کتاب امام خمینی (ره) و مسئله حفظ نظام

کتاب امام خمینی (ره) و مسئله حفظ نظام (چالش عملی حفظ نظام اسلامی با موازین دینی) نوشته‌ی رحیم کازرونی سعدی است که نشر دانشگاه امام صادق علیه‌السلام آن را منتشر کرده است. نویسنده که دانش‌آموخته‌ی همین دانشگاه است متن حاضر را بر پایه‌ی پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد خود بازنویسی و به‌طور جدی بسط داده است. محور اصلی کتاب بررسی مفهوم «حفظ نظام» در اندیشه و سیره‌ی سیاسی امام خمینی و نسبت آن با اصول و احکام اسلامی است. نویسنده با رجوع گسترده به صحیفه‌ی امام و آثار مرتبط، تلاش کرده تصویری منسجم‌تر از این بحث پرچالش ارائه کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب امام خمینی (ره) و مسئله حفظ نظام

کتاب امام خمینی (ره) و مسئله حفظ نظام با تمرکز بر اندیشه و سیره‌ی سیاسی امام خمینی نوشته شده و به‌دنبال فهم دقیق‌تر این گزاره‌ی مشهور است که «حفظ نظام از اوجب واجبات است». رحیم کازرونی سعدی در فصل کلیات، مسئله‌ی پژوهش، روش کار و جایگاه این بحث در چالش‌های نظری و عملی جمهوری اسلامی را توضیح داده است. او نشان داده که چگونه مفهوم حفظ نظام از دل سخنان امام در سال‌های پس از پیروزی انقلاب وارد ادبیات سیاسی ایران شده و به یک گفتمان مسلط تبدیل شده است. کتاب امام خمینی (ره) و مسئله حفظ نظام در بخش اول، گزاره‌های لفظی امام درباره‌ی حفظ نظام جمهوری اسلامی را استخراج کرده و به تعابیری مانند «اهم واجبات»، «مقدم بر هر چیز» و پیوند حفظ نظام با حفظ اسلام می‌پردازد. سپس در فصل‌های بعدی، سیره‌ی عملی امام در مقاطع حساسی مانند مواجهه با بنی‌صدر، ماجرای گروگان‌های آمریکایی، جنگ تحمیلی و پذیرش قطعنامه‌ی ۵۹۸ بررسی شده است تا نشان داده شود امام در عمل چگونه میان حفظ نظام و پایبندی به موازین شرعی تصمیم گرفته است. در ادامه‌ی کتاب امام خمینی (ره) و مسئله حفظ نظام، نویسنده به مبانی فقهی و عقلی اهمیت حفظ نظام در اندیشه‌ی امام می‌پردازد؛ از جمله ضرورت حکومت برای اجرای اسلام، قاعده‌ی حفظ نظام، قاعده‌ی بیضه‌الاسلام، قاعده‌ی اهم و مهم و بحث مصلحت. سپس در فصل «اولویت اصول نظام در مکتب امام» نشان داده می‌شود که در منطق امام، حفظ مکتب و اسلامیت نظام در مواردی بر خود حفظ ساختار سیاسی تقدم پیدا می‌کند و اصالت «تکلیف» بر محاسبات صرفاً مصلحت‌محور سایه می‌اندازد. بخش پایانی کتاب امام خمینی (ره) و مسئله حفظ نظام به تبیین نسبت و تزاحم «حفظ نظام» و «اصول نظام» اختصاص دارد. نویسنده ابتدا موارد همراهی و تکمیل متقابل این دو را توضیح داده و سپس سطوح مختلف تزاحم را از تزاحم با اسلامیت کلی نظام تا تعارض با برخی احکام و اصول جزئی‌تر دسته‌بندی کرده است. در فصل «آرای طرح‌شده در محور چالش حفظ نظام و اصول‌گرایی» دیدگاه‌های مختلف پژوهشگران درباره‌ی تقدم حفظ نظام یا تقدم اجرای احکام شرع مرور و نقد شده و در فصل جمع‌بندی، گره‌های نظری بازمانده و سرفصل‌هایی برای ادامه‌ی اجتهاد در این حوزه پیشنهاد شده است.

خلاصه کتاب امام خمینی (ره) و مسئله حفظ نظام

کتاب امام خمینی (ره) و مسئله حفظ نظام به‌دنبال پاسخ به چند سؤال محوری است: حفظ نظام جمهوری اسلامی در اندیشه‌ی امام دقیقاً به چه معناست، بر چه مبانی فقهی و عقلی استوار شده و در تزاحم با احکام و اصول اسلامی چه جایگاهی پیدا می‌کند. نویسنده ابتدا با رجوع گسترده به صحیفه‌ی امام، سخنان صریح ایشان درباره‌ی «اهم بودن» حفظ نظام و پیوند آن با حفظ اسلام را گردآوری کرده و سپس این گزاره‌ها را در بستر تاریخی و سیاسی دهه‌ی اول انقلاب می‌نشاند. در گام بعد، کتاب نشان می‌دهد که در کنار این تأکیدها، در کلام و سیره‌ی امام موارد متعددی وجود دارد که در آن‌ها پایبندی به اسلامیت نظام، احکام شرعی و اصول مکتبی بر ملاحظات بقا و امنیت سیاسی تقدم یافته است. از اینجا بحث به سطحی نظری‌تر منتقل می‌شود: تبیین قاعده‌ی حفظ نظام، قاعده‌ی مصلحت، نسبت احکام اولیه و ثانویه، تفکیک اصول و فروع و درجه‌بندی مصالح در حکومت اسلامی. نویسنده در پایان، ضمن مرور آرای دیگران، نشان می‌دهد که ادبیات موجود هنوز دچار اجمال است و این کتاب بیشتر در پی روشن‌کردن صورت‌مسئله و گشودن مسیر برای بحث‌های فقهی و نظری عمیق‌تر است.

چرا باید کتاب امام خمینی (ره) و مسئله حفظ نظام را بخوانیم؟

این کتاب تصویری دقیق‌تر و مستند از مفهوم «حفظ نظام» در اندیشه و عمل امام خمینی ارائه کرده است و نشان می‌دهد این تعبیر فراتر از یک شعار سیاسی چگونه در متن فقه، مصلحت و تجربه‌ی حکمرانی قرار گرفته است. خواننده با فرازونشیب‌های نسبت میان امنیت و بقا از یک‌سو و اصول‌گرایی دینی از سوی دیگر آشنا می‌شود و ابزار مفهومی بهتری برای تحلیل تصمیم‌های کلان جمهوری اسلامی به‌دست می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، فقه سیاسی و اندیشه‌ی امام خمینی پیشنهاد می‌شود. همچنین به علاقه‌مندان مباحث مصلحت، حفظ نظام، سیاست خارجی جمهوری اسلامی و کسانی که درگیر تحلیل تعارض یا همراهی امنیت و اصول دینی در حکمرانی هستند توصیه می‌شود.