کتاب دانشنامه شگفت انگیز دایناسورهای جهان (جلد سوم)

کتاب دانشنامه‌ی شگفت‌انگیز دایناسورهای جهان ۳ نوشته‌ی شرکت انتشارات دی.کی و با ترجمه‌ی زهره ناطقی اثری تصویری و رنگی درباره‌ی دنیای دایناسورها، خزندگان دریایی و جانوران بال‌دار دوران مزوزوئیک است که نشر برکه آبی آن را منتشر کرده است. در این کتاب، متن کوتاه و توضیحی در کنار تصویرهای بزرگ و دقیق قرار گرفته تا اطلاعات علمی درباره‌ی گونه‌های مختلف دایناسورها، پتروسورها و خزندگان دریایی در قالبی قابل‌درک برای مخاطبان کودک و نوجوان ارائه شود. ساختار کتاب شبیه یک دانشنامه‌ی موضوعی است؛ هر صفحه یا هر دولپه به یک جانور یا یک موضوع مشخص اختصاص دارد و در آن، نام جانور، اندازه، نوع تغذیه، زیستگاه، دوره‌ی زندگی و نکته‌های جالب درباره‌ی شکل بدن، دندان‌ها، تاج‌ها، باله‌ها و شیوه‌ی زندگی او توضیح داده شده است. در بخش‌های پایانی، کتاب به سراغ فسیل‌ها، دیرینه‌شناسان، ابزار حفاری، فرایند فسیل‌سازی و کشف‌های مهم تاریخی می‌رود و نشان می‌دهد که انسان‌ها از روی چند تکه استخوان و ردپا چگونه تصویر دنیای دایناسورها را بازسازی کرده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دانشنامه شگفت انگیز دایناسورهای جهان (جلد سوم)

کتاب دانشنامه‌ی شگفت‌انگیز دایناسورهای جهان ۳ ادامه‌ی مجموعه‌ای است که به دنیای دایناسورها و موجودات هم‌دوره‌ی آن‌ها می‌پردازد و در این جلد تمرکز را روی چند گروه مشخص گذاشته است: دایناسورهایی که ظاهر عجیب و جلب‌توجه‌کننده دارند، خزندگان بال‌دار آسمان و خزندگان غول‌پیکر دریاها، و در پایان، دنیای فسیل‌ها و دیرینه‌شناسی. نویسنده یعنی شرکت انتشارات دی.کی با تکیه‌بر تصویرهای بزرگ، برچسب‌های اطلاعاتی و متن‌های کوتاه، هر جانور را در یک قاب مستقل معرفی کرده است؛ قاب‌هایی که معمولاً شامل نام علمی، معنی نام، اندازه‌ی تقریبی به فوت و متر، نوع تغذیه، زیستگاه (بیشه‌زار، باتلاق، ساحل رودخانه، اقیانوس و…) و دوره‌ی زمانی (تریاسیک، ژوراسیک، کرتاسه) هستند. در بخش «آشنایی با دایناسورهایی که جلب توجه می‌کردند» خواننده با دایناسورهایی مثل لامبئوسوروس، اورانوسوروس، سینتاسوروس، گوانلانگ، کوریتوسوروس، تریزینوسوروس و گالیمیموس روبه‌رو می‌شود؛ جانورانی که تاج‌های استخوانی، منقارهای عجیب، چنگال‌های غول‌آسا یا سرعت بسیار بالا آن‌ها را از بقیه متمایز کرده است. سپس کتاب به سراغ «آشنایی با موجوداتی که در آسمان اوج می‌گرفتند» می‌رود و پتروسورهایی مانند توپانداکتیلوس، آرکئوپتریکس، ترانودون، هامیپتروس، رامفورینکوس و دیمورفودون را معرفی می‌کند؛ خزندگان بال‌داری که پیش از پرندگان امروزی آسمان را در اختیار داشتند. کتاب دانشنامه‌ی شگفت‌انگیز دایناسورهای جهان ۳ در بخش «آشنایی با موجودات دریایی» به اقیانوس‌های دوران مزوزوئیک سر می‌زند و خزندگان دریایی‌ای مانند موساسوروس، لیویلورودون، ایکتیوسوروس، رومالئوسوروس و کرونوسوروس را نشان می‌دهد؛ موجوداتی با آرواره‌های قدرتمند، دندان‌های سوزنی یا جمجمه‌های غول‌پیکر که شکارچیان اصلی دریاها بوده‌اند. بعد از این معرفی‌ها، کتاب از دنیای جانوران زنده فاصله می‌گیرد و به سراغ فسیل‌ها می‌رود: توضیح می‌دهد فسیل چیست، چگونه تشکیل می‌شود، چرا کمیاب است و دیرینه‌شناسان چگونه با ابزارهای مختلف (از بیلچه و اسکنه تا مسواک و خلال‌دندان) آن‌ها را از دل سنگ بیرون می‌آورند. در فصل‌های پایانی، تاریخچه‌ی کشف دایناسورها از خلال ماجراهایی مثل استخوان ناشناخته‌ی رابرت پلات، دندان‌های ایگوانودون، نام‌گذاری دایناسورها توسط ریچارد اوون و کشف‌های ماری آنینگ روایت شده است. سپس کتاب به پراکندگی فسیل‌ها در نقاط مختلف جهان، فرایند فسیل‌سازی، رابطه‌ی دایناسورها و پرندگان، انقراض دایناسورها و کشف‌های تازه‌ای مثل دم دایناسور در کهربا یا دایناسورهای جدید معرفی‌شده در سال‌های اخیر می‌پردازد و نشان می‌دهد که شناخت دنیای دایناسورها هنوز هم در حال گسترش است.

