کتاب طراحی سنتی

کتاب طراحی سنتی نوشته صمد سامانیان و اثری تخصصی در حوزه‌ی هنرهای سنتی ایران است که توسط انتشارات سمت منتشر شده است. این کتاب به‌عنوان منبع اصلی درس طراحی سنتی برای دانشجویان رشته‌ی هنر در مقاطع کارشناسی و کارشناسی‌ارشد تدوین شده و تمرکز آن بر آموزش و تحلیل دو طرح اسلیمی و ختایی است؛ دو اصل مهم و بنیادین در تزئینات هنر ایرانی. نویسنده با بهره‌گیری از تجربه‌ی آموزشی خود تلاش کرده است مجموعه‌ای آموزشی را برای دانشجویان و علاقه‌مندان فراهم کند تا مفاهیم و تکنیک‌های طراحی سنتی را به‌روشنی درک کنند. کتاب شامل معرفی مبانی، اجزا و ترکیب‌بندی‌های نقوش اسلیمی و ختایی و نیز بررسی کاربرد آن‌ها در آثار هنری دوره‌های مختلف، به‌ویژه عصر صفوی، است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب طراحی سنتی

کتاب طراحی سنتی به قلم صمد سامانیان، اثری آموزشی و پژوهشی در زمینه‌ی هنرهای تزئینی ایران است که به‌طور ویژه به بررسی و آموزش نقوش اسلیمی و ختایی می‌پردازد. این کتاب با هدف پاسخ‌گویی به نیازهای آموزشی دانشجویان رشته‌های هنر و صنایع دستی تدوین شده و ساختار آن به‌گونه‌ای طراحی شده است که هم جنبه‌ی نظری و هم جنبه‌ی عملی طراحی سنتی را پوشش دهد. صمد سامانیان در مقدمه‌ی کتاب، اهمیت بازنگری منابع درسی و تدوین منابع علمی معتبر با رویکرد بومی و اسلامی را یادآوری و تلاش کرده است با زبانی ساده و گام‌به‌گام، مفاهیم پیچیده‌ی طراحی سنتی را قابل‌فهم کند. کتاب چهار فصل دارد. فصل اول به مبانی و ریشه‌های تاریخی نقوش اسلیمی و ختایی و ارتباط آن‌ها با طبیعت و هنرهای پیشین می‌پردازد. فصل دوم و سوم به معرفی اجزا، ساختار و شیوه‌ی ترسیم هر یک از این دو طرح اختصاص یافته و فصل چهارم به ترکیب‌بندی و کاربرد عملی آن‌ها در حاشیه‌ها، قاب‌ها و تزئینات معماری و هنرهای کاربردی می‌پردازد. تصاویر متعدد، نمونه‌های تاریخی و تحلیل‌های تطبیقی از ویژگی‌های شاخص این کتاب است که آن را به منبعی جامع برای آموزش و پژوهش در حوزه‌ی هنر سنتی ایران تبدیل کرده است.

