کتاب ژئوتوریسم روستایی

کتاب ژئوتوریسم روستایی نوشته‌ معصومه پازکی و مختار یوردخانی که توسط نشر عالی نگار منتشر شده، به پیوند میان گردشگری، روستا و پدیده‌های زمین‌شناختی پرداخته و تلاش کرده است تصویری منسجم از این حوزه‌ی نوظهور ارائه کند. نویسندگان که هر دو استادیار دانشگاه پیام‌نور هستند باتکیه‌بر تجربه‌ی دانشگاهی و پژوهشی خود، مفاهیم پایه‌ای روستا، اقتصاد روستایی، گردشگری، گردشگری روستایی و سپس ژئوتوریسم را به‌تدریج معرفی کرده‌اند. کتاب چهار فصل اصلی دارد و با ترکیب مباحث نظری و مثال‌های عینی از روستاهای مختلف ایران، ژئوتوریسم روستایی را هم به‌عنوان یک فرصت توسعه‌ی محلی و هم به‌عنوان ابزاری برای حفاظت از میراث زمین‌شناختی و چشم‌اندازهای طبیعی بررسی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ژئوتوریسم روستایی

کتاب ژئوتوریسم روستایی نوشته‌ی معصومه پازکی و مختار یوردخانی، اثری است که از دل ادبیات برنامه‌ریزی روستایی، جغرافیا و علوم زمین بیرون آمده و تلاش کرده است زبان مشترکی میان این حوزه‌ها ایجاد کند. نویسندگان در این کتاب نشان می‌دهند که چگونه روستا، به‌عنوان یک مجتمع زیستی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، می‌تواند در پیوند با گردشگری و بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی به مسیر توسعه‌ی پایدار دست یابد. آن‌ها باتکیه‌بر منابع متعدد داخلی و خارجی، مفاهیمی مانند اقتصاد روستایی، گردشگری و گردشگری روستایی را بررسی کرده و نقش آن‌ها را در کاهش فقر، تنوع‌بخشی به اقتصاد محلی، ایجاد اشتغال غیرکشاورزی و تقویت توسعه‌ی پایدار تبیین کرده‌اند.

بخش مهمی از کتاب به معرفی و تبیین مفاهیم تخصصی ژئوتوریسم و ژئومورفولوژی اختصاص دارد. مفاهیمی مانند ژئومورفوسایت، ژئومورفوتوریسم، ژئوکانزرویشن، ژئودایورسیتی، ژئوتریل، ژئوتوپ، میراث ژئولوژیکی، ژئوپارک و ژئوسایت در پیوند با برنامه‌ریزی گردشگری و حفاظت از میراث طبیعی بررسی شده‌اند. کتاب همچنین با تمرکز بر ایران، مهم‌ترین پدیده‌ها و منابع ژئوتوریسمی روستایی از جمله غارها، دره‌ها، گنبدهای نمکی، تپه‌های ماسه‌ای، سواحل، فسیل‌ها و اشکال فرسایشی را معرفی می‌کند و با پرداختن به نمونه‌هایی مانند گنبد نمکی جاشک و روستای درک، ظرفیت‌های ژئوتوریسم روستایی کشور را به تصویر می‌کشد.

معصومه پازکی و مختار یوردخانی در کنار مباحث نظری و معرفی جاذبه‌ها، به تکنیک‌ها و الگوهای ارزیابی ژئوتوریسم نیز پرداخته‌اند و روش‌های مختلف سنجش و ارزش‌گذاری ژئوسایت‌ها و ژئومورفوسایت‌ها را معرفی کرده‌اند. ازاین‌رو، کتاب نه‌تنها منبعی برای آشنایی با مفاهیم و ظرفیت‌های ژئوتوریسم روستایی است، بلکه می‌تواند راهنمایی کاربردی برای پژوهشگران، دانشجویان و برنامه‌ریزان حوزه‌ی گردشگری و توسعه‌ی روستایی نیز باشد.

خلاصه کتاب ژئوتوریسم روستایی

کتاب ژئوتوریسم روستایی از مباحث توسعه‌ی روستایی و گردشگری آغاز می‌شود و به‌تدریج به تبیین ژئوتوریسم در مقیاس روستا می‌پردازد. در فصل نخست، روستا به‌عنوان واحدی طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی معرفی شده و گردشگری روستایی به‌عنوان ابزاری برای تنوع‌بخشی اقتصاد، ایجاد مشاغل غیرکشاورزی، کاهش فقر و تقویت سرمایه‌ی اجتماعی بررسی شده است. در پایان این بخش، ژئوتوریسم به‌عنوان گردشگری مبتنی‌بر ویژگی‌های زمین‌شناسی، ژئومورفولوژیکی و حفظ کاراکترهای جغرافیایی مکان معرفی می‌شود.

