کتاب جمهوری رضاخانی

کتاب جمهوری رضاخانی نوشته غلامرضا نظری و پژوهشی درباره‌ی یکی از مهم‌ترین و بحث‌برانگیزترین مقاطع تاریخ معاصر ایران است. این کتاب که نشر امیرکبیر آن را منتشر کرده، به بررسی دقیق و موشکافانه‌ی فرایند سقوط سلسله‌ی قاجار و برآمدن رضاخان پهلوی می‌پردازد. نویسنده باتکیه‌بر منابع دست‌اول و تحلیل‌های تاریخی تلاش کرده است تا روایت‌های مختلف درباره‌ی نقش رضاخان، نیروهای داخلی و قدرت‌های خارجی را در شکل‌گیری جمهوری و سپس سلطنت پهلوی واکاوی کند. اثر حاضر به رخدادهای سیاسی و اجتماعی آن دوره می‌پردازد و زمینه‌های فکری، اقتصادی و فرهنگی را نیز مورد توجه قرار می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جمهوری رضاخانی اثر غلامرضا نظری

کتاب جمهوری رضاخانی با تمرکز بر دوره‌ای حساس از تاریخ ایران، یعنی سال‌های پایانی قاجار و آغاز سلطنت پهلوی به قلم غلامرضا نظری نوشته شده است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی و انتقادی به بررسی زمینه‌ها و پیامدهای تلاش برای تأسیس جمهوری در ایران و ناکامی آن پرداخته است. نویسنده با بهره‌گیری از اسناد، خاطرات و روایت‌های مختلف، نقش بازیگران داخلی و خارجی را در تحولات آن دوره برجسته کرده است. این کتاب ابتدا وضعیت سیاسی و اجتماعی ایران پس از مشروطه و در آستانه‌ی کودتای ۱۲۹۹ را ترسیم می‌کند و سپس به فرایند شکل‌گیری ایده‌ی جمهوری، نقش رضاخان، واکنش نیروهای مذهبی، بازاریان و روشن‌فکران و در نهایت شکست این پروژه می‌پردازد. کتاب جمهوری رضاخانی همچنین به نقش انگلستان، شوروی و دیگر قدرت‌های خارجی در تحولات ایران توجه ویژه‌ای نشان داده و تلاش کرده است تا از زاویه‌های مختلفْ پیچیدگی‌های این برهه‌ی تاریخی را آشکار کند. نویسنده در بخش‌هایی از کتاب دیدگاه‌های متضاد درباره‌ی رضاخان پهلوی و سیاست‌های او را مطرح کرده و به نقد روایت‌های رسمی و غیررسمی پرداخته است.

خلاصه کتاب جمهوری رضاخانی

کتاب با تمرکز بر دوره‌ای که ایران درگیر بحران‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بود، به بررسی روند سقوط قاجار و ظهور رضاخان می‌پردازد. نویسنده فضای پرآشوب ایران پس از مشروطه و جنگ جهانی اول را ترسیم کرده؛ فضایی که در آن کشور دچار ضعف ساختاری، نفوذ قدرت‌های خارجی و ناامنی گسترده بود. در این شرایط ایده‌ی جمهوری به‌عنوان راهی برای نجات ایران از بحران مطرح شد. رضاخان که ابتدا با حمایت برخی نیروهای داخلی و خارجی به قدرت رسید، کوشید با الگوبرداری از تجربه‌ی آتاتورک در ترکیه، نظام سلطنتی قاجار را به جمهوری تبدیل کند. این طرح با مخالفت جدی روحانیون، بازاریان و بخشی از روشنفکران روبه‌رو شد و ناکام ماند. کتاب نشان می‌دهد که انگلستان برخلاف برخی روایت‌ها در آن مقطع از جمهوری حمایت نکرد و بیشتر به‌دنبال ایجاد دولت مرکزی مقتدر برای مقابله با نفوذ شوروی بود. رضاخان با بهره‌گیری از شرایط نابسامان کشور و حمایت برخی نیروها، مسیر خود را به‌سوی سلطنت هموار کرد و پایه‌های حکومت پهلوی را بنا نهاد. نویسنده با بررسی اسناد و روایت‌های مختلف کوشیده نقش فرصت‌طلبی، موقع‌شناسی و حمایت‌های خارجی را در این فرایند برجسته کند و تصویری چندوجهی از این برهه‌ی تاریخی ارائه دهد.