خلاصه کتاب دانشنامه شگفت انگیز دایناسورهای جهان (جلد سوم)

در این کتاب، محتوای اصلی از معرفی دایناسورهای «جلب توجه‌کننده» شروع می‌شود؛ جانورانی که تاج‌ها، باله‌ها، منقارها یا چنگال‌های غیرعادی آن‌ها را متمایز کرده است. لامبئوسوروس به‌عنوان تنها دایناسور با تاج دوشاخ معرفی شده که دانشمندان هنوز درباره‌ی کاربرد تاجش مطمئن نیستند و احتمال داده شده برای جلب توجه هم‌نوعان استفاده می‌شده است. اورانوسوروس گیاه‌خوار بزرگی است که نزدیک رودخانه‌ها زندگی می‌کرده و باله‌ی استخوانی روی پشتش شاید برای جذب جفت یا تنظیم دمای بدن به کار می‌رفته است. سینتاسوروس و کوریتوسوروس نمونه‌هایی از هادروسورها هستند که تاج‌های عجیب روی سرشان، هم دانشمندان را گیج کرده و هم الهام‌بخش نام‌گذاری آن‌ها شده است. تریزینوسوروس با گردن دراز، شکم بزرگ و چنگال‌هایی به اندازه‌ی چوب بیسبال، نمونه‌ی دایناسوری است که ظاهرش با تصور رایج از شکارچیان تروپود فرق دارد و در این کتاب به‌عنوان گیاه‌خوار پردار معرفی شده است. گالیمیموس هم به‌عنوان «دایناسور شترمرغی» با پاهای قوی، بدن سبک و سرعت بسیار بالا توصیف شده است. در بخش بعد، کتاب به سراغ خزندگان بال‌دار می‌رود؛ پتروسورهایی که پیش از پرندگان امروزی در آسمان پرواز می‌کردند. توپانداکتیلوس با تاج بسیار بزرگ و احتمالاً رنگارنگ روی سرش نمونه‌ای از جانوری است که شاید بیشتر وقتش را روی زمین می‌گذرانده، چون آن تاج بزرگ پرواز را برایش دشوار می‌کرده است. آرکئوپتریکس به‌عنوان کشفی مهم معرفی شده که نشان می‌دهد بین دایناسورها و پرندگان پیوندی وجود دارد؛ فسیلی که هم ویژگی‌های خزندگان را دارد و هم پرهای پرندگان را. ترانودون با بال‌های بزرگ و بدن بادبادک‌مانند، هامیپتروس با تخم‌های فسیل‌شده‌ای که اطلاعاتی درباره‌ی رشد نوزادان پتروسورها داده‌اند، و رامفورینکوس و دیمورفودون به‌عنوان شکارچیان ساحلی و درختی معرفی شده‌اند. بخش «موجودات دریایی» دنیای زیر آب را نشان می‌دهد؛ موساسوروس شبیه تمساح غول‌پیکری است که هر چیزی از ماهی مرکب تا لاک‌پشت و حتی دایناسورهای کوچک نزدیک ساحل را می‌خورده است. لیویلورودون و رومالئوسوروس به‌عنوان شکارچیان قدرتمند با آرواره‌های قوی و بدن مناسب شنا معرفی شده‌اند. ایکتیوسوروس، با شباهت ظاهری به دلفین، خزنده‌ای است که نوزادانش را زنده به دنیا می‌آورده و از چشم‌های تیزبینش برای شکار در تاریکی استفاده می‌کرده است. کرونوسوروس هم یکی از بزرگ‌ترین شکارچیان اقیانوس‌ها توصیف شده که فسیل‌هایش نشان می‌دهند لاک‌پشت‌های دریایی و پلسیوسورهای دیگر را می‌خورده است. در بخش پایانی، کتاب از دنیای جانوران به دنیای فسیل‌ها و انسان‌ها می‌رسد. توضیح داده می‌شود که فسیل‌ها چه هستند، چگونه از بقایای موجودات زنده در طول میلیون‌ها سال و زیر لایه‌های گل و لای و سنگ تشکیل می‌شوند و چرا کمیاب‌اند. سپس داستان کشف‌های اولیه‌ی فسیلی، از استخوان ناشناخته‌ی مگالوسوروس تا دندان‌های ایگوانودون و کارهای ماری آنینگ، روایت شده است. کتاب نشان می‌دهد که فسیل‌ها در نقاط مختلف جهان، از کانادا و آمریکا تا چین، مغولستان، آفریقا و حتی قطب جنوب پیدا شده‌اند و هر کشف تازه، تکه‌ای جدید به پازل دنیای دایناسورها اضافه کرده است. در ادامه، فرایند فسیل‌سازی مرحله‌به‌مرحله توضیح داده می‌شود و بعد، ابزارهای دیرینه‌شناسان و شیوه‌ی استخراج و آماده‌سازی فسیل‌ها برای موزه‌ها معرفی شده است. در پایان، کتاب به رابطه‌ی تروپودهای پردار و پرندگان، انقراض دایناسورها، بازماندن برخی گروه‌ها و کشف‌های جدیدی مثل دم دایناسور در کهربا و دایناسورهای تازه‌نام‌گذاری‌شده می‌پردازد و نشان می‌دهد که شناخت این جهان هنوز ادامه دارد.

