کتاب همزاد

نگرانی و بی‌خبری از چیزی که ممکن بود مستقیمآ به او مربوط باشد همیشه او را بیش از آن می‌آزرد که خود آن چیز

«اگر موفق شدی ادامه بده، اگر نشدی، محکم و بردبار باش و پایداری کن!»

«چه می‌شود کرد، باید زندگی کرد دیگر! مگر می‌شود نکرد؟»

صورت ظاهرم هم که خودتان می‌دانید چنگی به دل نمی‌زند... خودستایی توخالی هم بلد نیستم و حیای دروغین هم از فضایلم نیست و همین‌جا با کمال صداقت به این احوال اعتراف می‌کنم... درنهایتِ سادگی به شما می‌گویم وضع این‌جور است. تنها چیزی که دارم راستروی و بی‌شیله‌پیلگی و عقل سالم است. من با اسباب‌چینی و دروغ ودبنگ ابدآ کاری ندارم... صاف و پوست‌کنده به شما می‌گویم که اهل دسیسه‌بازی نیستم و به این حال افتخار می‌کنم... این‌ها چیزهایی است که باید به شما بگویم... من با آدم‌های شریف همراهم و صورتک بر چهره ندارم

او به جایی رسیده بود که هرچه پیش می‌آمد برایش یکسان بود.

مثلا من خودم، پشت سرم خیلی چیزها می‌گویند، بگذار بگویند، کیست که در غیابش لیچار نگویند! اما اجازه نمی‌دهم، آقاجان، که کسی در رویم گستاخی کند و حرف‌های ناروا بزند.

چه‌بسا در اعماق آبِ ظاهرآ آرام شیطان‌ها بی‌قرار باشند.

قضاوت جامعهٔ چاکرصفت... باور کنید یاکوف پتروویچ... من به‌صراحت می‌گویم، هر دروغی را ممکن است راست جلوه دهد...

قاعدهٔ من در زندگی این است: اگر شکست خوردی، بردبار باش! موفق که شدی، به کوشش ادامه بده.

همه‌جور اتفاق برای همه می‌افتد... کج‌تابی‌های روزگار برای همه هست. کاخ‌نشین هم که باشی از این‌جور چیزها معاف نیستی!

نقابْ پوشش همه‌روزی صورت من نیست!»

می‌خواهم بگویم امروز کسانی که صورتک به چهره دارند کم نیستند. امروز تشخیص شخصیت اشخاص پشت صورتک آسان نیست...

سرانجام دل‌نگرانی‌اش به جایی رسید که آرزو می‌کرد هر اتفاقی، حتی اگر قرار بود بلایی برای او باشد (خود بلا برایش چندان اهمیتی نداشت!)، بیفتد، ولی هرچه زودتر، و او از عذاب این ابهام خلاص شود.

هیچ دری نیست که روی آدم جسور باز نشود.»

به یاد داشته باش که قدرت مرد بی‌گناه از همان بی‌گناهی اوست.

من اهل دوزوکلک نیستم و از این هم احساس غرور می‌کنم. من کارهایم را پنهان نمی‌کنم و به‌اصطلاح آب‌زیرکاه نیستم. همه‌چیزم مثل روز روشن است، بی‌شیله‌پیله! گرچه من هم اگر می‌خواستم می‌توانستم، و خوب می‌توانستم، صدمه بزنم و زهر به کام خلق بریزم، و حتی می‌دانم تیشه به ریشهٔ چه‌کسی بزنم و چطور. ولی، کریستیان ایوانوویچ، نمی‌خواهم خودم را به این‌جور کارها آلوده کنم. وجودم را از این پلیدی پاک نگه می‌دارم. بله، کریستیان ایوانوویچ، من به این بازی‌ها وارد نمی‌شوم.

بخشیدن و فراموش‌کردن رنجش‌ها بهترین فضایل است. ولی من می‌گویم که این‌ها همه حرف است، همین!

