کتاب رمضانیه

کتاب رمضانیه (گزیده اشعار پنجمین کنگره فصلی شعر کوتاه) به اهتمام دفتر شعر جامعه ایمانی مشعر گردآوری شده است و نشر هیأت امروز آن را منتشر کرده است. این کتاب مجموعه‌ای از رباعی‌ها و دوبیتی‌هایی است که در پنجمین فصل کنگره فصلی شعر کوتاه با محوریت ماه رمضان و با الهام از دعاهای ۴۴ و ۴۵ صحیفه سجادیه سروده شده‌اند. در مقدمه، برگزارکنندگان کنگره توضیح داده‌اند که چگونه رجوع شاعران به ادعیه معصومان، هم به آفرینش مضمون‌های تازه انجامیده و هم افق‌های فکری جدیدی پیش روی آنان گشوده است. ساختار کتاب بر پایه شعرهای برگزیده این کنگره شکل گرفته که از میان حدود ۲۵۰ اثر رسیده انتخاب شده‌اند و در ادامه، بخشی مجزا نیز به گزیده شعرهایی از دیگر شاعران در همین موضوع اختصاص یافته است تا تصویر کامل‌تری از شعر کوتاه رمضانی ارائه شود. در صفحات کتاب، نام‌هایی آشنا در شعر آیینی معاصر در کنار شاعران جوان و کمتر شناخته‌شده دیده می‌شود و طیفی از حال‌وهواها از مناجات سحرگاهی و شوق افطار تا حسرت وداع با ماه رمضان را در بر می‌گیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رمضانیه

کتاب رمضانیه مجموعه‌ای است که دفتر شعر جامعه ایمانی مشعر آن را بر پایه پنجمین کنگره فصلی شعر کوتاه سامان داده است. در مقدمه، برگزارکنندگان از هدف خود برای معرفی برکات ماه رمضان با تکیه بر زبان صحیفه سجادیه سخن گفته‌اند و توضیح داده‌اند که این فصل از کنگره با عنوان رمضانیه و با محوریت دعاهای ۴۴ و ۴۵ صحیفه برگزار شده است. در مرحله دریافت آثار، نزدیک به ۲۵۰ شعر به دبیرخانه رسیده که پس از داوری، ۲۷ اثر به‌عنوان برگزیده تقدیر شده و در نهایت ۷۰ شعر برای انتشار در این کتاب انتخاب شده است. قالب همه شعرهای کنگره رباعی و دوبیتی است؛ قالب‌هایی که در مقدمه بر کارکرد ویژه آن‌ها در مجالس ذکر و مناجات تأکید شده و تفاوتشان با دیگر قالب‌های شعر فارسی یادآوری شده است. در آغاز کتاب، متن عربی و ترجمه بخشی از دعای ۴۴ صحیفه سجادیه درباره ماه رمضان آمده و سپس توضیح داده شده که رجوع شاعران به ادعیه، نه‌تنها به کشف مضمون‌های تازه انجامیده بلکه سرمایه فکری آنان را نیز افزایش داده است. در ادامه کتاب رمضانیه، پس از مقدمه جامعه ایمانی مشعر، شعرهای برگزیده در چند صفحه پشت‌سرهم بدون فصل‌بندی صوری اما با پیوستگی موضوعی آمده‌اند. در این شعرها، مضمون‌هایی چون مهمانی خدا، شب‌های قدر، استجابت دعا، توبه، شرمندگی از گناه، شوق سحر و افطار، و حس وداع با ماه رمضان تکرار می‌شود اما هر شاعر با زبان و تصویرهای خاص خود به آن‌ها نزدیک شده است. نام‌هایی مانند محمدعلی مجاهدی، سید رضا مؤید، حسین شنوایی، محمدجواد غفورزاده، میلاد عرفان‌پور، قیصر امین‌پور، سلمان هراتی، یوسف رحیمی، محمدرضا ترکی، حسین عباس‌پور، ساره‌سادات علوی، فاطمه‌سادات آل‌مجتبی، رضا یزدانی، صامره مسج، عاطفه جوشقانیان و دیگران در میان شاعران این مجموعه دیده می‌شود. در بخش‌های پایانی، شعرهایی با حال‌وهوای وداع با رمضان، دلتنگی برای شب‌های قدر و آرزوی تداوم حال معنوی این ماه برجسته‌تر می‌شود و کتاب را به سمت فضایی سرشار از حس فقدان و امید به بازگشت دوباره این ماه می‌برد.

