کتاب پاسداری از حقوق اساسی مردم در پرتو حاکمیت قانون

کتاب پاسداری از حقوق اساسی مردم در پرتو حاکمیت قانون اثری است که به همت پژوهشکده حقوق و قانون ایران تهیه و تنظیم شده و نشر داد و دانش آن را منتشر کرده است. این کتاب مجموعه‌ای از مباحث، نقدها و مناظرات علمی است که در قالب یک کرسی تخصصی با حضور استادان و صاحب‌نظران حقوق اساسی و کیفری ایران برگزار شده است. مدیر اجرایی این پروژه محمد جواد درویش زاده و ویراستار علمی آن کیمیا جمشیدی بوده‌اند. اثر حاضر به بررسی چالش‌های بنیادین در حوزه حقوق اساسی، به‌ویژه نسبت میان اصل قانونی بودن جرم و مجازات و اصل رجوع به منابع فقهی در موارد خلأ قانونی می‌پردازد. ساختار کتاب شامل مقدمه، چکیده، ارائه دیدگاه‌ها، نقدهای دو ناقد برجسته و پاسخ ارائه‌کننده به نقدهاست. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پاسداری از حقوق اساسی مردم در پرتو حاکمیت قانون

کتاب پاسداری از حقوق اساسی مردم در پرتو حاکمیت قانون با محوریت بررسی اصول بنیادین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه اصل قانونی بودن جرم و مجازات و اصل رجوع به منابع فقهی در موارد سکوت یا نقص قانون، تدوین شده است. این کتاب حاصل یک نشست علمی با حضور دکتر تهمورث بشیریه به‌عنوان ارائه‌کننده، دکتر سید منصور میرسعیدی و دکتر علی‌اکبر گرجی به‌عنوان ناقدان و دکتر سید فاضل نوری به‌عنوان مدیر جلسه است. ساختار کتاب به‌گونه‌ای طراحی شده که ابتدا دیدگاه ارائه‌کننده درباره تعارض میان اصول مختلف قانون اساسی و قوانین عادی بیان می‌شود، سپس ناقدان با رویکردهای متفاوت به نقد و تحلیل این دیدگاه‌ها می‌پردازند و در نهایت ارائه‌کننده به نقدها پاسخ می‌دهد. کتاب با زبانی تخصصی اما قابل پیگیری برای دانش‌آموختگان حقوق، به بررسی مبانی نظری و عملی حاکمیت قانون و چالش‌های اجرایی آن در نظام حقوقی ایران می‌پردازد. مباحث مطرح‌شده در این اثر، نه‌تنها به تبیین نظریه‌های حقوقی می‌انجامد، بلکه به نقد رویه‌های قضایی و تفسیرهای مختلف از اصول قانون اساسی نیز توجه دارد. این کتاب برای علاقه‌مندان به حقوق اساسی، حقوق کیفری و مطالعات قانون اساسی ایران، منبعی غنی از دیدگاه‌ها و تحلیل‌های انتقادی فراهم آورده است.

خلاصه کتاب پاسداری از حقوق اساسی مردم در پرتو حاکمیت قانون

کتاب پاسداری از حقوق اساسی مردم در پرتو حاکمیت قانون به بررسی نسبت میان اصل قانونی بودن جرم و مجازات (اصل ۳۱ قانون اساسی) و اصل رجوع به منابع فقهی و فتاوی معتبر در موارد خلأ قانونی (اصل ۱۳۷ قانون اساسی) می‌پردازد. دغدغه اصلی کتاب، چگونگی پاسداری از حقوق اساسی مردم در شرایطی است که قانون صریح وجود ندارد یا قوانین موجود با یکدیگر تعارض دارند. در بخش ارائه، دکتر تهمورث بشیریه با اشاره به تحولات حقوق اساسی پس از انقلاب، به این نکته می‌پردازد که برخی اصول قانون اساسی و قوانین عادی، زمینه تعرض به حقوق و آزادی‌های فردی را فراهم کرده‌اند. او با تحلیل تاریخی و تطبیقی، نشان می‌دهد که چگونه اصل رجوع به منابع فقهی در موارد خلأ قانونی، می‌تواند به گسترش اختیارات قاضی و حتی نقض اصل قانونی بودن جرم و مجازات منجر شود. بشیریه با نقد دیدگاه‌های مختلف، پیشنهاد می‌کند که باید میان این دو اصل، نوعی تزاحم قائل شد و در مقام اجرا، اصل قانونی بودن را برتر دانست تا از تعرض به حقوق مردم جلوگیری شود. در ادامه، ناقد اول (دکتر میرسعیدی) با تأکید بر قرائن درونی و بیرونی اصل ۱۳۷، این اصل را ناظر به دعاوی مدنی می‌داند و معتقد است که در امور کیفری باید اصل قانونی بودن جرم و مجازات رعایت شود. او با استناد به قاعده قبح عقاب بلا بیان و مواد قانونی مرتبط، بر ضرورت تفسیر محدود و به نفع متهم تأکید می‌کند. ناقد دوم (دکتر گرجی) با رویکردی متفاوت، به امکان خطا در تدوین قانون اساسی اشاره می‌کند و راه‌حل را در بازنگری یا تفسیر رسمی قانون اساسی توسط شورای نگهبان می‌داند. او هشدار می‌دهد که گسترش اختیارات قاضی بدون محدودیت قانونی، می‌تواند به خودکامگی قضایی و سلطه قدرت بر حقیقت منجر شود. در پایان، ارائه‌کننده ضمن جمع‌بندی نقدها، بر ضرورت مقید بودن به اصول قانون اساسی و تفسیر محدود قوانین کیفری تأکید می‌کند و پیشنهاد می‌دهد که در موارد تعارض، باید حقوق و آزادی‌های مردم در اولویت قرار گیرد.

چرا باید کتاب پاسداری از حقوق اساسی مردم در پرتو حاکمیت قانون را بخوانیم؟

این کتاب با گردآوری دیدگاه‌های تخصصی و انتقادی درباره یکی از مهم‌ترین چالش‌های حقوق اساسی ایران، فرصتی کم‌نظیر برای آشنایی با مبانی نظری و عملی حاکمیت قانون فراهم می‌کند. خواننده با مطالعه این اثر، با پیچیدگی‌های تفسیر اصول قانون اساسی، تعارض میان قوانین عادی و اساسی و پیامدهای آن برای حقوق و آزادی‌های فردی آشنا می‌شود. کتاب نه‌تنها به تحلیل نظریه‌های حقوقی می‌پردازد، بلکه با نقد رویه‌های قضایی و ارائه راه‌حل‌های پیشنهادی، ذهن مخاطب را به تفکر انتقادی و جست‌وجوی راهکارهای عملی سوق می‌دهد. حضور چندین استاد برجسته و تضارب آرای آنان، این اثر را به منبعی پویا و زنده برای پژوهشگران و علاقه‌مندان حقوق تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

به دانشجویان و پژوهشگران حقوق، وکلا، قضات، علاقه‌مندان به حقوق اساسی و کیفری و کسانی که دغدغه‌ی نسبت میان قانون، عدالت و آزادی‌های فردی را دارند، مطالعه این کتاب پیشنهاد می‌شود.