کتاب آیا غرب باخته است؟

کتاب آیا غرب باخته است؟ (?Has the West lost it)، نوشته کیشور محبوبانی و ترجمه‌ی ایلیا اوزار، اثری تحلیلی درباره‌ی جابه‌جایی قدرت در جهان امروز و سردرگمی راهبردی جوامع غربی در برابر این تغییر است. نویسنده که سال‌ها در عرصه‌ی دیپلماسی و سیاست‌گذاری عمومی فعال بوده، از جایگاهی آسیایی و بیرون از مدار قدرت غربی، به افول نسبی غرب و خیزش دوباره‌ی آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین می‌پردازد. محبوبانی در این کتاب نشان می‌دهد چگونه برتری ۲۰۰ساله‌ی اروپا و آمریکا در مقیاس تاریخ طولانی بشر یک انحراف بوده که اکنون به پایان طبیعی خود نزدیک شده و درعین‌حال استدلال می‌کند که خود غرب با گسترش خرد، علم، فناوری و الگوهای حکمرانی‌اش، زمینه‌ی این جابه‌جایی را فراهم کرده است. در این میان، پرسش محوری او این است که غرب در برابر جهانی که دیگر زیر سلطه‌ی یک‌جانبه‌ی او نیست چه راهی را باید برگزیند: ادامه‌ی مداخله‌گری و جنگ‌های فرساینده یا بازنگری در نقش خود و پذیرش یک نظم چندقطبی تازه. انتشارات اشراقیه در سال ۱۴۰۴ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آیا غرب باخته است؟ اثر کیشور محبوبانی

کتاب آیا غرب باخته است؟ با طرح پرسش در عنوان خود، چهارچوب بحث را روشن می‌کند: مسئله نه نابودی غرب، بلکه ازدست‌رفتن جایگاه بی‌رقیب آن در اقتصاد، سیاست و فرهنگ جهانی است. کیشور محبوبانی در فصل‌های آغازین، با رجوع به داده‌های تاریخی و اقتصادی، نشان می‌دهد که از سال اول میلادی تا ۱۸۲۰، چین و هند دو اقتصاد اصلی جهان بوده‌اند و تنها در دو قرن اخیر است که اروپا و سپس آمریکا به رأس سلسله‌مراتب جهانی رسیده‌اند. او این دوره‌ی کوتاه را انحراف تاریخی می‌نامد و با نمودارها و آمارهایی از مک‌کینزی، مارتین ولف و دیگران، کاهش تدریجی سهم G۷ و افزایش سهم اقتصادهای نوظهور E۷ را توضیح می‌دهد. در ادامه، نویسنده سه انقلاب خاموش را در جوامع غیرغربی شناسایی می‌کند: انقلاب سیاسی (پاسخ‌گوشدن حاکمان در برابر مردم)، انقلاب ذهنی (باور به امکان تغییر سرنوشت از راه آموزش و عقلانیت) و انقلاب حکمرانی (تمرکز بر سیاست‌گذاری عمومی کارآمد). نمونه‌های او از چین، هند، اندونزی، کنیا، اتیوپی، مالزی و دیگر کشورها نشان می‌دهد چگونه الگوهای غربیِ علم، بازار، آموزش و مدیریت دولتی در این جوامع جذب شده و به کاهش فقر، افزایش امید به زندگی و رشد طبقه‌ی متوسط انجامیده است.

کیشور محبوبانی در بخش‌های میانی کتابِ آیا غرب باخته است؟ به تناقضی مهم می‌پردازد: درحالی‌که بسیاری از دولت‌های آسیایی و آفریقایی به‌تدریج کارآمدتر شده‌اند و شاخص‌های توسعه‌ی انسانی در جهان بهبود یافته، اعتماد شهروندان غربی به دولت‌های خود کاهش یافته و احساس بدبینی و خشم در میان طبقات کارگر و متوسط بالا رفته است. محبوبانی این وضعیت را نتیجه‌ی «کوری نخبگان غربی» در برابر تغییرات ساختاری می‌داند؛ نخبگانی که به‌گفته‌ی او، تحت‌تأثیر غرور پس از جنگ سرد و ایده‌ی «پایان تاریخ» فوکویاما، از دیدن بیداری چین و هند، پیامدهای ورود نیروی کار ارزان به اقتصاد جهانی و رشد طبقه‌ی متوسط در جهان جنوب غافل مانده‌اند.

