کتاب ساختار معنا و پیکار قدرت

کتاب ساختار معنا و پیکار قدرت نوشته‌ی مجتبی دانای طوس اثری است که شاهنامه را از زاویه‌ی روابط بین‌الملل و نظریه‌ی سازه‌انگاری بازخوانی کرده است. ویراستاری متن را فاطمه کاظمی انجام داده و نشر دونا آن را منتشر کرده است. نویسنده در این کتاب با تکیه‌بر مفاهیم هویت، هنجار، آنارشی و فرهنگ امنیتی تلاش کرده است نشان دهد که چگونه مفاهیمی مانند داد، پیمان و فره در شاهنامه بنیان یک نظم سیاسی و بین‌المللی معنامحور را شکل می‌دهند. این اثر شاهنامه را نه فقط به‌عنوان متنی حماسی بلکه به‌مثابه نقشه‌ی راه استراتژیک و مانیفست هویت ایرانی تحلیل کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ساختار معنا و پیکار قدرت

کتاب ساختار معنا و پیکار قدرت با رویکردی نظری و تحلیلی به سراغ شاهنامه رفته و آن را در چارچوب سازه‌انگاری در روابط بین‌الملل می‌خواند. مجتبی دانای طوس در مقدمه توضیح داده است که این اثر محصول تلاقی تجربه‌ی دانشگاهی او در علوم سیاسی و دغدغه‌های فرهنگی و هویتی‌اش است؛ تلاشی برای رهایی از مصرف‌کردن صرف نظریه‌های برآمده از تجربه‌ی غرب و جست‌وجوی ظرفیت‌های تمدن ایرانی برای فهم نظم جهانی. کتاب ساختار معنا و پیکار قدرت در هشت فصل تنظیم شده است. در فصل اول کلیات، مسئله‌ی اصلی این پرسش است که چرا بازیگران در شاهنامه به جنگ یا صلح روی می‌آورند و چرا تبیین‌های مادی‌گرا برای توضیح فداکاری‌های هنجاری پهلوانان یا صلح‌های پرهزینه کافی نیست. نویسنده با اتکا به سازه‌انگاری اجتماعی، هویت، منافع و صورت‌های دوستی و دشمنی را برساخته‌ی زبان، نمادها و هنجارهای مشترک می‌داند. در فصل دوم مبانی نظری سازه‌انگاری، مفاهیمی مانند ایده‌آلیسم ساختاری، بین‌الاذهانیت، فرهنگ‌های سه‌گانه‌ی آنارشی (هابزی، لاکنی، کانتی)، منطق تناسب در برابر منطق پیامد و قدرت هنجاری تشریح شده است. فصل سوم به نظم سیاسی و جهان‌بینی شاهنامه می‌پردازد و با بحث‌هایی درباره‌ی ایران‌شهر، ثنویت خیر و شر، ارکان قدرت (سلطنت، پهلوانی، موبدان) و فره ایزدی نشان می‌دهد که قدرت در شاهنامه سازه‌ای هنجاری و مشروط به خرد و داد است. در فصل چهارم، هویت و منازعه در شاهنامه محور تحلیل قرار گرفته است؛ جایی که جنگ و صلح به‌عنوان برآیند فرایندهای هویت‌سازی و غیریت‌سازی میان ایران و انیران فهم شده‌اند. نویسنده با مثال‌هایی مانند سیاوش، فریدون و ایرج نشان داده است که چگونه «ما»ی ایرانی بر پایه‌ی داد، پیمان‌داری، شرم و راستی ساخته می‌شود و مرزهای روانی و هنجاری گاه مهم‌تر از مرزهای جغرافیایی عمل می‌کنند.

خلاصه کتاب ساختار معنا و پیکار قدرت

کتاب ساختار معنا و پیکار قدرت شاهنامه را به‌مثابه متنی سیاسی و تمدنی می‌خواند که در آن روابط ایران با توران، روم و دیگر کنشگران، صرفاً بر پایه‌ی منافع مادی و توسعه‌طلبی ارضی قابل توضیح نیست. نویسنده با تکیه‌بر نظریه‌ی سازه‌انگاری نشان داده است که هویت ایرانی، هنجارهایی مانند داد، پیمان، فره و نام نیک و فرهنگ‌های متفاوت آنارشی، چارچوب اصلی تصمیم‌ها و منازعات را شکل می‌دهند. در این کتاب، مفاهیمی چون منطق تناسب، امنیت هستی‌شناختی، قدرت هنجاری و کارآفرینان هنجاری بر متن شاهنامه منطبق شده است تا روشن شود چرا پهلوانان و شاهان گاهی منافع مادی را فدای وفای به پیمان یا حفظ نام می‌کنند و چگونه ایران‌شهر به‌عنوان میان‌گاه جهان، مرکزیت هنجاری و رسالت تمدنی می‌یابد.

چرا باید کتاب ساختار معنا و پیکار قدرت را بخوانیم؟

خواندن ساختار معنا و پیکار قدرت امکان مواجهه‌ای تازه با شاهنامه فراهم کرده است؛ مواجهه‌ای که آن را به عرصه‌ی روابط بین‌الملل، هویت سیاسی و فرهنگ استراتژیک ایران پیوند می‌زند. این کتاب نشان می‌دهد چگونه مفاهیم نظری سازه‌انگاری در متن شاهنامه زنده‌اند و چگونه می‌توان از این متن برای فهم منازعه، صلح و نظم هنجاری در تجربه‌ی ایرانی بهره گرفت.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، علاقه‌مندان شاهنامه‌پژوهی، و کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی هویت ایرانی، فرهنگ استراتژیک ایران و پیوند میان متون کلاسیک فارسی و نظریه‌های معاصر را دارند و می‌خواهند خوانشی تحلیلی‌تر از شاهنامه داشته باشند.