کتاب منظومه شمسی برای کودکان

کتاب منظومه شمسی برای کودکان نوشته‌ی دکتر دوت با ترجمه‌ی زهرا عابدی اثری تصویری درباره‌ی سیاره‌ها، ستاره‌ها و کهکشان است که نشر نعناع آن را منتشر کرده است. این کتاب بخشی از مجموعه‌ی اندیشمند کوچک است و با تکیه‌بر تصویرگری رنگی و توضیح‌های کوتاه، مفاهیم پایه‌ی کیهان‌شناسی را برای نوخوان‌های بالای ۷ سال توضیح داده است. متن اصلی و تصویرها را یک نفر نوشته و طراحی کرده و مترجم تلاش کرده است همان فضای شاد و کنجکاوانه‌ی متن را به فارسی منتقل کند. در صفحات کتاب، کودک از آشنایی با کهکشان راه شیری و صورت‌های فلکی شروع می‌کند، بعد به منظومه‌ی شمسی خودمان می‌رسد، سیاره‌ها را یکی‌یکی می‌شناسد و در پایان، با ایده‌ی «کیهان» و بزرگ‌ترشدن آن روبه‌رو می‌شود. ساختار کتاب بر پایه‌ی جمله‌های کوتاه، پرسش‌های ساده و دعوت به شمردن، نگاه‌کردن و کشف‌کردن شکل گرفته است تا مفاهیم علمی خشک و پیچیده به‌صورت تجربه‌ای بازی‌گونه و تصویری دربیاید. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب منظومه شمسی برای کودکان

کتاب منظومه شمسی برای کودکان اثری است از دکتر دوت که هم نویسنده و هم تصویرگر آن است و زهرا عابدی آن را به فارسی برگردانده است. در این کتاب، موضوع کیهان‌شناسی از زاویه‌ای کودکانه و با تمرکز بر منظومه‌ی شمسی، سیاره‌ها، ستاره‌ها و کهکشان راه شیری روایت شده است. متن کتاب نشان می‌دهد که مخاطب اصلی نوخوان‌های بالای ۷ سال هستند؛ جمله‌ها کوتاه و مستقیم‌اند، واژه‌ها ساده انتخاب شده‌اند و در بسیاری از صفحه‌ها، متن در حد چند خط است تا تصویر رنگی و بزرگ، نقش اصلی را در انتقال مفهوم برعهده بگیرد. در بخش‌هایی از کتاب، کودک با صورت‌های فلکی آشنا می‌شود، یاد می‌گیرد که چگونه با وصل‌کردن ستاره‌ها شکل‌های خیالی بسازد و اسم بگذارد و می‌فهمد که این شکل‌ها همان صورت‌های فلکی هستند. اشاره به کهکشان راه شیری، جایگاه زمین در آن و این‌که «تو اینجا زندگی می‌کنی» نشان می‌دهد نویسنده تلاش کرده است حس موقعیت‌داشتن در جهان را برای کودک قابل‌تصور کند. در ادامه‌ی کتاب منظومه شمسی برای کودکان، تمرکز از آسمان شب و ستاره‌ها به خورشید و سیاره‌های منظومه‌ی شمسی منتقل می‌شود. خورشید به‌عنوان مرکز منظومه معرفی شده و سپس ۸ سیاره یکی‌یکی با ویژگی‌های شاخصشان توضیح داده شده‌اند؛ از عطارد که نزدیک‌ترین سیاره به خورشید است و سریع‌تر از بقیه دور خورشید می‌چرخد تا مشتری که بزرگ‌ترین سیاره است و طوفانی بسیار بزرگ‌تر از زمین دارد و ۷۹ ماه برای آن شمرده شده است. اشاره به ماه‌ها، حلقه‌های سیاره‌ها، رنگ آبی روشن اورانوس، سردترین‌بودن نپتون و وجود آهن زیاد در برخی سیاره‌ها، تنوعی از اطلاعات پایه را در اختیار کودک می‌گذارد. در بخش‌های پایانی، کتاب از منظومه‌ی شمسی فراتر می‌رود و همه‌ی منظومه‌های شمسی، کهکشان‌ها و هرچه درون آن‌هاست را بخشی از «کیهان» معرفی می‌کند و توضیح می‌دهد که کیهان بزرگ و بزرگ‌تر می‌شود. جمله‌ی پایانی کتاب که از کودک می‌پرسد «تو می‌خواهی کجا بروی؟» نشان می‌دهد نویسنده در کنار آموزش، بر بیدارکردن رؤیا و کنجکاوی علمی نیز تأکید کرده است.

