کتاب تاریخ منطقه وفس

کتاب تاریخ منطقه وفس نوشته‌ی عزیزاله سمیعی با همکاری نشر پرپروک منتشر شده است. این کتاب به بررسی گذشته‌ی تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی بخش قدیم وفس می‌پردازد؛ منطقه‌ای که امروز بخش‌هایی از شهرستان‌های کمیجان و خنداب را دربر می‌گیرد. نویسنده با استفاده از اسناد، نقشه‌ها، سرشماری‌ها و منابع مکتوب، تصویری گسترده از تحولات این ناحیه از دوران باستان تا دوره‌های معاصر ارائه کرده است. در بخش پایانی نیز سیمای فرزانگان و چهره‌های برجسته‌ی علمی، دینی، ادبی و اجتماعی منطقه معرفی شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ منطقه وفس

کتاب تاریخ منطقه وفس اثری از عزیزاله سمیعی است که به‌صورت گام‌به‌گام تاریخ ادواری و جغرافیای تاریخی بلوک و بخش قدیم وفس را دنبال کرده است. نویسنده در دیباچه توضیح داده است که محدوده‌ی پژوهش براساس نقشه‌ها و سرشماری ۱۳۶۵ تعریف شده و سه دهستان وفس، شراء و بزچلو را دربر می‌گیرد. در همان آغاز، از وفس به‌عنوان روستایی باستانی با شبکه‌ای از کوچه‌های پیچ‌درپیچ، خانه‌های سنگی، باغ‌های گسترده، قنات‌ها و آسیاب‌های آبی یاد شده که زمانی یکی از نقاط پرجمعیت ایران بوده است. در ادامه‌ی کتاب تاریخ منطقه وفس، ساختار اثر به چند بخش عمده تقسیم شده است: آشنایی با مکان‌های جغرافیایی به‌نام وفس در ایران، معرفی دهستان‌ها و روستاها براساس سرشماری‌ها و تقسیمات کشوری، بررسی دیرین‌شناسی و زمین‌شناسی منطقه، توصیف خاک، پوشش گیاهی و معادن، و سپس روایت تاریخی طولانی از دوران مادها، هخامنشیان، پارت‌ها و ساسانیان تا دوره‌های صفویه، زندیه، قاجاریه و پهلوی. در هر دوره رخدادهای مهمی مانند حملات، کوچ‌ها، قحطی‌ها، شورش‌ها، اصلاحات ارضی، ایجاد راه‌ها، مدارس، بیمارستان، شبکه‌ی برق، تلگراف و تلفن و تغییرات اداری بخش وفس ثبت شده است. در فصل پایانی کتاب تاریخ منطقه وفس، سیمای فرزانگان منطقه ترسیم شده است؛ از عالمان دینی، شاعران، خوشنویسان و پزشکان محلی تا رجال اداری و فرهنگی وابسته به وفس، بزچلو و شراء. فهرست مفصل منابع و جداول آماری روستاها، جمعیت، خانوارها، چاه‌ها، قنوات و ابزار کشاورزی نیز در انتهای کتاب آمده است تا خواننده بتواند تصویر دقیق‌تری از تحولات جمعیتی و اقتصادی این ناحیه به‌دست آورد.

خلاصه کتاب تاریخ منطقه وفس

کتاب تاریخ منطقه وفس تاریخ و جغرافیای یک ناحیه‌ی کوهستانی در حاشیه‌ی استان همدان و استان مرکزی را در پیوند با هم روایت کرده است. نویسنده ابتدا جایگاه وفس را در نقشه‌ی ایران نشان داده و تفاوت میان وفس اراک و وفس همدان را توضیح داده است. سپس با تکیه‌بر سرشماری‌ها و نقشه‌های رسمی، فهرست روستاها، دهستان‌ها و تقسیمات اداری را در دوره‌های مختلف آورده است. در بخش‌های بعدی کتاب تاریخ منطقه وفس، ساختار زمین‌شناسی، قدمت لایه‌های سنگی، نوع خاک، پوشش گیاهی و معادن محلی مانند خاک زرد، گچ، نمک و سنگ مرمر معرفی شده است. بخش اصلی اثر به رخدادهای تاریخی اختصاص دارد؛ از حضور وفس در محدوده‌ی مادها و هخامنشیان تا نقش آن در دوره‌ی صفویه، حمله‌ی عثمانی‌ها و واقعه‌ی کشتار وفس، کوچ طوایف مختلف، شکل‌گیری بلوک وفس، نفوذ روس و عثمانی، قحطی‌ها، اصلاحات ارضی، جنگ جهانی دوم و تغییرات اجتماعی و اداری سده‌ی اخیر. در پایان نیز زندگی و آثار فرزانگان و چهره‌های نامدار منطقه ثبت شده است.

