کتاب بدم المظلوم

کتاب بدم المظلوم مجموعه‌ای از نوحه‌ها و سروده‌های آیینی درباره‌ی ایام شهادت امیرالمؤمنین امام علی علیه‌السلام است که به‌اهتمام دفتر شعر جامعه‌ی ایمانی مشعر گردآوری شده و نشر هیأت امروز آن را منتشر کرده است. این کتاب در قالب یک بسته‌ی منسجم از زمزمه‌ها، زمینه‌ها، نوحه‌ها، واحدها و شورها تنظیم شده و متن کامل اشعار مداحان و شاعران مختلف را در خود جای داده است. ساختار کتاب بر محور شب‌های قدر، شهادت امیرالمؤمنین، غربت علی علیه‌السلام، یتیمی و فقر، جایگاه اهل‌بیت، پیوند نجف و کربلا و انتظار فرج شکل گرفته و در کنار مرثیه، لایه‌ای پررنگ از مناجات، توبه، معرفت و طرح سیره‌ی علوی را نیز دنبال کرده است. در مقدمه‌ی کتاب با استناد به بیانات رهبر انقلاب درباره‌ی شعر امیرالمؤمنین، بر ضرورت فاصله‌گرفتن از توصیف‌های صرفاً ظاهری و رفتن به‌سوی بازنمایی «زندگی علی»، زهد در اوج حکومت، عدالت، جهاد، دشمن‌ستیزی و ضعیف‌پروری او تأکید شده است. بدم المظلوم با همین رویکرد، تلاش کرده است در کنار سوگ و روضه، مخاطب را با مفاهیم معرفتی مانند «الله الله فی الایتام»، «زندگی ساده‌ی حاکم عادل»، «مسئولیت شیعه در برابر مظلومان» و «پیوند ولایت و انتظار» روبه‌رو کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بدم المظلوم

کتاب بدم المظلوم با یک مقدمه‌ی تحلیلی آغاز می‌شود که در آن، دفتر شعر جامعه‌ی ایمانی مشعر با نقل بخش‌هایی از سخنان رهبر انقلاب در دیدار مداحان، چارچوب فکری این مجموعه را توضیح داده است. در این مقدمه، بر این نکته تأکید شده که شعر درباره‌ی امیرالمؤمنین باید «چهره‌ی جامع» او را نشان دهد؛ یعنی عبادت، مظلومیت، حکومت، عدالت، ضعیف‌پروری، دشمن‌ستیزی و جهاد او را در کنار هم ترسیم کند و از توقف بر توصیف‌های ظاهری مانند زلف و ابرو عبور کند. نویسندگان مقدمه در بدم المظلوم از شاعران می‌خواهند به‌جای بسنده‌کردن به شادی ولادت و سوگ شهادت، از سیره و مرام اهل‌بیت، زهد در اوج قدرت، قناعت، شیوه‌ی حکومت‌داری، حمایت از مستضعفان و مقایسه‌ی این سیره با مدعیان عدالت در تاریخ و امروز سخن بگویند. در ادامه‌ی مقدمه، هدف مجموعه «عرض ارادت جمعی از شاعران و نوحه‌سرایان اهل‌بیت به ساحت امیرالمؤمنین متناسب با ایام شهادت» معرفی شده و توضیح داده شده است که این اشعار در جلسات متعدد با حضور کارشناسان، شاعران و نغمه‌پردازان و با توجه به نیازهای فکری جامعه انتخاب و تکمیل شده تا هر شعر، فرصتی برای چشاندن معارف اهل‌بیت به مخاطب باشد. کتاب بدم المظلوم پس از مقدمه، وارد بدنه‌ی اصلی می‌شود که از چندین بخش بزرگ تشکیل شده است: «زمزمه»، «زمینه»، «نوحه»، «واحد» و «شور». در هر بخش، چندین قطعه با موضوعاتی مانند توبه و بازگشت به خدا در شب‌های قدر («الهی الهی»، «یا ربنا اغفر لنا»، «من لی غیرک»، «یا رب الهی العفو»)، مناجات با خدا و اعتراف به گناه، توسل به پیامبر و اهل‌بیت، و درخواست عفو و نجات آمده است. در بخش زمینه‌ها، اشعاری درباره‌ی امیرالمؤمنین و سیره‌ی او دیده می‌شود؛ از جمله سروده‌هایی که به زهد علی در حکومت، یاری یتیمان، عدالت، «آثار رحمت الله»، «یاور حیدر»، «من کجا و مدح تو»، «کعبةً بیت الشرف»، «رسم هم‌دلی» و «شب آخر» می‌پردازد. سپس نوحه‌ها و واحدها فضای عاطفی شهادت را پررنگ می‌کنند؛ آثاری مانند «فزت و رب الکعبه»، «جان عالم»، «کوچه‌گرد تنها»، «مولای تنها»، «پناه ایتام»، «انا الیه راجعون»، «شوق سفر»، «لا فتی الا علی»، «بابای مظلوم»، «وصیت آخر» که لحظات ضربت‌خوردن، وداع، وصیت به یتیمان و تشییع شبانه را تصویر کرده‌اند. در ادامه، واحدها و شورهایی درباره‌ی امام حسین علیه‌السلام، کربلا، «کل الخیر فی باب الحسین»، و نیز اشعاری درباره‌ی امام زمان علیه‌السلام مانند «یا صاحب الزمان»، «یا اباصالح» و قطعاتی در آرزوی زیارت نجف و کربلا آمده است. نام شاعران در کنار بسیاری از قطعات ذکر شده و تنوع لحن و وزن، کتاب را به یک منبع کامل برای هیأت‌ها در ایام شهادت امیرالمؤمنین و شب‌های قدر تبدیل کرده است.

