کتاب از سنگ تا رنگ
معرفی کتاب از سنگ تا رنگ
کتاب از سنگ تا رنگ، نوشته آیدا خجسته فر، به سیر شکلگیری نیایشگاهها و مساجد از تمدن ایلام تا دورهی معاصر پرداخته است. نویسنده در این اثر، پیوند دین، فرهنگ و معماری را در ایران دنبال کرده و نشان داده چگونه از زیگوراتهای ایلامی و آتشکدههای ساسانی تا مساجد چهارایوانی و گنبدهای کاشیکاریشده، یک خط سیر تاریخی و فضایی شکل گرفته است. انتشارات گیوا در سال ۱۴۰۴ این کتاب را منتشر کرده است. نسخهی الکترونیکی این اثر را میتوانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.
درباره کتاب از سنگ تا رنگ اثر آیدا خجسته فر
کتاب از سنگ تا رنگ (تحلیلی بر عناصر تزئینی و ساختار مساجد ایرانی در گذر زمان)، نوشتهی آیدا خجسته فر، تاریخ معماری نیایشگاهها و مساجد ایرانی را از ریشههای کهن تا قرون میانی اسلامی، دنبال میکند. نویسنده در آغاز، مفهوم نیایشگاه و مسجد را از نظر واژگانی و کارکردی توضیح میدهد و نشان میدهد که چگونه مکان عبادت همزمان مرکز اجتماعی، آموزشی و فرهنگی بوده است.
در ادامه، کتاب از سنگ تا رنگ با مرور تمدنهای ایلام، ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی، نقش باورهای دینی در شکلگیری معابد، زیگوراتها، آتشکدهها، گوردخمهها و شهرهای مذهبی را بررسی کرده است و بهویژه بر چغازنبیل، تپهی نوشیجان، پاسارگاد، تخت جمشید و آتشکدهها تمرکز کرده است.
کتاب از سنگ تا رنگ در بخشهای بعدی، وارد دورهی اسلامی میشود و تحول نیایشگاههای پیش از اسلام به مسجد را نشان میدهد. آیدا خجسته فر سدههای مختلف هجری را جداگانه بررسی کرده است: از مساجد اولیهی ستوندار و شبستانی در سبک خراسانی تا شکلگیری سبک رازی، تلفیق ایوان و گنبد، پیدایش مساجد چهارایوانی و گسترش منارهها، گنبدخانهها و محرابهای پرکار. در این میان، نمونههایی مانند تاریخانهی دامغان، مسجد جامع اصفهان، مسجد جامع زواره، مسجد امام اصفهان و محراب اولجایتو بهعنوان نقاط عطف معرفی شدهاند. این کتاب علاوهبر تحلیل ساختار فضایی، به عناصر تزئینی مانند آجرکاری، گچبری، کاشی معرق، رسمیبندی، قوسهای جناقی و رنگ در معماری اسلامی نیز پرداخته و سیر گذار از سنگ و خشت به رنگ و نقش را نشان داده است.
خلاصه کتاب از سنگ تا رنگ
کتاب از سنگ تا رنگ روند تبدیل مکانهای مقدس ایرانی از زیگورات و آتشکده به مسجد و مدرسهی اسلامی را دنبال میکند. آیدا خجسته فر ابتدا معنای لغوی مسجد، نیایشگاه و زیگورات را توضیح میدهد و سپس نشان میدهد که چگونه باورهای مذهبی ایلامیان، مادها، هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان در معماری معابد، آتشکدهها، گوردخمهها و شهرهای مذهبی بازتاب یافته است. در ادامه، کتاب به دورهی اسلامی میرسد و تحول مساجد از حیاط پیامبر تا مساجد شبستانی، چهارایوانی و گنبددار ایران را شرح میدهد. سبکهای خراسانی و رازی، نقش ایوان و گنبد، شکلگیری گنبدخانه، چپیرهسازی، مناره، محراب و آجرکاری و نیز جایگاه رنگ و کاشی معرق در مساجد ایرانی از موضوعات اصلی این اثر است.
چرا باید کتاب از سنگ تا رنگ را بخوانیم؟
این کتاب تصویری پیوسته از تاریخ معماری نیایشگاهها در ایران ارائه میدهد و نشان میدهد چگونه هر دورهی سیاسی و دینی در فضا، سازه و تزئینات مساجد بازتاب یافته است. خواننده با مفاهیم پایهای مانند گنبدخانه، ایوان، شبستان، سبک خراسانی و رازی و نیز نمونههای شاخصی چون چغازنبیل، تاریخانهی دامغان و مسجد جامع زواره آشنا میشود.
خواندن کتاب از سنگ تا رنگ را به چه کسانی پیشنهاد میکنیم؟
مطالعهی این کتاب به دانشجویان و علاقهمندان به معماری، تاریخ هنر و مطالعات اسلامی پیشنهاد میشود؛ همچنین به کسانی که در جستوجوی درکی منسجم از سیر تحول نیایشگاهها و مساجد ایرانی و عناصر تزئینی آنها هستند.
بخشی از کتاب از سنگ تا رنگ
«تمدن ایلام یکی از نخستین تمدنهای ایران است که حدود ۳۵۰۰ سال قبل از میلاد تأسیس شد و تا حدود ۶۴۵ قبل از میلاد ادامه یافت. ایلامیان نخستین دولت مستقل در ایران بودند که پایتخت خود را در شوش قرار دادند. شوش یکی از کهنترین شهرهای جهان است و به «مادر شهرها» معروف است. ایلامیان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، با تمدنهای بینالنهرین (سومر، اکد، بابل و آشور) در ارتباط بودند و از شرق نیز به تمدنهای کویری ایران دسترسی داشتند.»