کتاب دماوند (شهر و قله)

کتاب دماوند (شهر و قله) نوشته میثم غلامپور از مجموعه‌ی از ایران چه می‌دانم؟ است که دفتر پژوهش‌های فرهنگی آن را منتشر کرده است. این کتاب دماوند را فقط به‌عنوان بلندترین قله‌ی ایران بررسی نمی‌کند، بلکه پیوند تاریخی و فرهنگی میان کوه دماوند و شهر دماوند را هم کنار هم می‌گذارد؛ پیوندی که در بسیاری از منابع کهن دیده می‌شود اما کم‌تر به‌صورت یک‌جا بررسی شده است. نویسنده از نام‌شناسی و جغرافیا تا اسطوره، سفرنامه، تاریخ محلی، خوراک و بناهای دیدنی را در یک قاب جمع کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دماوند (شهر و قله)

کتاب دماوند (شهر و قله) نوشته میثم غلامپور تلاشی است برای کنار هم گذاشتن دو چهره‌ی شناخته‌شده‌ی دماوند؛ یکی قله‌ای که در حافظه‌ی تاریخی و اسطوره‌ای ایران جای دارد و دیگری شهری که در سایه‌ی همان نام، پیشینه و هویت مستقلی پیدا کرده است. نویسنده از همان آغاز توضیح می‌دهد که در بسیاری از کتاب‌ها، کوه و شهر دماوند جدا از هم بررسی شده‌اند، درحالی‌که منابع تاریخی و جغرافیایی کهن از پیوندی ریشه‌دار میان این دو خبر می‌دهند. همین نکته مسیر اصلی اثر را مشخص می‌کند و باعث می‌شود موضوع فقط معرفی یک قله یا یک شهر نباشد، بلکه بازخوانی رابطه‌ی میان طبیعت، تاریخ و فرهنگ در یک ناحیه باشد.

کتاب دماوند (شهر و قله) در ۱۰ فصل تنظیم شده و دامنه‌ی موضوعات آن گسترده است. فصل‌های آغازین به نام‌شناسی دماوند، جغرافیای طبیعی قله، ارتفاع آن و دشواری‌های صعود می‌پردازند. سپس کتاب به سراغ روایت‌های اساطیری و باورهای عامه می‌رود؛ از پیوند دماوند با ضحاک، فریدون، جمشید و آرش تا برداشت‌هایی که مردم در دوره‌های مختلف از این کوه داشته‌اند. بخشی دیگر به سفرنامه‌ها و خاطره‌نوشته‌ها اختصاص دارد و نشان می‌دهد دماوند در نگاه جهانگردان، جغرافی‌دانان و نویسندگان چگونه دیده شده است. در ادامه، کتاب دماوند (شهر و قله) شهر دماوند را از زاویه‌ی جغرافیای تاریخی، اقلیم، محصولات، تاریخ محلی، قوم‌شناسی، جمعیت، خوراک سنتی و بناهای تاریخی بررسی می‌کند. این تنوع موضوعی باعث شده اثر فقط به یک بُعد مشهور دماوند محدود نماند و تصویری چندوجهی از آن شکل بگیرد.

ویژگی مهم این کتاب در نوع استفاده از منابع هم دیده می‌شود. نویسنده با تکیه بر شمار زیادی از متون تاریخی، جغرافیایی، ادبی و سفرنامه‌ای، کوشیده است تصویری فشرده اما پرجزئیات ارائه کند. در نتیجه، خواننده هم با داده‌های مربوط به طبیعت و تاریخ روبه‌رو می‌شود و هم با لایه‌هایی از تخیل جمعی، روایت‌های کهن و حافظه‌ی محلی. فضای اثر بیش از آن‌که صرفاً توصیفی باشد، بر نشان‌دادن جایگاه دماوند در ذهن و زندگی ایرانیان استوار است؛ از کوهی که در شعر و اسطوره حضور دارد تا شهری که با آب‌وهوا، محصولات، بناها و سنت‌هایش شناخته می‌شود.

خلاصه کتاب دماوند (شهر و قله)

کتاب دماوند (شهر و قله) دماوند را در دو محور اصلی دنبال می‌کند: قله‌ای که در جغرافیا، اسطوره و سفرنامه‌ها حضوری پررنگ دارد و شهری که تاریخ، جمعیت، خوراک، بناها و ویژگی‌های اقلیمی‌اش بخش دیگری از هویت این نام را می‌سازد. اثر از بررسی شکل‌های گوناگون نام دماوند و معناهای پیشنهادی آن آغاز می‌شود، سپس به ویژگی‌های طبیعی قله، ارتفاع، مسیرهای صعود و خطرهای آن می‌رسد. در ادامه، روایت‌های مربوط به ضحاک، فریدون، آرش و دیگر باورهای کهن مرور می‌شوند و بعد نوبت به توصیف دماوند در نوشته‌های جغرافی‌دانان و سفرنامه‌نویسان می‌رسد. بخش‌های پایانی نیز شهر دماوند را از منظر تاریخ محلی، قوم‌شناسی، محصولات، خوراک سنتی و دیدنی‌ها بررسی می‌کنند.

چرا باید کتاب دماوند (شهر و قله) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دماوند (شهر و قله) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان قله‌ی دماوند و شهر دماوند را یک‌جا نشان می‌دهد؛ موضوعی که معمولاً جداگانه بررسی شده است.
• خواننده با لایه‌های مختلف هویت دماوند آشنا می‌شود؛ از جغرافیا و تاریخ تا اسطوره و فرهنگ عامه.
• فصل‌های متنوع اثر امکان می‌دهند تصویر کامل‌تری از نام‌شناسی، اقلیم، جمعیت، خوراک و بناهای تاریخی دماوند به‌دست آید.
• بخش مربوط به سفرنامه‌ها و منابع کهن نشان می‌دهد دماوند در نگاه نویسندگان دوره‌های مختلف چگونه فهمیده شده است.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند جایگاه دماوند را در حافظه‌ی فرهنگی ایران دقیق‌تر بشناسند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب دماوند (شهر و قله) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ و جغرافیای ایران که می‌خواهند یک ناحیه را از چند زاویه بررسی کنند.
• خوانندگانی که به اسطوره‌های ایرانی و پیوند آن‌ها با مکان‌های واقعی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی شهر دماوند، پیشینه‌ی آن و ویژگی‌های فرهنگی‌اش بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که از دنبال‌کردن رد دماوند در سفرنامه‌ها، متون کهن و روایت‌های محلی لذت می‌برند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که به‌دنبال مدخلی فشرده برای شروع مطالعه درباره‌ی دماوند هستند.