کتاب کلام در کلام

کتاب کلام در کلام نوشته علی واعظی وزنا توسط نشر لوگوس منتشر شده است و به بررسی تاریخچه و تحول‌های اندیشه‌های کلامی در اسلام می‌پردازد. این اثر با رویکردی تحلیلی، شکل‌گیری و تطور فرقه‌ها و مکتب‌های کلامی را در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی صدر اسلام تا قرون بعدی دنبال می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کلام در کلام

کتاب کلام در کلام (ماجرای اندیشه‌های کلامی در اسلام) به بررسی روند شکل‌گیری و تحول اندیشه‌های کلامی در اسلام می‌پردازد و با نگاهی تاریخی، نقش عوامل سیاسی و اجتماعی را در پیدایش فرقه‌ها و مکتب‌های کلامی تحلیل می‌کند. علی واعظی وزنا با تمرکز بر دو قرن نخست اسلام، نشان می‌دهد که چگونه اختلافات سیاسی، به‌ویژه مسئله‌ی جانشینی پیامبر، زمینه‌ساز پیدایش فرقه‌هایی چون شیعه، سنی، خوارج، مرجئه، جبریه و قدریه شد. در ادامه کتاب به بررسی تحول‌های کلامی در دوران بنی‌امیه و بنی‌عباس می‌پردازد و نقش معتزله، اهل حدیث و اشاعره را در شکل‌دهی به اندیشه‌های کلامی اسلامی برجسته می‌کند.

بخش‌هایی از کتاب کلام در کلام به قلم علی واعظی وزنا به تطور کلام شیعه، مدارس کلامی مدینه، کوفه و بغداد و تأثیر متکلمان برجسته‌ی شیعه در بالندگی این علم اختصاص یافته است. نویسنده تلاش می‌کند با ارائه‌ی تصویری کلی، نشان دهد که چگونه مباحث کلامی از مسائل سیاسی و اجتماعی آغاز شده و به‌تدریج به حوزه‌های نظری و اعتقادی گسترش یافته‌اند. کتاب در هفت فصل تنظیم شده و هر فصل به یکی از موضوعات یا دوره‌های مهم تاریخ کلام اسلامی می‌پردازد.

خلاصه کتاب کلام در کلام

پیام اصلی کتاب کلام در کلام این است که اندیشه‌های کلامی در اسلام، برخلاف تصور رایج، نه‌فقط بر پایه‌ی اختلافات نظری بلکه در پیوند تنگاتنگ با تحول‌های سیاسی و اجتماعی شکل گرفته‌اند. نویسنده نشان می‌دهد که نخستین اختلافات کلامی، مانند مسئله‌ی جانشینی پیامبر و نزاع‌های سیاسی پس‌ از رحلت او، زمینه‌ساز پیدایش فرقه‌هایی چون شیعه، سنی، خوارج و مرجئه شد. در ادامه با قدرت‌گیری بنی‌امیه و بنی‌عباس، مکتب‌های کلامی جدیدی مانند جبریه و قدریه پدید آمدند که هرکدام بازتابی از نیازهای سیاسی و اجتماعی زمان خود بودند.

کتاب به نقش متکلمان بزرگ، مدارس فکری و جریان‌های فکری مختلف در تکوین و توسعه‌ی علم کلام می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه مباحثی مانند جبرواختیار، امامت، عدالت و صفات خداوند در بستر منازعات اجتماعی و سیاسی رشد یافته‌اند. دغدغه‌ی اصلی کتاب، فهم ریشه‌های تاریخی و اجتماعی شکل‌گیری اندیشه‌های کلامی و تأثیر آن‌ها بر هویت و ساختار جوامع اسلامی است.

چرا باید کتاب کلام در کلام را بخوانیم؟

این کتاب برای کسانی که به‌دنبال فهم عمیق‌تر از ریشه‌های اختلافات کلامی و فرقه‌ای در اسلام هستند، تصویری تاریخی و تحلیلی از پیدایش و تحول مکتب‌های کلامی ارائه می‌دهد. اثر حاضر با بررسی نقش سیاست، جامعه و تحول‌های تاریخی در شکل‌گیری اندیشه‌های کلامی، به مخاطب کمک می‌کند تا فراتر از نگاه صرفاً اعتقادی، زمینه‌های اجتماعی و سیاسی این تحو‌ل‌ها را نیز درک کند. مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند به فهم بهتر تاریخ اسلام، فرقه‌ها و جریان‌های فکری آن کمک کند.

خواندن کتاب کلام در کلام را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی الهیات، تاریخ اسلام، فلسفه و علوم اجتماعی و علاقه‌مندان به شناخت ریشه‌های فرقه‌گرایی و تحول‌های فکری در جهان اسلام مناسب است. اثر حاضر برای کسانی که دغدغه‌ی فهم زمینه‌های اجتماعی و سیاسی پیدایش مکتب‌های کلامی را دارند، مفید خواهد بود.

بخشی از کتاب کلام در کلام

«علم کلام یا بررسی تحلیلی نظام اعتقادات ادیان در گذر زمان شکل گرفته است و در این شکل‌گیری عوامل مختلف سیاسی، اجتماعی و حتی روانی جامعه دخیل بوده است. بر اساس این عوامل، قرائت‌هایی مختلف از پدیده‌ای واحد - یعنی متون دینی و سیر اولیای اولیه دین - به وجود آمده است و به دنبال خود فرق و مذهب‌های مختلف کلامی را در یک دین پدید آورده است. پدیده‌ای که ما در اغلب یا هم ادیان آسمانی و انسانی می‌بینیم. بررسی این عوامل در خارج از علم کلام صورت می‌گیرد که شاید بتوان با عنوان فلسفهٔ علم کلام از آن یاد کرد یا آنچه دین‌شناسان در فلسفهٔ دین انجام می‌دهند. زیرا یکی از مطالعات عمیق در حوزهٔ دین‌شناسی بررسی تاریخ ادیان است. فرق مختلف اسلامی که طبق روایت پیامبر گرامی اسلام (ص) ۷۲ فرقه برآورد شده است نیز بر اثر این عوامل شکل گرفته است. آنچه مهم است بررسی نحوهٔ شکل‌گیری این فرق در دو قرن ابتدایی اسلام است. مهم‌ترین عامل این تفرق و تحزب عامل سیاسی است. قدرت سیاسی یا در شکل‌گیری یک فرقه نقشی تمام داشته است یا در به‌کارگیری، رشد و گسترش یک فرقه نقشی اساسی بازی کرده است. به‌ویژه اینکه مذاهبی که در قرن اول هجری شکل گرفتند در آغاز احزاب سیاسی بودند و به تدریج تکامل یافتند و مبنای کلامی هم به خود گرفتند (گلدزیهر، ۱۳۷۸). لذا با نگاهی اجمالی به تأثیر عامل سیاست در شکل‌گیری فرق اساسی اسلام، سه مرحله دوران خلفای چهارگانه، دوران بنی‌امیه و دوران بنی‌عباس بررسی می‌شود.»