کتاب در جستجوی رستگاری

کتاب در جستجوی رستگاری (The Ismailis in the Middle Ages) نوشته شفیق نزارعلی ویرانی و ترجمه زینب فرخی و سوفیا فرخی، پژوهشی درباره‌ی تاریخ و سرگذشت اسماعیلیان پس از حمله‌ی مغول است. این کتاب که چاپ دوم آن در سال ۱۴۰۲ توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده، با رویکردی تحلیلی به بررسی وضعیت، تحولات و بقای اسماعیلیان در دوره‌ای پرداخته که اغلب منابع تاریخی آن را دوران افول و خاموشی این فرقه می‌دانند. نویسنده با استفاده از منابع متنوع و گاه ناشناخته کوشیده تصویری دقیق‌تر از حیات اجتماعی، فکری و معنوی اسماعیلیان در قرون میانه ارائه دهد. کتاب شامل مقدمه‌ای مفصل، فصل‌های موضوعی درباره‌ی تاریخ، عقاید، دعوت و امامت اسماعیلیان و نیز ضمائم پژوهشی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب در جستجوی رستگاری

کتاب در جستجوی رستگاری (اسماعیلیان پس از حمله‌ی مغول) با تمرکز بر دوره‌ی پس از حمله‌ی مغول، به بازخوانی تاریخ اسماعیلیان نزاری پرداخته است؛ دوره‌ای که معمولاً با نابودی قلعه‌ی الموت و سرکوب شدید اسماعیلیان توسط مغولان شناخته می‌شود. شفیق نزارعلی ویرانی (Shafique N. Virani) در این کتاب با بهره‌گیری از اسناد فارسی، عربی، سندی، سرائیکی، هندی و لاتین تلاش کرده است روایت‌های رسمی و غالب را به چالش بکشد و نشان دهد که اسماعیلیان نه‌تنها از میان نرفتند، بلکه با تغییر شکل و تکیه‌بر آموزه‌های دینی و ساختارهای دعوتی، به حیات خود ادامه دادند.

کتاب حاضر با مقدمه‌ای تحلیلی آغاز می‌شود و سپس در فصل‌های مختلف به موضوعاتی چون بازیابی تاریخ گمشده، بازگشت عقاب، حجاب خورشید، دعوت به حق، اولی الامر، قبله‌ی عالم، راه سالک و رستگاری و امامت می‌پردازد. هر فصل به جنبه‌ای از حیات تاریخی، فکری یا اجتماعی اسماعیلیان اختصاص یافته و در کنار روایت تاریخی، به تحلیل عقاید و نقش امامان در بقای این جماعت پرداخته است. نویسنده با رویکردی انتقادی منابع مختلف را کنار هم قرار داده و با بررسی شواهد پراکنده، تصویری تازه از تداوم و تحول اسماعیلیان ارائه داده است. عنوان انگلیسی کتاب در جستجوی رستگاری برابر است با The Ismailis in the Middle Ages: A History of Survival, a Search for Salvation. نسخه‌ی انگلیسی این اثر توسط انتشارات آکسفورد (Oxford) منتشر شده است. 

خلاصه کتاب در جستجوی رستگاری

کتاب با بررسی سرنوشت اسماعیلیان پس از سقوط قلعه‌ی الموت، به‌دنبال پاسخ این پرسش است که چگونه این جماعت توانست در شرایط سرکوب و نابودی، هویت و آموزه‌های خود را حفظ کند. نویسنده با مرور زمینه‌های تاریخی و مذهبی پیدایش اسماعیلیه و انشعاب آن از شیعه‌ی امامی، به نقش سیاسی و معنوی این فرقه در دوره‌ی فاطمیان و الموت می‌پردازد؛ سپس با ورود به دوره‌ی پس از حمله‌ی مغول نشان می‌دهد که برخلاف روایت‌های رسمی، اسماعیلیان با بهره‌گیری از سه عنصر کلیدی (تقیه، دعوت و امامت) توانستند بقای خود را تضمین کنند. در فصل‌های مختلف به بازسازی تاریخ گمشده‌ی اسماعیلیان، نقش امامان پنهان، فعالیت‌های دعوتی در مناطق مختلف ایران و آسیای جنوبی و تأثیر آموزه‌های معنوی و عرفانی بر پایداری این جماعت پرداخته شده است. کتاب با تحلیل منابع دست‌اول و دست‌دوم ازجمله اشعار، رساله‌ها و کتیبه‌ها می‌کوشد تصویری چندوجهی از حیات اسماعیلیان در قرون میانه ارائه و نشان دهد که تاریخ این فرقه، برخلاف تصور رایج، سرشار از پویایی، تحول و مقاومت بوده است.

چرا باید کتاب در جستجوی رستگاری را بخوانیم؟

کتاب در جستجوی رستگاری به یکی از مبهم‌ترین دوره‌های تاریخ ایران و اسلام می‌پردازد. ویژگی شاخص این کتاب را می‌توان استفاده از منابع متنوع و گاه ناشناخته و نیز نقد روایت‌های رسمی و غالب درباره‌ی اسماعیلیان دانست. با مطالعه‌ی این اثر نه‌تنها با تاریخ و عقاید اسماعیلیان پس از حمله‌ی مغول آشنا می‌شوید، بلکه شیوه‌های بقای یک جماعت اقلیت در شرایط سرکوب و حذف را نیز درمی‌یابید. کتاب در جستجوی رستگاری برای کسانی که به تاریخ ایران، مطالعات مذهب شیعه، فرقه‌شناسی و تحولات اجتماعی علاقه‌مندند، فرصتی برای بازنگری در پیش‌فرض‌های تاریخی و آشنایی با روایت‌های کمترشنیده‌شده فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دوستداران تاریخ ایران، پژوهشگران مطالعات اسلامی، دانشجویان رشته‌های تاریخ و ادیان و کسانی که دغدغه‌ی شناخت فرقه‌های شیعی و تحولات اجتماعی پس از حمله‌ی مغول به ایران را دارند، پیشنهاد می‌شود.