کتاب آپارتمان علم

کتاب آپارتمان علم (Bilim apartmanı) نوشته‌ آلپ آک اوغلو، ایشین نور جیجرالی گورر، زوهال اوزر و بیلگه نور پمبه گل است که گروه تاکیم ییلدیز آن را طراحی کرده و نازلی تونالی تصویرگری‌اش را انجام داده است. نازلی خلیلی‌ صفا متن را به فارسی برگردانده و نشر برکه آن را منتشر کرده است. این کتاب در قالب داستانی یک روزه در یک آپارتمان چندطبقه مفاهیم متنوع علمی را در زندگی روزمره‌ی ساکنان ساختمان دنبال می‌کند؛ از خیارشور و نان تازه و کمپوست گرفته تا ربات جمع‌آوری زباله، خانه‌ی هوشمند، اجاق خورشیدی، هواشناسی، آسانسور، رنگرزی با گیاهان، صابون و حباب‌ها و درنهایت رصد ستاره‌ها و بارش شهابی. هر واحد آپارتمان بهانه‌ای برای آشنایی با یک پدیده‌ی علمی است و در کنار روایت بخش‌های توضیحی کوتاه و روشن درباره‌ی آن پدیده آمده است. در لابه‌لای صفحات معماها و رمزهایی قرار گرفته است که خواننده را به جست‌وجو، کشف و دقت در جزئیات تصویرها دعوت می‌کند و پیوندی بین داستان، بازی و یادگیری می‌سازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آپارتمان علم

کتاب آپارتمان علم با محوریت یک ساختمان چندطبقه روزی عادی را در زندگی ساکنانش دنبال کرده است و در دل همین روزمرگی مفاهیم علمی را نشان می‌دهد که پشت کارهای ساده‌ی خانه جریان دارد. آلپ آک اوغلو، ایشین نور جیجرالی گورر، زوهال اوزر و بیلگه نور پمبه گل برای هر واحد آپارتمان شخصیت‌هایی با علایق و سبک زندگی متفاوت ساخته‌اند. خانم نشاط و منجوق که از باغچه‌ی حیاط خیار می‌چینند و خیارشور درست می‌کنند، آقای درنا که نان می‌پزد، غنچه خانم که روی برنامه‌نویسی ربات زباله کار می‌کند، خانم روبان و آقای بنفش که در خانه‌ی هوشمند زندگی می‌کنند، خانم گردون و آقای قطب که اجاق خورشیدی ساخته‌اند، نخودچی و داغداغان که وضعیت هوا را زیر نظر می‌گیرند، آقای تره‌فرنگی که کمپوست درست می‌کند، منگوله خانم که با گیاهان رنگرزی می‌کند، خانم پنیر و آقای زیتون که به بهداشت و حمام کودکشان فکر می‌کنند و در نهایت خانواده‌ای که شب را به رصد ستارگان و تماشای بارش شهابی می‌گذرانند. 

در کنار این روایت متن‌های توضیحی جداگانه‌ای آمده که فرایندهای علمی پشت هر صحنه را شرح داده است؛ از نقش میکروارگانیسم‌ها در ترشی و نان تا سازوکار صابون، حباب‌ها، آسانسور و حسگرهای مادون قرمز. کتاب آپارتمان علم در ۱۲ بخش اصلی پیش رفته است و هر بخش با یک رمز یا معمای تصویری همراه شده است که با حل‌کردن آن‌ها کلمه یا عبارتی به‌ دست می‌آید. این رمزها شکل‌های مختلفی دارند؛ مرتب‌کردن حروف در مسیر خروجی، خواندن واژه‌ها با کمک آینه، دنبال‌کردن فلش‌ها از یک حرف مشخص، تطبیق رنگ‌ها با حروف و پیداکردن حرف قبل در الفبا. 

در هر بخش پس از روایت کوتاه زندگی ساکنان صفحه‌ای جداگانه به توضیح علمی اختصاص یافته است. آلپ آک اوغلو، ایشین نور جیجرالی گورر، زوهال اوزر و بیلگه نور پمبه گل در این کتاب علم را نه در آزمایشگاه‌های دور از دسترس، بلکه در آشپزخانه، حمام، بالکن، راه‌پله و پشت‌بام آپارتمان نشان داده‌اند و نازلی تونالی، تصویرگر کتاب، نیز با جزئیات فراوان هر واحد را به صحنه‌ای برای کشف تبدیل کرده است.

خلاصه داستان آپارتمان علم

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

داستان آپارتمان علم از صبح یک روز تازه شروع می‌شود؛ وقتی خانم نشاط و پسرش منجوق از باغچه‌ی حیاط برمی‌گردند و با خیارهایی که چیده‌اند قرار است خیارشور درست کنند. هم‌زمان آقای درنا خمیر نان را آماده کرده و بوی نان تازه در راهروها پیچیده است. کتاب توضیح می‌دهد که در هر دو کار میکروارگانیسم‌ها نقش اصلی را دارند؛ در ترشی با تغذیه از قند میوه‌ها اسید تولید می‌کنند و محیط را اسیدی و ماندگار می‌سازند و در نان مخمر با تجزیه‌ی قندها دی‌اکسیدکربن تولید می‌کند و خمیر را پف‌دار و سبک می‌کند. 

