بریده‌هایی از کتاب همزاد

نگرانی و بی‌خبری از چیزی که ممکن بود مستقیمآ به او مربوط باشد همیشه او را بیش از آن می‌آزرد که خود آن چیز

«اگر موفق شدی ادامه بده، اگر نشدی، محکم و بردبار باش و پایداری کن!»

«چه می‌شود کرد، باید زندگی کرد دیگر! مگر می‌شود نکرد؟»

چه‌بسا در اعماق آبِ ظاهرآ آرام شیطان‌ها بی‌قرار باشند.

صورت ظاهرم هم که خودتان می‌دانید چنگی به دل نمی‌زند... خودستایی توخالی هم بلد نیستم و حیای دروغین هم از فضایلم نیست و همین‌جا با کمال صداقت به این احوال اعتراف می‌کنم... درنهایتِ سادگی به شما می‌گویم وضع این‌جور است. تنها چیزی که دارم راستروی و بی‌شیله‌پیلگی و عقل سالم است. من با اسباب‌چینی و دروغ ودبنگ ابدآ کاری ندارم... صاف و پوست‌کنده به شما می‌گویم که اهل دسیسه‌بازی نیستم و به این حال افتخار می‌کنم... این‌ها چیزهایی است که باید به شما بگویم... من با آدم‌های شریف همراهم و صورتک بر چهره ندارم

او به جایی رسیده بود که هرچه پیش می‌آمد برایش یکسان بود.

قضاوت جامعهٔ چاکرصفت... باور کنید یاکوف پتروویچ... من به‌صراحت می‌گویم، هر دروغی را ممکن است راست جلوه دهد...

قاعدهٔ من در زندگی این است: اگر شکست خوردی، بردبار باش! موفق که شدی، به کوشش ادامه بده.

نقابْ پوشش همه‌روزی صورت من نیست!»

مثلا من خودم، پشت سرم خیلی چیزها می‌گویند، بگذار بگویند، کیست که در غیابش لیچار نگویند! اما اجازه نمی‌دهم، آقاجان، که کسی در رویم گستاخی کند و حرف‌های ناروا بزند.

همه‌جور اتفاق برای همه می‌افتد... کج‌تابی‌های روزگار برای همه هست. کاخ‌نشین هم که باشی از این‌جور چیزها معاف نیستی!

هیچ دری نیست که روی آدم جسور باز نشود.»

آه، ای خواننده، کاش شاعری توانا می‌بودم ــ البته دست‌کم شاعری همپایهٔ هومر یا پوشکین؛ قریحه‌ای کم‌تر از این‌ها شایسته نمی‌بود ــ آن‌وقت جلال این روز پیروز خورشیدشکوه را به‌یقین با الوانی درخشان و قلم‌مویی فراخ‌عرصه برایتان رسم می‌کردم.

به یاد داشته باش که قدرت مرد بی‌گناه از همان بی‌گناهی اوست.

سرانجام دل‌نگرانی‌اش به جایی رسید که آرزو می‌کرد هر اتفاقی، حتی اگر قرار بود بلایی برای او باشد (خود بلا برایش چندان اهمیتی نداشت!)، بیفتد، ولی هرچه زودتر، و او از عذاب این ابهام خلاص شود.

می‌خواهم بگویم امروز کسانی که صورتک به چهره دارند کم نیستند. امروز تشخیص شخصیت اشخاص پشت صورتک آسان نیست...

این را به‌صراحت در رویتان می‌گویم. قاعدهٔ من در زندگی این است: اگر شکست خوردی، بردبار باش! موفق که شدی، به کوشش ادامه بده.

من به یک آدم درست و کاری و شریف، نوکر هم که باشد، احترام می‌گذارم!

