کتاب توبه از منظر فقه و حقوق کیفری ایران

کتاب توبه از منظر فقه و حقوق کیفری ایران نوشته‌ی بابک زارعی و ایرج مروتی به بررسی جایگاه توبه در نظام کیفری اسلامی و قوانین کیفری ایران می‌پردازد. انتشارات اندیشه ارشد آن را منتشر کرده است. نویسندگان با تکیه‌بر منابع فقهی و حقوقی تلاش کرده‌اند نشان دهند توبه در چه مواردی می‌تواند موجب سقوط یا تخفیف مجازات شود و در کجا بی‌اثر است. ساختار اثر بر مبنای فصل‌های مفهومی، تحلیلی و تطبیقی تنظیم شده است و از تعریف توبه و جرم تا آثار توبه در حدود، قصاص، دیات و تعزیرات را دنبال می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب توبه از منظر فقه و حقوق کیفری ایران

کتاب توبه از منظر فقه و حقوق کیفری ایران اثری پژوهشی است که با رویکرد توصیفی–تحلیلی به سراغ مفهوم توبه در فقه اسلامی و حقوق کیفری ایران رفته است. بابک زارعی و ایرج مروتی در این کتاب ابتدا مفاهیم پایه‌ای مانند توبه، جرم، مجرم و انواع مجازات‌ها را توضیح می‌دهند و سپس مبانی قرآنی، روایی و عقلی توبه را بررسی کرده‌اند. در همین بخش به اختلاف‌نظر میان فقهای امامیه و اهل سنت درباره میزان تأثیر توبه بر سقوط مجازات‌ها پرداخته شده است. کتاب توبه از منظر فقه و حقوق کیفری ایران در فصل‌های بعدی به شرایط تحقق توبه، ارکان درونی و بیرونی آن، تفاوت حق‌اللّه و حق‌الناس و جایگاه توبه در هرکدام می‌پردازد. نویسندگان نشان داده‌اند قانونگذار ایران در مواد مختلف قانون مجازات اسلامی چگونه از دیدگاه مشهور فقهای امامیه پیروی کرده است و در چه مواردی نوآوری‌هایی مانند پذیرش توبه در برخی جرایم تعزیری یا جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی را وارد متن قانون کرده است. کتاب توبه از منظر فقه و حقوق کیفری ایران در فصل سوم و چهارم آثار توبه را نسبت به انواع جرایم به‌طور جداگانه بررسی کرده است؛ از حدودی مانند محاربه، بغی، زنا، لواط و شرب خمر تا سرقت، قذف، تعزیرات، قصاص و دیات. در پایان نیز نتیجه‌گیری و پیشنهادهایی برای اصلاح و انسجام بیشتر مقررات مربوط به توبه در حقوق کیفری ایران ارائه شده است.

خلاصه کتاب توبه از منظر فقه و حقوق کیفری ایران

این کتاب نشان می‌دهد توبه در اندیشه اسلامی فقط یک مفهوم اخلاقی یا عبادی نیست بلکه نهادی حقوقی است که می‌تواند بر سرنوشت کیفری مجرم اثر بگذارد. نویسندگان ابتدا توبه را از نظر لغوی و اصطلاحی تعریف کرده‌اند و سپس با استناد به آیات قرآن، روایات و استدلال‌های عقلی توضیح داده‌اند که چرا و در چه حدودی باید توبه را موجب سقوط یا تخفیف مجازات دانست. در ادامه روشن شده است که در فقه امامیه و قانون مجازات اسلامی، توبه پیش از اثبات جرم در جرایم حق‌اللّه می‌تواند موجب سقوط مجازات شود اما در حق‌الناس چنین اثری ندارد. کتاب به‌صورت موردی نقش توبه را در حدود، تعزیرات، قصاص و دیات بررسی کرده است و به تفاوت میان اثبات جرم با اقرار، شهادت شهود و علم قاضی پرداخته است. در نهایت نویسندگان برخی نوآوری‌های قانونگذار و تعارض‌های احتمالی آن با مبانی فقهی را نقد کرده‌اند.

چرا باید کتاب توبه از منظر فقه و حقوق کیفری ایران را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از جایگاه توبه در فقه اسلامی و حقوق کیفری ایران ارائه کرده است و نشان می‌دهد این نهاد چگونه میان اصلاح مجرم، حفظ نظم عمومی و جبران حق‌الناس تعادل برقرار می‌کند. خواننده با مطالعه آن می‌تواند مواد قانونی مربوط به توبه را در پرتو مبانی قرآنی و فقهی بهتر بفهمد و نسبت به نقدها و چالش‌های موجود در قانون مجازات اسلامی آگاه شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران حقوق کیفری، الهیات و فقه، قضات و وکلایی که با پرونده‌های کیفری سروکار دارند و همچنین کسانی که به پیوند میان مفاهیم دینی مانند توبه و نظام عدالت کیفری علاقه‌مند هستند پیشنهاد می‌شود. «توبه یکی از عوامل بازگشت به سوی خدا است که علاوه بر آثار اخروی در یک رویکرد تحسین برانگیز و در تبعیت از منابع شرعی. تأسیس توبه را به عنوان یکی از فواعد حقوق جزای عمومی مطرح کرده است. این پژوهش با هدف بررسی توبه از منظر فقه وحقوق کیفری ایران به شیوه توصیفی-تحلیلی با استفاده از منابع فقهی و حقوقی که در این زمینه وجود دارد پرداخته شده است. میزان تاثر توبه در مجازات‌های دنیوی بین فقیهان مورد اختلاف است. ابه‌حنیفه مالک و شافعیه معتقدند که توبه فقط موجب سقوط مجازات محاربه می‌گردد و در سایر جرایم تأثیری ندارد. مشهور فقهای امامیه توبه قبل از دستگیری و جرم با شهادت شهود ثابت شده باشد آن را بی‌اثر می‌دانند. جهت رعایت خلاصه گویی نظر فقهای اهل سنت درکنار نظر فقهای امامیه و مواردی که اختصاص داده شده‌اند که فقهی محض می‌باشند. قانونگذار ما هم در این موضوع از نظر مشهور فقهای امامیه پیروی نموده است و توبه صرفاً موجب سقوط مجازات‌هایی است که جنبه حق الهی محض دارند و در حق‌الناس فاقد آثر است به همین جهت در مجازات قذف و محاربه بعد از اثبات و تسلط بر مجرم از موجبات تخفیف و سقوط مجازات نمی‌باشد. نوآوری قانونگذار در تاثیر توبه تنها در جرائم خفیف نیز فاقد مبانی موجه و موجب بهم ریختگی موازین حقوقی بوده و مخالف ضوابط شرعی است. علاوه براینکه قانونگذار در قانون تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ در بعضی از جرایم علیه امنیت و آسایش است که قانونگذار در جرایم تعزیری دو شیوه متفاوت ۳ در پیش گرفته است. برای احراز توبه در نزد قاضی شیوه خاصی در قانون پیش بینی نگردیده است و از اين جهت از نظام آزاد ادله و اقناع وجدانی پیروی می‌نماید.»