در واحدی دیگر غنچه خانم پشت رایانه نشسته است و برنامه‌ای برای ربات-زباله می‌نویسد؛ رباتی که در راهروها حرکت می‌کند و زباله‌ها را جمع‌آوری می‌کند. در ادامه متن درباره‌ی الگوریتم، کدنویسی و نحوه‌ی کار ربات‌ها توضیح داده است. در خانه‌ی روبه‌رویی خانم روبان و آقای بنفش در خانه‌ای هوشمند زندگی می‌کنند؛ در آن‌جا در با نزدیک‌شدن افراد خودبه‌خود باز می‌شود، با گفتن یک جمله موسیقی پخش می‌شود و سیستم آبیاری گیاهان با کاهش رطوبت فعال می‌شود. بخش علمی این قسمت حسگرها را معرفی کرده است؛ حسگرهایی که رطوبت، نور، صدا، فشار و اشعه‌ی مادون قرمز را تشخیص می‌دهند و براساس آن دستگاه‌ها را فعال می‌کنند. در بالکن نورگیر خانم گردون و آقای قطب اجاق خورشیدی ساخته‌اند و پیتزا می‌پزند. کتاب توضیح می‌دهد که چگونه شیشه و دیواره‌های براق نور خورشید را متمرکز می‌کنند و گرما را درون اجاق نگه می‌دارند. 

در واحدی دیگر جاروبرقی روشن است و لباس‌ها در باد خشک می‌شوند؛ این‌جا سازوکار جریان هوا، موتور و پروانه‌ی جاروبرقی و نقش باد در خشک‌کردن لباس‌ها شرح داده شده است. نخودچی و داغداغان با فشارسنج ساده‌ای که ساخته‌اند تغییرات فشار هوا را ثبت می‌کنند و در کتاب هواشناسی، ابزارهای اندازه‌گیری و نقش ماهواره‌ها و رادارها در پیش‌بینی وضعیت هوا توضیح داده شده است. در حیاط آقای تره‌فرنگی با کمک همسایه‌ها از پسماند میوه‌ها و سبزیجات کمپوست درست می‌کند و فرایند تجزیه‌ی مواد گیاهی به‌وسیله‌ی میکروارگانیسم‌ها و تبدیل آن‌ها به کود غنی را شرح داده شده است. 

شب‌هنگام روی تراس، همسایه‌ها برای رصد بارش شهابی جمع می‌شوند و کتاب توضیح می‌دهد که شهاب‌سنگ‌ها چگونه هنگام ورود به جو می‌سوزند و ردهای نوری کوتاه در آسمان ایجاد می‌کنند. در سراسر کتاب معماها و رمزهای متنی و تصویری خواننده را تشویق می‌کند که با دقت بیشتری به جزئیات علمی و داستانی توجه کند و در پایان مجموعه‌ای از کلمات رمزی به‌ دست آورد.

چرا باید کتاب آپارتمان علم را بخوانیم؟

این کتاب علم را در دل زندگی روزمره‌ی یک آپارتمان شلوغ و پررفت‌وآمد نشان می‌دهد؛ جایی که خیارشور، نان، جاروبرقی، حمام، آسانسور، لباس‌های رنگ‌شده، اجاق خورشیدی و حتی خواب شبانه بهانه‌ای برای توضیح مفاهیم علمی شده است. این رویکرد کمک می‌کند مفاهیمی مثل میکروارگانیسم‌ها، الگوریتم، حسگر، انرژی خورشیدی، جریان هوا، فشار هوا، کمپوست، رنگدانه‌های گیاهی، صابون، هورمون رشد و بارش شهابی نه‌تنها به‌عنوان اصطلاحات جدا از زندگی، بلکه به‌عنوان بخشی از تجربه‌ی روزانه درک شوند. 

در این کتاب هر بخش ترکیبی از داستان، تصویر و توضیح علمی است و در کنار آن یک رمز یا معما قرار گرفته که حل‌کردنش نیازمند دقت در متن و تصویر است. تنوع شخصیت‌ها و علایقشان نیز باعث شده است موضوعات علمی گسترده‌ای در کتاب پوشش داده شود؛ از محیط‌زیست و بازیافت تا فناوری، نجوم و زیست‌شناسی. این تنوع امکان هم‌ذات‌پنداری با ساکنان مختلف آپارتمان را فراهم می‌کند و نشان می‌دهد که علم می‌تواند در هر علاقه و شغلی حضور داشته باشد.

خواندن کتاب آپارتمان علم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به نوجوانان بالای ۱۳ سالی که به داستان‌های علمی و کشف پشت‌صحنه‌ی کارهای روزمره علاقه‌مند هستند پیشنهاد می‌شود. به معلمان و مربیان علوم که به‌دنبال نمونه‌هایی برای پیونددادن مفاهیم درسی با زندگی روزمره هستند و به خانواده‌هایی که دوست دارند درباره‌ی علم، محیط‌زیست، فناوری و نجوم گفت‌وگو کنند نیز پیشنهاد می‌شود این کتاب را بخوانند.