کتاب اسطوره و دین در یونان باستان

کتاب اسطوره و دین در یونان باستان، با عنوان اصلی Mythe et Religion en Grèce ancienne، نوشته ژان‌ پیر ورنان و با ترجمه شروین اولیایی، اثری پژوهشی درباره‌ی ساختار و ماهیت دین و اسطوره در تمدن یونان باستان است. این کتاب در سال ۱۴۰۴ توسط گروه انتشاراتی ققنوس منتشر شده است و تلاش می‌کند با نگاهی تحلیلی و انتقادی، تفاوت‌ها و شباهت‌های دین یونانی را با دیگر نظام‌های دینی بررسی کند. نویسنده با تکیه‌ بر منابع ادبی، تاریخی و باستان‌شناسی، به بررسی جایگاه اسطوره، آیین و خدایان در زندگی اجتماعی و فردی یونانیان پرداخته و نقش آن‌ها را در شکل‌گیری هویت جمعی و فرهنگی یونان باستان تحلیل کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اسطوره و دین در یونان باستان اثر ژان‌ پیر ورنان

کتاب اسطوره و دین در یونان باستان، به قلم ژان‌پیر ورنان، به بررسی ریشه‌ها، ساختار و کارکرد دین و اسطوره در جامعه‌ی یونان باستان می‌پردازد. این کتاب با رویکردی تطبیقی و انتقادی، تلاش کرده است تا از یک‌سو دین یونانی را از منظر سنت‌های چندخدایی و آیینی تحلیل کند و از سوی دیگر، آن را با ادیان تک‌خدایی و نظام‌های دینی معاصر مقایسه کند. ورنان در این کتاب، به جایگاه اسطوره و آیین در شکل‌دهی به تجربه‌ی دینی یونانیان پرداخته و نشان داده است که دین یونانی نه بر وحی و کتاب مقدس، بلکه بر سنت، آیین و روایت‌های اسطوره‌ای استوار بوده است.

ساختار کتاب اسطوره و دین در یونان باستان به‌گونه‌ای است که ابتدا به دشواری‌های تعریف دین یونانی و تفاوت‌های بنیادین آن با ادیان ابراهیمی می‌پردازد و سپس با بررسی نقش اسطوره، آیین و هیئت خدایان، به تحلیل جایگاه دین در زندگی اجتماعی، سیاسی و خانوادگی یونانیان می‌رسد. ژان‌‌پیر ورنان با استناد به آثار ادبی، شواهد باستان‌شناسی و تحلیل‌های اسطوره‌شناسانه، تصویری چندلایه و پویا از دین یونانی ارائه داده است که در آن مرز میان امر دینی و امر اجتماعی، طبیعی و فراطبیعی همواره سیال است.

خلاصه کتاب اسطوره و دین در یونان باستان

کتاب اسطوره و دین در یونان باستان با تمرکز بر ماهیت دین یونانی، به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه اسطوره، آیین و هیئت خدایان در کنار هم ساختار دینی و اجتماعی یونان باستان را شکل داده‌اند. ورنان تأکید کرده است که دین یونانی فاقد پیامبر، کتاب مقدس و طبقه‌ی روحانیت بوده و بیشتر بر سنت‌های شفاهی، آیین‌های جمعی و روایت‌های اسطوره‌ای استوار بوده است. او نشان داده است که در این نظام، خدایان نه موجوداتی متعالی و جدا از جهان، بلکه نیروهایی هستند که در دل طبیعت و جامعه حضور دارند و هریک قلمرو و کارکرد خاص خود را دارند.

ژان‌‌پیر ورنان در ادامه، به نقش شعر و ادبیات در انتقال و تثبیت اسطوره‌ها اشاره کرده و توضیح داده است که چگونه روایت‌های هومر و هزیود چهارچوب ذهنی و دینی یونانیان را شکل داده‌اند. او همچنین به تفاوت‌های اساسی میان دین یونانی و ادیان تک‌خدایی پرداخته و نشان داده است که در دین یونانی، آیین و اسطوره مکمل یکدیگرند و هیچ‌کدام به‌تنهایی معرف تجربه‌ی دینی نیستند.