چرا باید کتاب بدم المظلوم را بخوانیم؟

بدم المظلوم از چند جهت اثری قابل‌توجه است. این کتاب فقط مجموعه‌ای از مرثیه‌ها نیست بلکه در مقدمه و متن اشعار، بر «معرفت علوی» و بازخوانی سیره‌ی امیرالمؤمنین تأکید کرده است. در بسیاری از قطعات، زندگی ساده‌ی علی علیه‌السلام در اوج حکومت، قناعت، عدالت، حمایت از یتیمان و فقرا، و مقایسه‌ی این سیره با مدعیان عدالت در زمان‌های مختلف برجسته شده است. به این ترتیب، مخاطب در کنار سوگ و عاطفه، با لایه‌ای از اندیشه و پرسش درباره‌ی نسبت خود با راه علی روبه‌رو می‌شود. از سوی دیگر، تنوع قالب‌ها و فضاها در بدم المظلوم آن کتاب را به منبعی کاربردی برای هیأت‌ها و مداحان تبدیل کرده است؛ از زمزمه‌های مناجاتی مناسب لحظات خلوت و شب‌های قدر، تا زمینه‌ها و شورهای مناسب برای جمع‌های جوان، و نوحه‌ها و واحدهایی که لحظات اوج عاطفه در مراسم شهادت امیرالمؤمنین را پوشش می‌دهد. حضور پررنگ مضامین توبه، بازگشت، اعتراف به گناه، امید به رحمت الهی، توسل به پیامبر و اهل‌بیت، و نیز پیوند نجف، کربلا و انتظار فرج، باعث شده است که خواندن این اشعار برای مخاطبانی که در پی تعمیق رابطه‌ی قلبی و فکری خود با اهل‌بیت هستند، تجربه‌ای تأمل‌برانگیز باشد. همچنین ذکر نام شاعران مختلف و تنوع زبانی و وزنی، امکان انتخاب و استفاده‌ی متناسب با سلیقه‌ها و فضاهای گوناگون را فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن بدم المظلوم به مداحان، ذاکران و گردانندگان هیأت‌ها در ایام ماه رمضان و شهادت امیرالمؤمنین پیشنهاد می‌شود. همچنین به علاقه‌مندان شعر آیینی، جوانانی که در پی شناخت عمیق‌تر سیره‌ی علوی در قالب نوحه و مناجات هستند، و کسانی که در شب‌های قدر به‌دنبال متن‌هایی برای توبه، استغفار و توسل‌اند توصیه می‌شود. پژوهشگران و فعالان فرهنگی حوزه‌ی هیأت و ستایشگری نیز می‌توانند از این مجموعه برای بررسی روندهای محتوایی و زبانی نوحه‌های معاصر بهره ببرند.