خلاصه کتاب رمضانیه

محتوای کتاب رمضانیه بر محور تجربه‌های معنوی و عاطفی انسان در ماه رمضان شکل گرفته است. مقدمه کتاب با فرازی از دعای ۴۴ صحیفه سجادیه آغاز می‌شود که در آن، ماه رمضان به‌عنوان ماه روزه، ماه اسلام، ماه پاکی از آلودگی‌ها، رهایی از گناهان و شب‌زنده‌داری معرفی شده است؛ ماهی که قرآن در آن نازل شده و به‌عنوان راهنما و فرقان شناخته می‌شود. بر همین اساس، شعرهای کتاب نیز در امتداد همین نگاه، رمضان را نه‌فقط یک زمان تقویمی بلکه فرصتی برای بازگشت، توبه، خودشناسی و نزدیکی به خدا تصویر کرده‌اند. بسیاری از رباعی‌ها و دوبیتی‌ها با یاد خدا، نام رمضان، یا اشاره به دعا و مناجات آغاز می‌شوند و فضای کلی مجموعه را به سمت گفت‌وگوی صمیمی بنده با پروردگار می‌برند. در شعرهای این کتاب، چند محور اصلی تکرار می‌شود: نخست، رمضان به‌عنوان «ماه مهمانی خدا» که در آن انسان به سفره کرم الهی دعوت شده است؛ دوم، تأکید بر شب‌های قدر به‌عنوان اوج این مهمانی که در آن سرنوشت‌ها رقم می‌خورد و دل‌ها بیش از همیشه به دعا و اشک نزدیک می‌شود؛ سوم، حس شرمندگی و اعتراف به گناه که در بسیاری از شعرها با تصویرهایی از «روی سیاه»، «دست خالی»، «پرونده سنگین» و «قلب شکسته» بیان شده است. در کنار این‌ها، مضمون امید به رحمت و آمرزش پررنگ است؛ شاعران بارها از خدا می‌خواهند که «العفو» بگوید، خطی بر گناهان بکشد، و اشک را وسیله پاک‌شدن دل قرار دهد. بخش قابل‌توجهی از شعرها به لحظه‌های خاص این ماه می‌پردازد: سحرهای آرام و پر از مناجات، هنگام اذان و افطار، شب‌های احیا، و لحظه وداع با رمضان. در شعرها، سحرگاه زمانی است که دل شکسته به اجابت نزدیک‌تر است، افطار لحظه‌ای است که عطش جسم با یاد عطش کربلا پیوند می‌خورد، و شب قدر شبی است که ارزش آن از سال‌ها عبادت بیشتر دانسته شده است. در پایان کتاب، حال‌وهوای وداع بر شعرها غلبه دارد؛ رمضان به‌صورت مهمانی که می‌رود، ماهی که «کوتاه» است، یا دوستی که یک سال فراقش دشوار خواهد بود تصویر شده است. در این حال، شاعران هم از دلتنگی خود می‌گویند و هم از امید به این‌که اثر این ماه در دلشان بماند و هر ماه برایشان رنگی از رمضان داشته باشد.

چرا باید کتاب رمضانیه را بخوانیم؟

کتاب رمضانیه برای خواننده تصویری فشرده و متنوع از شعر کوتاه معاصر درباره ماه رمضان فراهم کرده است. تمرکز مجموعه بر رباعی و دوبیتی باعث شده است که هر شعر در چند سطر، حال‌وهوای یک لحظه از این ماه را ثبت کند؛ از شوق آغاز رمضان و شنیدن بانگ «یا رحیم و یا رحمان» تا اضطراب شب‌های قدر، از لذت خلوت سحر تا سنگینی وداع با این ماه. حضور شاعران شناخته‌شده در کنار چهره‌های تازه، امکان مقایسه نگاه‌ها و زبان‌های مختلف را در یک موضوع مشترک فراهم کرده است. این کتاب همچنین نمونه‌ای از پیوند مستقیم شعر امروز با متون دعایی و روایی است. مقدمه بر اهمیت رجوع به ادعیه برای کشف مضمون‌های تازه تأکید کرده است و شعرها نشان می‌دهند که چگونه مفاهیمی مانند مهمانی خدا، بهار قرآن، رحمت گسترده، و شرمندگی بنده در قالب تصویرهای امروزی بازآفرینی شده‌اند. خواندن این مجموعه می‌تواند برای کسانی که به شعر آیینی علاقه‌مندند، الهام‌بخش باشد و برای کسانی که در پی تجربه‌ای عاطفی‌تر از ماه رمضان هستند، فضایی برای هم‌دلی و همراهی فراهم کند. تنوع لحن‌ها، از مناجات آرام تا فریاد پشیمانی، و از شکرگزاری تا گلایه از دوری، باعث شده است که هر خواننده بتواند بخشی از تجربه شخصی خود از این ماه را در میان این شعرها بازشناسی کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان شعر فارسی به‌ویژه رباعی و دوبیتی، دوست‌داران شعر آیینی و مذهبی، کسانی که در ماه رمضان به‌دنبال متنی برای مناجات‌خوانی و همراهی عاطفی با حال‌وهوای سحر و افطار هستند، و همچنین شاعران و هنرجویانی که می‌خواهند نمونه‌هایی از شعر کوتاه معاصر با مضمون رمضان و دعا را ببینند پیشنهاد می‌شود.