در فصل دوم، مفاهیمی مانند ژئومورفوسایت، ژئومورفوتوریسم، ژئوکانزرویشن، ژئودایورسیتی، ژئوتریل‌ها، ژئوتوپ‌ها، ژئوپارک‌ها و ژئوسایت‌ها توضیح داده شده‌اند. کتاب ژئوتوریسم را شاخه‌ای از بوم‌گردی می‌داند که بر پدیده‌های زمین‌شناسی تکیه دارد و می‌تواند برای مناطق دورافتاده فرصت‌های اقتصادی ایجاد کند. در ادامه، ژئوتوریسم روستایی به‌عنوان ترکیبی از اکوتوریسم روستایی، گردشگری جامعه‌محور، گردشگری خیرخواهانه و ژئوتوریسم معرفی شده که هدف آن توسعه‌ی اقتصادی روستا همراه با حفاظت از میراث زمین‌شناختی است.

فصل سوم به ژئوتوریسم روستایی در ایران اختصاص دارد و پدیده‌هایی مانند غارها، دره‌ها، گنبدهای نمکی، تپه‌های ماسه‌ای، فسیل‌ها و اشکال فرسایشی را معرفی می‌کند؛ همچنین نمونه‌هایی از جاذبه‌های ژئوتوریسمی روستایی ایران، از جمله گنبد نمکی جاشک در استان بوشهر و روستای درک در سواحل مکران، با ویژگی‌های طبیعی و زمین‌شناختی آن‌ها بررسی شده‌اند.

در فصل پایانی، تکنیک‌ها و الگوهای ارزیابی ژئوتوریسم معرفی شده‌اند، از جمله الگوهای پریرا، پرالونگ، رینارد، تحلیل سلسله‌مراتبی، لئوپولد، روش‌های فازی و رویکردهای برنامه‌ریزی راهبردی. این روش‌ها باتکیه‌بر داده‌هایی مانند مشاهدات میدانی، تصاویر ماهواره‌ای و نقشه‌های زمین‌شناسی، برای شناسایی، ارزش‌گذاری و اولویت‌بندی ژئوسایت‌ها و ژئومورفوسایت‌های روستایی به کار گرفته می‌شوند.

چرا باید کتاب ژئوتوریسم روستایی را بخوانیم؟

کتاب ژئوتوریسم روستایی برای کسانی که به پیوند میان توسعه‌ی روستایی، گردشگری و علوم زمین علاقه‌مند هستند، یک چارچوب مفهومی نسبتاً کامل فراهم کرده است. این اثر نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از ظرفیت‌های زمین‌شناختی و ژئومورفولوژیکی روستاها مانند گنبدهای نمکی، تپه‌های ماسه‌ای، سواحل، غارها و دره‌ها به‌عنوان پایه‌ای برای توسعه‌ی گردشگری استفاده کرد و درعین‌حال به حفاظت از محیط‌زیست و میراث زمین‌شناختی توجه داشت. 

این کتاب فقط به مباحث نظری بسنده نکرده و نمونه‌های عینی از ایران را وارد بحث کرده است. معرفی جاذبه‌هایی مانند گنبد نمکی جاشک و روستای درک، همراه با توضیح جزئیات پدیده‌های زمین‌شناختی آن‌ها، نشان می‌دهد که چگونه می‌توان یک روستای ظاهراً دورافتاده را در قالب یک مقصد ژئوتوریستی دید؛ بنابراین کتاب هم برای فهم نظری موضوع و هم برای طراحی پروژه‌های ارزیابی و برنامه‌ریزی ژئوتوریسم روستایی، مواد اولیه‌ی قابل‌استفاده‌ای فراهم کرده است.

خواندن کتاب ژئوتوریسم روستایی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب ژئوتوریسم روستایی به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های جغرافیا، برنامه‌ریزی روستایی، گردشگری، برنامه‌ریزی منطقه‌ای و علوم زمین پیشنهاد می‌شود. این اثر همچنین به کارشناسان و مدیران محلی در حوزه‌ی توسعه‌ی روستایی و گردشگری، مشاوران طرح‌های آمایش سرزمین و ارزیابی توان سرزمین و فعالان علاقه‌مند به طراحی مسیرهای طبیعت‌گردی و ژئوتوریستی در روستاها توصیه می‌شود.