چرا باید کتاب تاریخ منطقه وفس را بخوانیم؟

کتاب تاریخ منطقه وفس تصویری کم‌جزئیات‌نگر از یک منطقه‌ی کمتر شناخته‌شده ارائه کرده است؛ از لایه‌های زمین‌شناسی و نوع خاک تا تحولات سیاسی، اداری و فرهنگی. خواننده با مطالعه‌ی آن با شبکه‌ی روستاها، تقسیمات کشوری، رخدادهای تاریخی و چهره‌های اثرگذار وفس آشنا می‌شود و می‌تواند پیوند میان جغرافیا، تاریخ و هویت محلی را بهتر درک کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب تاریخ منطقه وفس به پژوهشگران تاریخ محلی، دانشجویان جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، علاقه‌مندان به مطالعات قومی و زبانی، و کسانی که به ریشه‌ها و گذشته‌ی منطقه‌ی وفس، کمیجان، خنداب و پیرامون آن علاقه دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین برای اهالی این نواحی منبعی برای شناخت پیشینه‌ی زادگاهشان است. «دیباچه - روستای باستانی وفس، بخش قدیم وفس، منطقه وفس همگی حکایت از سرزمینی در گوشواره استان همدان یا هگمتانه دارند. سرزمین وفس با شبکه های پیچ در پیچ کوچه ها و خانه های سنگی در آغوش بیش از چهارده محله آرمیده است و زمانی یکی از مراکز پر جمعیت ایران بوده است و این در حالی بود که بیشتر شهرهای ایران تراکم جمعیتی کمتری داشته اند. احداث پیش از بیست کیلومتر باغ و جاده با درختان قطور و کهن گردو و سنگچینی دیوار این باغها تا دشت انجمن که نزدیک جاده ساوه به همدان است و احداث بیش از هفت قنات پر آب با تعداد زیادی آسیاب آبی و جاده کشی برای این همه باغ و آسیاب حکایت از کار تعداد فراوانی نیروی انسانی دارد. واقعه ی کشتار مردم وفس در اواخر سلسله ی صفویه توسط نیروهای کشور عثمانی در گذر از وفس که میر فاضل ابن وفسی آن را به نظم در آورده، حکایت از کشته شدن حدود چهار هزار نفر در وفس مرکزی دارد و این دلالت بر فزونی و تراکم جمعیت در وفس مرکزی دارد و روستاهای فرک (پرک) و گورچان و چهرقان امروزین نیز همگی کوچیده از وفس مرکزی اند. امروزه بخش قدیم وفس (منطقه وفس) شامل شهرستان های کمیجان و خنداب است. در این کتاب تاریخ ادواری بلوک و بخش قدیم وفس (منطقه وفس) را با استناد به مدارک و اسناد و نقشه ها و منابع تاریخی مورد مطالعه و بررسی قرار داده ایم و در بخش پایانی سیمای فرزانگان بخش قدیم وفس (منطقه وفس) را آورده ایم. تا چه در نظر آید. عزیزالله سمیعی «آشنایی بامکان های جغرافیایی بنام وفس» *مقدمه: کتاب حاضر جستارها و پژوهشی است در تاریخ ادواری و جغرافیای بلوک و بخش قدیم وفس. محدودة جغرافیایی ما در این بحث، نقشه سرشماری عمومی کشوری ۱۳۶۵ خورشیدی و نقشه های پیش از این تاریخ است که در آن، بخش وفس مشتمل بر تمامیت بلوک (دهستان)های: وفس، شراء، بزچلو بوده است و در این محدودة جغرافیایی به پژوهش در رخدادهای تاریخی پرداخته ایم. کتاب براساس نقشه استان مرکزی (قریه کهن وفس (شهرک فعلی وفس) که نام این بخش (بعلت اهمیّت و پرجمعیّت بودنش در گذشته) از آن گرفته شده است؛ در طول شرقی (۴۸ ۴۹۰۲۲) و در عرض شمالی (۳۴۰۵۰۰۴۸) قرار دارد. این شهرک در حدود هیجده کیلومتری شمال شهر کمیجان (کُم زان) یعنی مرکز بخش قدیم وفس، که امروزه مرکز شهرستان کمیجان است و در حدود ۱۲۰ کیلومتری شمال غربی اراک یعنی مرکز استان مرکزی واقع شده و منطقه ای کوهستانی است. ما در صفحات آینده به بررسی تاریخ، جغرافیا و سایر ویژگیهای آن خواهیم پرداخت.»