کتاب در بخش‌های بعدی، به ساختار پانتئون یونانی، جایگاه زئوس و دیگر خدایان و نقش آیین‌های قربانی و جشن‌های جمعی در تقویت همبستگی اجتماعی می‌پردازد. ورنان با تحلیل مناسک آیینی، نشان داده است که دین یونانی بیش از آنکه بر رستگاری فردی تأکید کند، بر نظم جمعی، هویت شهروندی و پیوند میان انسان و خدایان در بستر زندگی اجتماعی تأکید دارد. در نهایت، کتاب با بررسی آیین قهرمانان و نقش آن‌ها در حافظه‌ی جمعی، تصویری از دین یونانی ارائه داده است که در آن، انسان، قهرمان و خدا همواره در حال بازتعریف هستند.

چرا باید کتاب اسطوره و دین در یونان باستان را بخوانیم؟

کتاب اسطوره و دین در یونان باستان با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، امکان فهم عمیق‌تر از ریشه‌ها و ساختار دین و اسطوره در یکی از مهم‌ترین تمدن‌های جهان را فراهم می‌کند. این کتاب با کنارگذاشتن پیش‌فرض‌های رایج درباره‌ی دین، به خواننده نشان می‌دهد که چگونه تجربه‌ی دینی یونانیان باستان با مفاهیم امروزی دین تفاوت دارد و این موضوع چه نقش مهمی در شکل‌گیری هویت جمعی، نظم اجتماعی و فرهنگ یونانی ایفا کرده است. مطالعه‌ی این اثر به علاقه‌مندان به تاریخ، اسطوره‌شناسی، فلسفه و مطالعات دینی کمک می‌کند تا با نگاهی تازه و انتقادی، به تفاوت‌ها و شباهت‌های نظام‌های دینی و اسطوره‌ای بنگرند و درک بهتری از پیوند میان دین، جامعه و فرهنگ به دست آورند.

خواندن کتاب اسطوره و دین در یونان باستان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به تاریخ تمدن یونان، پژوهشگران اسطوره‌شناسی، دانشجویان رشته‌های علوم انسانی، فلسفه و مطالعات دینی و کسانی که به‌دنبال فهم عمیق‌تر از ریشه‌های فرهنگی و دینی جوامع باستانی هستند، پیشنهاد می‌شود.

درباره ژان‌ پیر ورنان

ژان‌پیر ورنان (۴ ژانویه‌ی ۱۹۱۴ ـ ۹ ژانویه‌ی ۲۰۰۷) متفکر، تاریخ‌نگار و انسان‌شناس فرانسوی و از چهره‌های برجسته‌ی مطالعات یونان باستان بود. او که تحت‌تأثیر کلود لوی‌استروس بود، رویکردی ساختارگرایانه را به اسطوره، تراژدی و جامعه‌ی یونان باستان پرورش داد؛ رویکردی که بعدها تأثیر گسترده‌ای بر پژوهشگران مطالعات کلاسیک گذاشت. ورنان استاد افتخاری کلژ دو فرانس بود.

او در شهر پروانس فرانسه به دنیا آمد و تحصیلات خود را با فلسفه آغاز کرد و در سال ۱۹۳۷ درجه‌ی عالی اگرگاسیون را در این رشته به دست آورد. ورنان که عضو کمونیست‌های جوان بود، در جریان جنگ جهانی دوم به مقاومت فرانسه پیوست و در گروه لیبراسیون‌ـ‌سود فعالیت کرد. او بعدها با نام مستعار سرهنگ برتیه فرماندهی نیروهای داخلی فرانسه را در منطقه‌ی اوت‌ـ‌گارون بر عهده گرفت و به‌عنوان همراه آزادی مورد تقدیر قرار گرفت. او پس از جنگ، تا سال ۱۹۶۹ عضو حزب کمونیست فرانسه ماند.