خلاصه کتاب منظومه شمسی برای کودکان

محتوای منظومه شمسی برای کودکان از یک مسیر ساده و قابل‌پیگیری پیروی می‌کند: از آسمان شب و ستاره‌ها شروع می‌شود، به کهکشان راه شیری و جایگاه زمین می‌رسد، سپس منظومه‌ی شمسی و سیاره‌ها را معرفی می‌کند و در پایان، مفهوم گسترده‌تر «کیهان» را پیش می‌کشد. در آغاز، متن درباره‌ی ستاره‌ها صحبت کرده است؛ این‌که چگونه می‌توان ستاره‌ها را در آسمان به هم وصل کرد، شکل‌های خیالی ساخت و برای آن‌ها اسم گذاشت. این شکل‌ها صورت‌های فلکی نامیده شده‌اند و نمونه‌ای مثل «خرس کوچک» در متن آمده است. در همین بخش، توضیح داده شده که بیشتر ستاره‌هایی که دیده می‌شوند، در کهکشان راه شیری قرار دارند و این کهکشان همان جایی است که منظومه‌ی شمسی ما هم در آن جای گرفته است. سپس کتاب به زمین و زندگی روزمره پل می‌زند: جمله‌هایی مثل «تو اینجا زندگی می‌کنی؛ بیا درباره‌ی منظومه‌ی شمسی خودمان یاد بگیریم» کودک را از تجربه‌ی شخصی‌اش (زندگی روی زمین، دیدن خورشید در روز) به مفاهیم نجومی پیوند می‌دهد. خورشید به‌عنوان مرکز منظومه‌ی شمسی معرفی شده و گفته شده که ۸ سیاره دور آن می‌چرخند. بعد، هر سیاره با یک یا دو ویژگی مهم توصیف شده است؛ عطارد نزدیک‌ترین سیاره به خورشید است و سریع‌تر از بقیه می‌چرخد، زهره درخشان است و معمولا در شب دیده می‌شود، زمین ماه و اقیانوس‌های زیبا و آب و گیاهان و موجودات فراوان دارد، برخی سیاره‌ها آهن زیادی دارند، مشتری بزرگ‌ترین سیاره است و طوفانی عظیم و قدیمی دارد و ۷۹ ماه برای آن نام برده شده است، حلقه‌های سیاره‌ها از یخ و ذرات ریز تشکیل شده‌اند، اورانوس رنگ آبی روشن و زیبایی دارد و یکی از سیاره‌ها سردترین سیاره‌ی منظومه معرفی شده است. در پایان، متن از منظومه‌ی شمسی فراتر می‌رود و توضیح می‌دهد که همه‌ی منظومه‌های شمسی و کهکشان‌ها بخشی از کیهان هستند و کیهان مدام بزرگ‌تر می‌شود. پرسش نهایی درباره‌ی این‌که «تو می‌خواهی کجا بروی؟» هم‌زمان هم به رؤیای سفر در فضا اشاره کرده است و هم به ادامه‌ی مسیر یادگیری علم و کشف جهان.

چرا باید کتاب منظومه شمسی برای کودکان را بخوانیم؟

منظومه شمسی برای کودکان چند ویژگی برجسته دارد که آن را برای آشنایی اولیه‌ی کودک با نجوم مناسب کرده است. نخست این‌که متن کتاب بر پایه‌ی جمله‌های کوتاه، مستقیم و پرسشی نوشته شده است؛ پرسش‌هایی مثل «می‌توانی آن‌ها را بشماری؟» یا دعوت‌هایی مانند «بیا درباره‌ی منظومه‌ی شمسی خودمان یاد بگیریم» فضای کتاب را شبیه گفت‌وگو و بازی کرده است و مفاهیم علمی را از حالت خشک خارج کرده است. دوم این‌که تصویرگری رنگی و بزرگ، نقش اصلی را در انتقال اطلاعات برعهده دارد؛ سیاره‌ها، حلقه‌ها، صورت‌های فلکی و کهکشان راه شیری به‌گونه‌ای ترسیم شده‌اند که کودک بتواند تفاوت‌ها را با نگاه‌کردن تشخیص دهد و در ذهن خود نگه دارد. ویژگی دیگر کتاب منظومه شمسی برای کودکان، مسیر تدریجی آن در معرفی مفاهیم است؛ از ستاره‌های آسمان شب و شکل‌های خیالی شروع شده، بعد به کهکشان راه شیری و جایگاه زمین رسیده و سپس منظومه‌ی شمسی و سیاره‌ها را معرفی کرده است و در پایان، مفهوم گسترده‌ی کیهان را مطرح کرده است. این ترتیب، به‌نوعی نقشه‌ی ذهنی از جهان برای کودک می‌سازد؛ از نزدیک‌ترین تجربه (زمین و خورشید) تا دورترین لایه‌ها (کیهان در حال بزرگ‌شدن). همچنین، کتاب در کنار اطلاعات، بر برانگیختن رؤیا و کنجکاوی تأکید کرده است؛ جمله‌هایی مثل «تو اینجا زندگی می‌کنی» و «تو می‌خواهی کجا بروی؟» حس شخصی‌بودن این جهان بزرگ را برای کودک زنده می‌کند. برای بزرگسالانی که می‌خواهند همراه کودک درباره‌ی فضا صحبت کنند، این کتاب می‌تواند نقطه‌ی شروعی برای گفت‌وگو و طرح سؤالات بیشتر باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن منظومه شمسی برای کودکان به نوخوان‌های بالای ۷ سال که به آسمان شب، ستاره‌ها و فضا علاقه نشان می‌دهند پیشنهاد می‌شود. همچنین به والدین، مربیان مهدکودک و دبستان و کتابداران کودک که به‌دنبال متنی تصویری برای معرفی اولیه‌ی منظومه‌ی شمسی و سیاره‌ها هستند توصیه می‌شود. این کتاب برای کلاس‌های علوم ابتدایی و برنامه‌های قصه‌گویی یا بلندخوانی با موضوع فضا نیز مناسب است.