چرا باید کتاب دانشنامه شگفت انگیز دایناسورهای جهان (جلد سوم) را بخوانیم؟

این کتاب به‌خاطر ترکیب تصویرهای رنگی بزرگ و متن‌های کوتاه و روشن، دنیای پیچیده‌ی دایناسورها را به‌گونه‌ای ارائه کرده است که برای مخاطب کم‌سن هم قابل‌دنبال‌کردن باشد و درعین‌حال اطلاعات دقیق و متنوعی ارائه دهد. در دانشنامه‌ی شگفت‌انگیز دایناسورهای جهان ۳ هر جانور فقط یک اسم و یک تصویر نیست؛ اندازه، زیستگاه، نوع تغذیه، دوره‌ی زمانی و ویژگی‌های خاص بدن او کنار هم آمده تا تصویری کامل‌تر از زندگی در دوران مزوزوئیک شکل بگیرد. تمرکز کتاب بر دایناسورهای «جلب توجه‌کننده»، خزندگان بال‌دار و موجودات دریایی باعث شده که بخش بزرگی از شگفتی‌های ظاهری این جانوران، مثل تاج‌ها، باله‌ها، چنگال‌ها و بال‌ها، برجسته شود و کنجکاوی درباره‌ی دلیل وجود این ساختارها برانگیخته شود. بخش‌های مربوط به فسیل‌ها و دیرینه‌شناسی، این اثر را از یک فهرست صرفِ دایناسورها فراتر برده است. خواننده می‌بیند که دانش امروز درباره‌ی دایناسورها حاصل چه فرایند طولانی و پرزحمتی است؛ از دفن‌شدن یک جانور در گل و لای تا تبدیل‌شدن استخوان‌ها به سنگ، کشف فسیل، حفاری، تمیزکردن، مطالعه و درنهایت نمایش در موزه. روایت کشف‌های تاریخی، مانند کارهای ماری آنینگ یا نام‌گذاری دایناسورها، نشان می‌دهد که پشت هر اسم علمی، داستانی انسانی و سال‌ها جست‌وجو و سؤال وجود دارد. اشاره به کشف‌های جدید، مثل دم دایناسور در کهربا یا دایناسورهای تازه‌معرفی‌شده، این پیام را منتقل کرده است که علم درباره‌ی گذشته‌ی زمین هنوز زنده است و هر روز می‌تواند تغییر کند. برای کسانی که به دنبال آشنایی تصویری و منظم با دایناسورها، پتروسورها، خزندگان دریایی و دنیای فسیل‌ها هستند، این کتاب یک منبع سرشار از اطلاعات متنوع و به‌روز به‌شمار می‌آید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به کودکان و نوجوانانی پیشنهاد می‌شود که به دایناسورها، حیوانات عجیب، فسیل‌ها و داستان کشف‌های علمی علاقه دارند. همچنین به والدین و مربیان دوره‌ی ابتدایی و متوسطه‌ی اول پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال منبعی تصویری برای توضیح مفاهیم پایه‌ای دیرینه‌شناسی، فسیل‌ها و تاریخ حیات روی زمین هستند. دانش‌آموزان علاقه‌مند به علوم تجربی، زمین‌شناسی و زیست‌شناسی نیز می‌توانند از این کتاب برای آشنایی اولیه با گروه‌های مختلف دایناسورها و خزندگان دریایی و بال‌دار استفاده کنند.