فصل‌های بعدی کتاب به خطاهای راهبردی غرب اختصاص دارد: جنگ‌های خودویرانگر در جهان اسلام، تحقیر روسیه و گسترش ناتو و موج انقلاب‌های رنگی که بدون درنظرگرفتن پیامدهای بلندمدت دنبال شده است. محبوبانی در فصل‌های پایانی، راهبرد «سه M» را پیشنهاد می‌کند: رویکردی مینی‌مالیستی (کاهش مداخله‌ی نظامی و سیاسی)، چندجانبه‌گرایانه (تقویت نهادهای بین‌المللی و پذیرش نقش دیگر قدرت‌ها) و ماکیاولیستی (واقع‌گرایی خونسرد و اولویت‌دادن به رفاه مردم به‌جای آرمان‌گرایی شعاری). این کتاب در ۱۳ فصل، با ارجاع‌های فراوان به آمار، گزارش‌های بین‌المللی و تجربه‌های میدانی نویسنده، تصویری از جهانی ارائه می‌دهد که در آن، سلطه‌ی غرب رو به پایان است، اما امکان شکل‌گیری نظمی آرام‌تر و شکوفاتر برای همه‌ی جوامع وجود دارد.

خلاصه کتاب آیا غرب باخته است؟

محور اصلی کتاب آیا غرب باخته است؟ این است که جهان در حال عبور از دوره‌ای است که در آن غرب مرکز ثقل قدرت و ثروت بوده و اکنون با بازگشت تاریخی آسیا و رشد دیگر مناطق، نظم تازه‌ای در حال شکل‌گیری است. کیشور محبوبانی در فصل نخست با عنوان «نظم نوین» نشان می‌دهد که برتری اقتصادی غرب در مقیاس ۲۰۰۰ساله، استثنایی کوتاه‌مدت است و با رشد دوباره‌ی چین و هند، سهم اروپا و آمریکا از تولید جهانی به‌طور اجتناب‌ناپذیر کاهش می‌یابد. او با استناد به داده‌های رشد بهره‌وری و دستمزد در آمریکا، شکاف میان افزایش تولید و رکود درآمد طبقات کارگر و متوسط را توضیح می‌دهد و این روند را زمینه‌ساز مواردی مثل رأی به ترامپ و برگزیت می‌داند. نویسنده در فصل «هدیه‌ی خرد غربی» استدلال می‌کند که بزرگ‌ترین خدمت غرب به جهان انتقال شیوه‌ی استدلال، روش علمی و الگوهای حکمرانی عقلانی بوده است. این «خرد غربی» از راه علم، فناوری، اقتصاد بازار و آموزش مدرن، به شرق آسیا و سپس به دیگر مناطق رسیده و سه انقلاب خاموش را رقم زده است: انقلاب سیاسی، انقلاب ذهنی و انقلاب حکمرانی.

محبوبانی با مثال‌هایی از چین، هند، اندونزی، کنیا، اتیوپی، بنگلادش و مالزی نشان می‌دهد چگونه این تحولات به کاهش چشمگیر فقر، افزایش امید به زندگی، گسترش طبقه‌ی متوسط و رشد دسترسی به آموزش و فناوری انجامیده است. در فصل‌های «جنگ‌های خودویرانگر غرب» و «کوری نخبگان غربی» نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه غرب، به‌جای سازگاری با نظم نو، درگیر جنگ‌های پرهزینه در عراق، افغانستان، لیبی و سوریه شده، روسیه را تحقیر کرده و با گسترش ناتو و حمایت از انقلاب‌های رنگی، بی‌اعتمادی عمیقی ایجاد کرده است. او این اقدامات را نشانه‌ی غرور پس از جنگ سرد و ناتوانی در دیدن واقعیت‌های تازه‌ی جهان می‌داند.

محبوبانی در فصل‌های دیگر نیز به رشد جمعیت مسلمانان، پویایی دین اسلام و تأثیر بمباران و مداخله در جوامع اسلامی بر شکل‌گیری احساس بی‌عدالتی و خشم اشاره کرده است. او استدلال کرده که در مجموع، بشریت در آستانه‌ی دوره‌ای کم‌سابقه از رفاه و امنیت قرار گرفته، اما بدبینی رسانه‌های غربی و تمرکز بر خبر به‌جای روند»باعث شده این واقعیت دیده نشود. در فصل‌های پایانی، او راهبرد «سه M» را پیشنهاد می‌کند: غرب باید نقش خود را مینی‌مالیستی کند، به چندجانبه‌گرایی روی آورد و رویکردی ماکیاولیستی را در معنای مثبت آن در پیش گیرد.

چرا باید کتاب آیا غرب باخته است؟ را بخوانیم؟

خواندن کتاب آیا غرب باخته است؟ فرصتی فراهم می‌کند تا تصویر رایج از «بحران جهان» از زاویه‌ای دیگر دیده شود. کیشور محبوبانی با کنارهم‌گذاشتن آمارهای توسعه‌ی انسانی، داده‌های اقتصادی و تجربه‌ی دیپلماتیک خود نشان می‌دهد که در پسِ تیترهای روزانه‌ی جنگ و بحران، روندی عمیق از کاهش فقر، افزایش امید به زندگی، رشد طبقه‌ی متوسط و گسترش آموزش در جریان است. این نگاه هم بدبینی افراطی به آینده را به چالش می‌کشد هم خوش‌بینی ساده‌انگارانه به تداوم سلطه‌ی غرب را. این کتاب به‌ویژه برای کسانی که به سیاست جهانی، روابط بین‌الملل و اقتصاد سیاسی علاقه‌مندند، امکان مقایسه‌ی روایت‌های غرب‌محور با روایت آسیایی را فراهم می‌کند. این اثر برای خواننده‌ای که می‌خواهد فراتر از کلیشه‌ی «افول غرب/ خیزش شرق» به جزئیات این جابه‌جایی نگاه کند، مجموعه‌ای از مثال‌های عینی، مقایسه‌های تاریخی و تحلیل‌های ژئوپلیتیک فراهم کرده است که می‌تواند مبنای گفت‌وگو و بازاندیشی در بسیاری از پیش‌فرض‌های رایج درباره‌ی آینده‌ی جهان باشد.