خلاصه کتاب طراحی سنتی

کتاب با تمرکز بر آموزش نقوش اسلیمی و ختایی به ریشه‌های تاریخی و الهام‌گیری این نقوش از طبیعت می‌پردازد. نویسنده توضیح داده که نقوش تزئینی ایران، از ابتدایی‌ترین طرح‌های سفال تا پیچیده‌ترین تزئینات معماری، اغلب منشأ طبیعی دارد و به‌ویژه اسلیمی و ختایی به‌عنوان شاخص‌ترین نقوش ایرانی شناخته می‌شود. در فصل اول، روند تکامل این نقوش از دوران ساسانی تا عصر صفوی بررسی و تأکید شده که با گذر زمان، این نقوش از طبیعت فاصله گرفته و به فرم‌های انتزاعی و تجریدی تبدیل شده‌اند؛ موضوعی که با تحریم شمایل‌نگاری در هنر اسلامی نیز پیوند دارد. در فصل دوم اجزای طراحی ختایی معرفی شده؛ گلبرگ، برگ، ته‌غنچه و غنچه. نویسنده با ارائه‌ی ترسیم‌های متنوع نشان داده که چگونه این اجزا با الهام از طبیعت اما به‌شکل انتزاعی و قاعده‌مند در کنار هم قرار می‌گیرند و وحدت بصری ایجاد می‌کنند. همچنین به اهمیت تناسب، هماهنگی و انتخاب اجزای هم‌خانواده برای انسجام طرح اشاره شده. نمونه‌های تاریخی از فرش، کاشی و تذهیب، کاربرد عملی این اجزا را نشان می‌دهند. فصل سوم به اجزای طراحی اسلیمی اختصاص یافته؛ سربند، چنگ و سر اسلیمی. این اجزا بر روی بندهای گردان و حلزونی شکل می‌گیرند و هرکدام نقش خاصی در ساختار کلی طرح دارند. نویسنده تفاوت اسلیمی و ختایی را برجسته کرده؛ اسلیمی‌ها معمولاً منشأ طبیعی خود را پنهان می‌کنند و بیشتر به فرم‌های انتزاعی نزدیکند؛ درحالی‌که ختایی‌ها با وجود انتزاعی‌بودن یادآور طبیعت هستند. در فصل پایانی، شیوه‌های ترکیب‌بندی نقوش اسلیمی و ختایی در قالب حاشیه، قاب، ترنج و زمینه بررسی شده. نویسنده با ارائه‌ی مثال‌های عملی و تحلیل ساختارهای تکرارشونده مانند برگردان و واگیره نشان داده که چگونه این نقوش می‌توانند به‌صورت منظم و هماهنگ در تزئینات معماری، فرش و سایر هنرهای سنتی به کار روند. کتاب با تأکید بر اهمیت حفظ تناسبات، هماهنگی اجزا و نقش خلاقیت هنرمند در کنار قواعد هندسی، راهنمایی برای دوستداران طراحی سنتی فراهم کرده است.

چرا باید کتاب طراحی سنتی را بخوانیم؟

کتاب طراحی سنتی با رویکرد آموزشی و تحلیلی نه‌تنها به معرفی ریشه‌ها و ساختار نقوش اسلیمی و ختایی پرداخته، بلکه با ارائه‌ی مثال‌های تصویری و توضیحات گام‌به‌گام، فرایند طراحی این نقوش را آموزش داده است. یکی از ویژگی‌های شاخص کتاب حاضر توجه به پیوند سنت و خلاقیت است. صمد سامانیان تأکید کرده است که طراحی سنتی صرفاً تقلید از طبیعت یا آثار پیشین نیست، بلکه نیازمند درک عمیقِ قواعد، تناسبات و همچنین خلاقیت فردی است. کتاب حاضر با بررسی نمونه‌های تاریخی و تحلیل تطبیقی، دیدی جامع نسبت به سیر تحول نقوش ایرانی ارائه داده و به‌ویژه برای کسانی که به‌دنبال فهم عمیق‌تر هنر سنتی ایران هستند، منبعی ارزشمند به شمار می‌آید. همچنین ساختار منظم و آموزش مرحله‌به‌مرحله، اثر حاضر را برای دانشجویان و هنرجویان به راهنمایی قابل‌اتکا تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های هنر، صنایع دستی، معماری و علاقه‌مندان به هنرهای سنتی ایران پیشنهاد می‌شود. همچنین کتاب حاضر برای کسانی که به‌دنبال یادگیری عملی طراحی نقوش اسلیمی و ختایی یا پژوهش در زمینه‌ی ریشه‌ها و ساختار هنر تزئینی ایرانی هستند، مناسب است.

بخشی از کتاب طراحی سنتی

«با نگاهی به تاریخ تزئین و به کارگیری نقوش در سرزمین ایران درمی‌یابیم که از ابتدایی‌ترین نقش‌مایه‌های نقش‌بسته بر سفال‌ها تا متنوع‌ترین و پیچیده‌ترین تزئینات بعدی به کاررفته در هنرهای گوناگون، به‌گونه‌ای منشأ طبیعی داشته و شامل نقوش هندسی، گیاهی، جانوری، انسانی و دیگر پدیده‌ها می‌باشند. بنابراین طراحی سنتی ایران فقط شامل طرح‌های اسلیمی و ختایی نمی‌شود. با این حال، مجموعه نقوش اسلیمی و ختایی از شاخص‌ترین و اصیل‌ترین نقوش ایرانی است. منشأ این تزئینات که از بارزترین نقوش به کاررفته در عصر صفوی است را می‌توان در هنر و تزئینات گیاهی ساسانی و حتی پیش از آن به شکل ساده‌تر یافت که نشان‌دهنده‌ی سیری تکاملی است.»