چرا باید کتاب جمهوری رضاخانی را بخوانیم؟

کتاب جمهوری رضاخانی با رویکردی تحلیلی و انتقادیْ یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر ایران را بررسی کرده است. این کتاب با کنار هم گذاشتن روایت‌های مختلف و تحلیل اسناد، امکان شناخت عمیق‌تر زمینه‌های سقوط قاجار و برآمدن رضاخان را فراهم می‌کند. خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌تواند با پیچیدگی‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن دوره آشنا شود و نقش نیروهای داخلی و خارجی را در شکل‌گیری تحولات ایران بهتر درک کند. همچنین این کتاب روایت‌های رایج را نقد و دیدگاه‌های متضاد درباره‌ی رضاخان پهلوی و سیاست‌های او را بررسی  کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب جمهوری رضاخانی به پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، دانشجویان رشته‌های تاریخ، علوم سیاسی و جامعه‌شناسی و نیز علاقه‌مندان به شناخت تحولات سیاسی و اجتماعی ایران در دوره‌ی گذار از قاجار به پهلوی و کسانی که به بررسی نقش قدرت‌های خارجی در تاریخ ایران علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود.

درباره غلامرضا نظری

غلامرضا نظری، معلم تاریخ، پژوهشگر و نویسنده، در سال ۱۳۴۲ در روستای دهنو تلخیِ شهرستان زاوه متولد شد. پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی در زادگاهش و تربت حیدریه، در سال ۱۳۶۰ فعالیت حرفه‌ای خود را در آموزش‌وپرورش آغاز کرد. او که دانش‌آموخته‌ی مقطع کارشناسی و کارشناسی‌ارشد رشته‌ی تاریخ از دانشگاه فردوسی مشهد (با کسب رتبه‌ی اول در مقطع ارشد) است، سال‌ها به تدریس در دبیرستان‌های تربت حیدریه و مراکز ضمن خدمت فرهنگیان اشتغال داشته و سرانجام در سال ۱۳۸۷ پس از ۲۵ سال خدمت فرهنگی به افتخار بازنشستگی نائل آمده است. ازجمله آثار تألیفی این نویسنده که حاصل دغدغه‌های پژوهشی او در حوزه‌های تاریخ معاصر و مذهب است، می‌توان به کتاب‌های «جمهوری رضاخانی»، «سی‌وهفت روز از سی‌وهفت سال» (روایت رخدادهای نخست‌وزیری بختیار)، «ذوالفقار علی (ع)» و «عمروبن عاص» اشاره کرد. غلامرضا نظری در ۶ آبان ۱۴۰۲ بر اثر سکته‌ی قلبی دار فانی را وداع گفت.

بخشی از کتاب جمهوری رضاخانی

«گفتار چهارم: جلسۀ تاریخی ۹ آبان ۱۳۰۴

روز شنبه ۹ آبان ۱۳۰۴، به‌قول بهار «طرح بیدادی و مرگ آزادی» در مجلس به ریاست سید محمد تدین مطرح شد. مجلس با جوی از وحشت و ترس آغاز شد و فقط هشت نفر از نمایندگان در تلاش بودند تا فکری بیندیشند و از این هشت نفر فقط چهار نفر در مجلس با طرح تغییر رژیم مخالفت کردند که از هر سطر مخالفان طرح بوی خوف و رعب می‌آمد. دولت‌آبادی، که خود یکی از مخالفان طرح تغییر رژیم است، دربارۀ جو وحشتناک مجلس در این روز چنین می‌نویسد: «مجلس امروز از هر جهت تازگی دارد اولاً دستورش منحصر است به تغییر سلطنت طرفداران سردارسپه مانند لشکر فاتح به تالار مجلس وارد شده هر یک در جای خود قرار می‌گیرند. ثانیاً تماشاچیان این جلسه غالباً غیر از تماشاچیان جلسه‌های عادی هستند و در میان آن‌ها اشخاصی دیده می‌شوند که با نگاه‌های غضب‌آلود خود می‌خواهند اگر مخالفتی باشد او را ترسانده از خیال مخالفت بیندازند و به هر صورت مجلس روح وحشتناکی به خود گرفته است که نمی‌شود وصف کرد».»