خواندن کتاب آیا غرب باخته است؟ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

به پژوهشگران و دانشجویان علوم سیاسی، روابط بین‌الملل و مطالعات منطقه‌ای پیشنهاد می‌شود کتاب آیا غرب باخته است؟ را بخوانند، چون برای تحلیل نظم جهانی و جابه‌جایی قدرت، چهارچوبی متفاوت و داده‌محور ارائه کرده است. این کتاب به فعالان رسانه‌ای، تحلیلگران سیاست خارجی و دیپلمات‌ها نیز توصیه می‌شود؛ همچنین به علاقه‌مندان به مباحث توسعه، اقتصاد جهانی و آینده‌پژوهی که می‌خواهند تصویر بزرگ‌تری از روندهای فقر، طبقه‌ی متوسط و حکمرانی در جهان به دست آورند.

درباره کیشور محبوبانی

کیشور محبوبانی، متولد ۱۹۴۸، دیپلمات، نویسنده و اندیشمند سیاسی سنگاپوری است که بیشتر به‌خاطر تحلیل‌هایش درباره‌ی انتقال قدرت جهانی از غرب به آسیا شناخته می‌شود. او دو دوره نماینده‌ی دائم سنگاپور در سازمان ملل بود و در سال‌های ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ ریاست شورای امنیت سازمان ملل را بر عهده داشت. همچنین از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۷ رئیس مدرسه‌ی سیاست عمومی لی کوان یو در دانشگاه ملی سنگاپور بود. مقاله‌ها و یادداشت‌های او در نشریات معتبر جهانی مانند فایننشال تایمز، تایم، نیوزویک و نیویورک تایمز منتشر شده است. او همچنین با نگارش کتاب ?Can Asians Think به شهرتی جهانی رسید.

محبوبانی در خانواده‌ای هندو و مهاجر از سند به دنیا آمد و در رشته‌ی فلسفه تحصیل کرد. او پس از ورود به وزارت خارجه‌ی سنگاپور، در مأموریت‌های دیپلماتیک مختلفی فعالیت داشت و بعدها به یکی از چهره‌های شناخته‌شده‌ی روابط بین‌الملل تبدیل شد.

کیشور در آثارش بر رشد قدرت آسیا، به‌ویژه چین، تأکید می‌کند و از سیاست‌های مداخله‌جویانه‌ی غرب و تلاش برای تحمیل دموکراسی انتقاد می‌کند. به باور او، جهان باید به‌سوی نظمی چندقطبی و متوازن‌تر حرکت کند و نهادهای بین‌المللی نیز از سلطه‌ی غرب فاصله بگیرند.

بخشی از کتاب آیا غرب باخته است؟

«در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، همزمان با شدت گرفتن تهدید شوروی و دخالت‌های آن در کامبوج و افغانستان، غرب همچنان هوشیار ماند. با این حال، بذرهای نوعی آسودگی خاطر کم‌کم در حال ریشه دواندن بود. پس از موج عظیم استعمارزدایی در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین در میانهٔ قرن بیستم، نگرانی‌هایی وجود داشت که این کشورهای تازه‌استقلال‌یافته به چالشی برای غرب بدل شوند. در واقع، رهبران پرقدرت و پرجنب‌وجوشی در جهان سوم حضور داشتند، از جمله جواهر لعل نهرو در هند، جمال عبدالناصر در مصر، سوکارنو در اندونزی و نورودوم سیهانوک در کامبوج. با این حال، هرچه دو دههٔ یادشده پیش می‌رفت، آشکار شد که به جز «چهار ببر آسیایی»، بیشتر اقتصادهای جهان سوم در حال شکست بودند. از نگاه غرب، تصور اینکه هر یک از این اقتصادها، حتی چین و هند، بتوانند برای غرب چالشی ایجاد کنند، مضحک به نظر می‌رسید. در دههٔ ۱۹۸۰، هنگامی که به‌عنوان نمایندهٔ سنگاپور در سازمان ملل خدمت می‌کردم، از نزدیک غرور و اطمینان خاطر غرب را نسبت به برتری اقتصادی ذاتی خود مشاهده کردم. دیپلمات‌های غربی با لحنی همراه با تحقیر پنهان، برای ۸۸ درصد جمعیت جهان که بیرون از غرب بودند، نسخه می‌پیچیدند.»