من به یک آدم درست و کاری و شریف، نوکر هم که باشد، احترام می‌گذارم!

من سعی نمی‌کنم کسانی را که شاید از من و شما پاک‌ترند کوچک کنم... یعنی... عذر می‌خواهم، نمی‌خواستم شما را به این قضایا وارد کنم. منظورم این بود که ممکن است بهتر از من و دیگران باشند، نه بهتر از من و شما. من اهل گوشه وکنایه و دورویی نیستم. از تهمت‌زدن و بدگویی پشت سر این وآن منزجرم. صورتک به چهره زدن را می‌گذارم برای بالماسکه و کارناوال. نقابْ پوشش همه‌روزی صورت من نیست!

این را به‌صراحت در رویتان می‌گویم. قاعدهٔ من در زندگی این است: اگر شکست خوردی، بردبار باش! موفق که شدی، به کوشش ادامه بده.

آه، ای خواننده، کاش شاعری توانا می‌بودم ــ البته دست‌کم شاعری همپایهٔ هومر یا پوشکین؛ قریحه‌ای کم‌تر از این‌ها شایسته نمی‌بود ــ آن‌وقت جلال این روز پیروز خورشیدشکوه را به‌یقین با الوانی درخشان و قلم‌مویی فراخ‌عرصه برایتان رسم می‌کردم.

از یادم اگر ببری از یادت هرگز نبرم زندگی چه پُرجور است مبر ای رفیق از یادم

زیر سقف دوست، خواب روی زمین لخت هم شیرین است

نگرانی و بی‌خبری از چیزی که ممکن بود مستقیمآ به او مربوط باشد همیشه او را بیش از آن می‌آزرد که خود آن چیز.

حالا عمرتان را با اندوه و دلتنگی ادامه می‌دهید یا با شادی و خوشحالی؟»

بعضی وقت‌ها می‌بینی پولْ اشک و غم وغصه را دوانمی‌کند.

درهرحال، عزیزم، به یاد داشته باش که قدرت مرد بی‌گناه از همان بی‌گناهی اوست.

نتیجه گرفت که نباید گول این آرامش ظاهری را بخورد، زیرا چه‌بسا در اعماق آبِ ظاهرآ آرام شیطان‌ها بی‌قرار باشند

بعضی هستند، آقایان، که راه‌های کج و بیراهه را دوست ندارند و فقط برای بالماسکه صورتک بر چهره می‌زنند. بعضی هستند که مهم‌ترین رسالت انسان را در برق‌انداختن کف اتاق و به‌اصطلاح به‌کاربردن "دستمال ابریشمی" نمی‌شمارند. بله، آقایان، بعضی هستند که نهایت سعادت خود را در مثلا پوشیدن شلوار خوش‌دوخت نمی‌دانند و خلاصه آدم‌هایی هستند که از خوش‌رقصی بیهوده و مثل پروانه دور این و آن گشتن و شیرین‌زبانی و تملق‌گویی خوششان نمی‌آید و به جایی که دعوت نشده‌اند نمی‌روند و مخصوصآ در کارهایی که به آن‌ها مربوط نیست دخالت نمی‌کنند.

قهرمان ما بسیار بد خوابید، چنان‌که حتی پنج دقیقه خواب راحت نصیبش نشد. انگاری آدم موذی و بدخواهی یک مشت برگ گزنه در بسترش ریخته باشد. تمام شب را در حالی میان خواب و بیداری گذراند. مدام به خود می‌پیچید و از این پهلو به آن پهلو می‌غلتید و آه می‌کشید و ناله می‌کرد. به قدر دقیقه‌ای گیج می‌شد و چرتکی می‌زد و دقیقهٔ بعد باز بیدار بود و درعین حال بار اندوه عجیبی بر دلش سنگینی می‌کرد. چیزهایی به‌ابهام به یادش می‌آمد و صورت‌هایی واهی پیش چشمانش پیدا می‌شد.