناسب است که به تجربه‌های جمعی مقاومت و نقش زنان در میدان‌های سیاسی علاقه دارند.

خواندن کتاب شعاع را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب شعاع به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به آثاری که به انقلاب مصر و فضای میدان تحریر می‌پردازند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی خشونت جنسی در فضای عمومی و شیوه‌های مقابله با آن شناخت بیشتری به دست آورند.
• کسانی که به تجربه‌های سازمان‌دهی جمعی، امداد میدانی و کنش سیاسی علاقه دارند.
• مخاطبانی که از کتاب‌های مبتنی‌بر خاطره، گفت‌وگو و بازسازی رخدادهای واقعی استقبال می‌کنند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که درباره‌ی جنسیت، جنبش‌های اجتماعی و سیاست خیابانی مطالعه می‌کنند.

درباره یاسمین الرفاعی

یاسمین الرفاعی نویسنده و ویراستار مصری است و در حوزه‌ی ادبیات، روزنامه‌نگاری و مسائل اجتماعی فعالیت می‌کند. او در گذشته با روزنامه‌ی مستقل مصری «مدى مصر» همکاری داشته و نوشته‌هایش در نشریه‌هایی مانند نیویورک ریویو آو بوکس و مجله‌ی مطالعات فلسطین منتشر شده است. او همچنین از تهیه‌کنندگان و برگزارکنندگان جشنواره‌ی ادبیات فلسطین است؛ جشنواره‌ای که از سال ۲۰۰۸ با هدف ایجاد فضایی برای ارتباط نویسندگان و هنرمندان بین‌المللی با نویسندگان فلسطینی و برگزاری رویدادهای ادبی در شهرهای مختلف فلسطین فعالیت می‌کند.

الرفاعی در دانشگاه آمریکایی قاهره تحصیل کرده و در سال‌های اخیر در لندن زندگی و فعالیت می‌کند. نخستین کتاب او، شعاع، در سال ۲۰۲۲ از سوی انتشارات ورسو منتشر شد.

بخشی از کتاب شعاع

«من بیش‌ازپیش، این حملات شدید را که به‌وضوح بدن زنان را شیءانگاری می‌کند با چیزهای دیگری که به تحریر ربطی ندارد، مرتبط کردم... همهٔ این‌ها را به هم ربط دادم؛ همهٔ این خشونت‌های جنسی دیگر را. برای من، این فقط تجلی‌ای دیگر از چیز وحشتناکی به اسم پدرسالاری و تسلط و شیءانگاری زنان بود؛ نفهمیدن اینکه زن‌ها هم انسان‌اند و توجه‌نکردن به دردهایشان... این در حملات بروز واضحی پیدا می‌کرد، اما تفاوتش با آن خشونت‌های دیگر چیست؟

این برخورد خشن با بدن زن‌ها و خودشان، این بیگانگی عظیم از آن‌ها، در کلماتی مثل «من زنان را نمی‌فهمم، زنان موجودات عجیبی هستند» هم وجود دارد. این کلمات کوچک، این مسائلی که به‌عنوان شوخی بیان می‌شود، اما برایم به چیزی که اتفاق افتاد مرتبط است. در این فاصلهٔ عظیم از یک چیز است که بعد می‌توانیم آن را بگیریم، دست‌مالی کنیم و بِبُریم و با آن بازی کنیم و دور بیندازیم و آسیب بزنیم... این فاصلهٔ وحشتناک.»