کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار

کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار (رهیافتی اقتصادی برای مناطق روستایی) نوشته‌ رضا واشقانی فراهانی توسط نشر کلید پژوه منتشر شده است. این کتاب به رابطه‌ی میان دانش بومی، توسعه‌ی روستایی و مفهوم توسعه‌ی پایدار می‌پردازد و با رویکردی تحلیلی به سراغ تجربه‌ها و نظریه‌های مرتبط با روستا و اقتصاد محلی رفته است. نویسنده در فصل‌های مختلف، هم مبانی نظری توسعه و پارادایم‌های قدیم و جدید را مرور کرده است و هم جایگاه دانش بومی را در برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری روستایی بررسی کرده است. تمرکز اصلی اثر بر مناطق روستایی، توانمندسازی جوامع محلی و بازاندیشی در الگوهای رایج توسعه است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار

کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار با تمرکز بر اندیشه‌های رضا واشقانی فراهانی به بررسی این پرسش پرداخته است که توسعه‌ی روستایی چگونه می‌تواند بر پایه‌ی دانش بومی و در چارچوب توسعه‌ی پایدار بازتعریف شود. نویسنده در پیشگفتار سیر تاریخی شکل‌گیری مطالعات توسعه‌ی روستایی را از اردوگاه‌های پناهندگان هند و پاکستان تا گزارش‌های بانک جهانی و تغییر معنای توسعه دنبال کرده است و نشان داده که چگونه نگاه صرفاً اقتصادی به توسعه، به نابرابری و شکست بسیاری از برنامه‌ها انجامیده است. 

در فصل اول کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار، مفهوم دانش بومی، ویژگی‌ها، کارکردها و تفاوت آن با دانش رسمی توضیح داده شده است. رضا واشقانی فراهانی با آوردن تعاریف متعدد از اندیشمندان مختلف، دانش بومی را به‌عنوان بخشی از سرمایه‌ی ملی هر قوم معرفی کرده است که در قالب تجربه‌های نسل‌ها، باورها، آیین‌ها، طبقه‌بندی‌های محلی و شیوه‌های مدیریت منابع طبیعی شکل گرفته است. در همین فصل، جداول مقایسه‌ای میان دانش بومی و دانش علمی از نظر روش‌شناسی، طبقه‌بندی و نوع نگاه به طبیعت ارائه شده است. 

در فصل دوم کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار، پارادایم‌های قدیم و جدید توسعه و به‌ویژه توسعه‌ی روستایی مرور شده است. رضا واشقانی فراهانی از تحول نگاه‌ها، رشد اقتصادی به هر قیمت تا توجه به نیازهای اساسی، مساوات‌طلبی، خوداتکایی و توسعه‌ی درون‌زا سخن گفته است و جایگاه توسعه‌ی بومی و پایدار را در برابر توسعه‌ی متعارف توضیح داده است. در ادامه، نقش ترویج کشاورزی، مشارکت روستاییان، سرمایه‌ی اجتماعی و بازگشت به دانش بومی در طراحی راهبردهای جدید توسعه‌ی روستایی تشریح شده است. 

فصل‌های سوم و چهارم کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار به زمینه‌های نظری و بومی توسعه‌ی پایدار روستایی، داده‌های توصیفی، متغیرهای دانش عمومی و توسعه‌ی اقتصادی و مباحثی مانند بارعاملی استاندارد شده، آلفای کرونباخ و ارزیابی پرسش‌نامه‌ها اختصاص یافته است. رضا واشقانی فراهانی در این بخش‌ها تلاش کرده است پیوند میان مفاهیم نظری دانش بومی و سنجش تجربی آن در جوامع روستایی را نشان دهد و چارچوبی مفهومی برای استفاده از دانش بومی در برنامه‌ریزی توسعه ارائه کند.

خلاصه کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار

کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار بر این ایده استوار است که توسعه‌ی روستایی و دستیابی به توسعه‌ی پایدار بدون شناخت و به‌کارگیری دانش بومی جوامع محلی ناقص می‌ماند. نویسنده ابتدا مفهوم توسعه را از رشد اقتصادی صرف تا رویکردهای مبتنی‌بر نیازهای اساسی، مساوات‌طلبی، خوداتکایی و توسعه از پایین بازخوانی کرده است و نشان داده که چرا الگوهای نوسازی و توسعه‌ی متعارف در بسیاری از کشورهای جهان سوم با شکست روبه‌رو شده‌اند. 

در ادامه، کتاب حاضر دانش بومی را به‌عنوان مجموعه‌ای انباشته از تجربه‌ها، باورها، مهارت‌ها و طبقه‌بندی‌های محلی معرفی کرده است که در مدیریت منابع طبیعی، کشاورزی، سلامت، سازمان اجتماعی و تصمیم‌گیری‌های روزمره نقش دارد، سپس تفاوت‌ها و تکمیل‌کنندگی دانش بومی و دانش رسمی بررسی شده است و تلفیق این دو به‌عنوان راهی برای طراحی الگوهای بومی توسعه‌ی پایدار روستایی پیشنهاد شده است. در بخش‌های پایانی، نویسنده با استفاده از داده‌های تجربی، متغیرهای مرتبط با دانش عمومی و توسعه‌ی اقتصادی را تحلیل کرده است تا نشان دهد چگونه می‌توان این نوع دانش را در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی روستایی وارد کرد.

چرا باید کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار را بخوانیم؟

کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار تصویری منسجم از رابطه‌ی میان دانش بومی، توسعه‌ی روستایی و توسعه‌ی پایدار ارائه کرده است و نشان داده که چرا نادیده‌گرفتن تجربه‌های محلی به شکست برنامه‌های توسعه منجر می‌شود. خواننده با مفاهیم کلیدی مانند پارادایم‌های توسعه، نظام‌های دانش بومی، تلفیق دانش رسمی و بومی و نقش مشارکت روستاییان آشنا می‌شود و می‌تواند درک عمیق‌تری از طراحی سیاست‌ها و طرح‌های روستایی به‌ دست آورد.

خواندن کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های برنامه‌ریزی روستایی، جغرافیا، توسعه، جامعه‌شناسی روستایی و کشاورزی پیشنهاد می‌شود. این اثر همچنین به کارشناسان ترویج، برنامه‌ریزان محلی، فعالان حوزه‌ی محیط‌زیست و کسانی که درگیر طراحی طرح‌های توسعه‌ی روستایی و توانمندسازی جوامع محلی هستند، توصیه می‌شود.