ورنان در سال ۱۹۴۸ به مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه پیوست و تحت‌تأثیر لویی ژرنه، مسیر پژوهشی خود را به‌سمت انسان‌شناسی یونان باستان تغییر داد. ۱۰ سال بعد، مدیر مطالعات مدرسه‌ی عالی مطالعات علوم اجتماعی شد. او در سال ۱۹۷۱ به‌عنوان استاد به دانشگاه سائو پائولو دعوت شد؛ سفری که به همراه فرانسوا شاتله، هم‌زمان کنشی اعتراضی علیه دیکتاتوری نظامی برزیل نیز به شمار می‌رفت.

ورنان در سال ۱۹۸۴ مدال طلای مرکز ملی پژوهش‌های علمی را دریافت کرد و در سال ۲۰۰۲ دکترای افتخاری دانشگاه کرت به او اعطا شد. او چند روز پس از ۹۳سالگی‌اش در شهر سور درگذشت و پس از مرگ، نامش بر یکی از دبیرستان‌های این شهر نهاده شد.

رویکرد ساختارگرایانه‌ی ورنان بر طیف گسترده‌ای از پژوهشگران کلاسیک اثر گذاشت. بااین‌حال، دیدگاه‌های او با انتقادهای جدی نیز روبه‌رو شد، به‌ویژه از سوی فیلولوگ‌های ایتالیایی و حتی آن‌ها که گرایش‌های مارکسیستی داشتند. منتقدانْ او را به رویکردی اساساً غیرتاریخی متهم کرده‌اند و بر این باورند که او گاه در تفسیر منابع دستکاری کرده است.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

ورنان در طول زندگی‌اش افتخارات و نشان‌های متعددی دریافت کرد؛ از جمله فرماندهی لژیون دونور، نشان عالی لیاقت ملی فرانسه، عنوان همراه آزادی، نشان جنگ، نشان افسر هنرها و ادبیات و نشان فرماندهی ققنوس یونان. همچنین جوایز علمی معتبری چون جایزه‌ی آمیک آکادمی فرانسه، مدال طلای مرکز ملی پژوهش‌های علمی، مدال طلای تاریخ سن‌مارینو و جایزه‌ی مطالعات انسانی آکادمی هنرها و علوم آمریکا به او تعلق گرفت. او دکترای افتخاری چندین دانشگاه معتبر جهان از جمله شیکاگو، آکسفورد، ناپل، کرت و بریستول را نیز دریافت کرد و عضو یا عضو افتخاری نهادهای علمی بین‌المللی متعددی بود.

بخشی از کتاب اسطوره و دین در یونان باستان

«دین باستانی و کهن یونانی از قرن هشتم تا قرن چهارم پیش از میلاد واجد چندین ویژگی ذاتی است که یادآوری‌شان ضروری است. این دین، مانند دیگر آیین‌های چندخدایی، با هر شکلی از وحی بیگانه است: این دین نه پیامبر دارد و نه مسیحا. این دین ریشه در یک سنت دارد؛ سنتی که تمام عناصر برسازندهٔ تمدن هلنی را، یعنی تمام اموری که به یونانِ نمودیافته در شهرها سیمای خاصش را می‌بخشد، در کنار این دین جمع می‌آورد و عمیقاً با آن‌ها درمی‌آمیزد: از زبان، حرکات، شیوه‌های زیست، احساس و اندیشه گرفته تا نظام‌های ارزشی و قواعد زندگی جمعی. این سنت دینی نه یکدست است و نه اکیداً ثابت؛ این دین هیچ‌گونه خصلتِ جزمی ندارد. دین یونانی، که فاقد طبقه‌ای ویژهٔ کشیشان و روحانیت است، کتاب مقدسی ندارد که در آنْ حقیقت همچون امانت یک بار برای همیشه در دل متن به ودیعه نهاده شده باشد. این دین مستلزم هیچ اعتقادنامه‌ای نیست که مجموعه‌ای منسجم از باورهای مربوط به ماورا را در قالب آن به مؤمنان بقبولاند.»