کتاب تاریخ اسلام در آسیای مرکزی تا حمله مغول

«تاریخ اسلام در آسیای مرکزی تا حمله مغول» نوشته دکتر محمدامیر شیخ نوری، دانشیار گروه تاریخ دانشگاه الزهرا(س) است. این کتاب به موضوع تاریخ اسلام در آسیای مرکزی پرداخته است. پس از ظهور اسلام این سرزمین‌ها، تحت کنترل و فرمانروایی مسلمانان درآمد. در جریان دو قرن چهارم و پنجم هجری مردمان قارلوق و اوغوز که از جمله ساکنان آسیای مرکزی بودند به اسلام گرویدند و امپراطوری‌های قراخانیان و سلجوقیان را تشکیل دادند. اعراب مسلمان که در سال ۳۱ هجری تا بلخ پیشروی کرده و بر خراسان دست یافته بودند به‌طور موقت از ادامۀ فتوحات دست برداشتند. در اواخر قرن اول هجری پس از انتصاب قتیبه بن مسلم باهلی (۹۶ـ ۸۶ هجری قمری) به حکومت خراسان بار دیگر فتوحات اعراب آغاز گردید. قتیبه پس از به دست گرفتن قدرت در سال ۸۶ هجری قمری، حرکت خویش را برای فتح ماوراء‌النهر آغاز کرد. پس از لشکرکشی اعراب، این سرزمین‌ها، تحت کنترل و فرمانروایی مسلمانان درآمد، و پس از آن طاهریان و سپس سامانیان. تمام ولایات خراسان و ماوراءالنهر که تعداد آنها را بیش از سی نوشته‌اند در حکم یک ناحیه بود و فرمانروایان ایران بر آن حکومت می‌کردند، و شهرهای بزرگ خراسان: نیشابور، مرو، هرات و بلخ بود که در ابتدا پایتخت یا مرکز فرمانروایی خراسان، مرو و بلخ بوده، و بعد امرای طاهری مرکز حکومت را به ناحیۀ غرب منتقل کردند و نیشابور را پایتخت خود قرار دادند. سپس غزنویان در آسیای مرکزی و ایران مرکزی حکومتی را تشکیل دادند و سپس سلجوقیان تلاش خود را برای تسلط بر خراسان و ماوراءالنهر شدت بخشیدند. اقامت سلجوقیان در ماوراء‌النهر سبب آشنایی آنها با اسلام شد و مسلمان شدند. سلجوقیان از ضعف غزنویان استفاده کردند و در نبرد دندانقان، غزنویان را شکست داده و به جای آنها حکومت را در دست گرفتند. در نهایت این خوارزمشاهیان بودند که بر سرزمین خوارزم حکومت می‌کردند، جانشین سلجوقیان شدند که خود توسط مغولان از بین رفتند و بحث این تحقیق هم با آمدن چنگیزخان و شکست خوارزمشاهیان پایان می‌یابد.