من سعی نمی‌کنم کسانی را که شاید از من و شما پاک‌ترند کوچک کنم... یعنی... عذر می‌خواهم، نمی‌خواستم شما را به این قضایا وارد کنم. منظورم این بود که ممکن است بهتر از من و دیگران باشند، نه بهتر از من و شما. من اهل گوشه وکنایه و دورویی نیستم. از تهمت‌زدن و بدگویی پشت سر این وآن منزجرم. صورتک به چهره زدن را می‌گذارم برای بالماسکه و کارناوال. نقابْ پوشش همه‌روزی صورت من نیست!

اگر شکست خوردی، بردبار باش! موفق که شدی، به کوشش ادامه بده.

نگرانی و بی‌خبری از چیزی که ممکن بود مستقیمآ به او مربوط باشد همیشه او را بیش از آن می‌آزرد که خود آن چیز.

در مملکت ما جایی برای غاصب‌ها نیست... غاصب، قربان... منظورم را که ملتفت می‌شوید... غاصب آدمی است که هیچ فایده‌ای برای هیچ‌کس ندارد... غاصب هیچ خدمتی به مملکت نمی‌کند... عرض می‌کنم، قربان، که... متوجه عرضم هستید؟...

حالا عمرتان را با اندوه و دلتنگی ادامه می‌دهید یا با شادی و خوشحالی؟»

در مملکت ما جایی برای غاصب‌ها نیست... غاصب، قربان... منظورم را که ملتفت می‌شوید... غاصب آدمی است که هیچ فایده‌ای برای هیچ‌کس ندارد... غاصب هیچ خدمتی به مملکت نمی‌کند...

«شاید خیال کرده‌اند که با این کارها توی دل مرا خالی می‌کنند. ولی وقتی دیدند که من آدم سربه‌راهی هستم و اعتراضی نمی‌کنم و مطیعم و همهٔ بلاهاشان را با تواضع تحمل می‌کنم دست برمی‌دارند. خودشان دست برمی‌دارند.»

بخشیدن و فراموش‌کردن رنجش‌ها بهترین فضایل است. ولی من می‌گویم که این‌ها همه حرف است، همین!

درهرحال، عزیزم، به یاد داشته باش که قدرت مرد بی‌گناه از همان بی‌گناهی اوست.

من اهل دوزوکلک نیستم و از این هم احساس غرور می‌کنم. من کارهایم را پنهان نمی‌کنم و به‌اصطلاح آب‌زیرکاه نیستم. همه‌چیزم مثل روز روشن است، بی‌شیله‌پیله! گرچه من هم اگر می‌خواستم می‌توانستم، و خوب می‌توانستم، صدمه بزنم و زهر به کام خلق بریزم، و حتی می‌دانم تیشه به ریشهٔ چه‌کسی بزنم و چطور. ولی، کریستیان ایوانوویچ، نمی‌خواهم خودم را به این‌جور کارها آلوده کنم. وجودم را از این پلیدی پاک نگه می‌دارم. بله، کریستیان ایوانوویچ، من به این بازی‌ها وارد نمی‌شوم.

بعضی هستند، آقایان، که راه‌های کج و بیراهه را دوست ندارند و فقط برای بالماسکه صورتک بر چهره می‌زنند. بعضی هستند که مهم‌ترین رسالت انسان را در برق‌انداختن کف اتاق و به‌اصطلاح به‌کاربردن "دستمال ابریشمی" نمی‌شمارند. بله، آقایان، بعضی هستند که نهایت سعادت خود را در مثلا پوشیدن شلوار خوش‌دوخت نمی‌دانند و خلاصه آدم‌هایی هستند که از خوش‌رقصی بیهوده و مثل پروانه دور این و آن گشتن و شیرین‌زبانی و تملق‌گویی خوششان نمی‌آید و به جایی که دعوت نشده‌اند نمی‌روند و مخصوصآ در کارهایی که به آن‌ها مربوط نیست دخالت نمی‌کنند.

حال آقای گالیادکین به کسی می‌ماند که بخواهد از خودش پنهان شود، انگاری می‌خواهد از دست خود به گوشه‌ای بگریزد.