کتاب طالبان سپاهیان خدا در نبردی اشتباهی

ملا محمد عباس لحظه‌ای ساکت شد، بعد ادامه داد: «الان شکمان بیشتر شده است. آنها چشمشان را در رصد مکان‌های تولید هروئین و کوکائین می‌بندند یا در رصد آنها سستی می‌کنند. هیچ کس هم نمی‌گوید [چرا] کشورهای غربی با همهٔ جبروتشان و توانمندی‌های سطح بالایشان در رصد و پی‌گیری، از فهمیدن جای این کارگاه‌ها عاجزند. این کارگاه‌ها همه بیرون از افغانستان قرار دارند ولی همهٔ بوق‌های رسانه‌ای‌شان و تمام محکوم کردن‌هایشان فقط متوجه افغانستان است.

ملا دوست محمد هنوز باور نکرده بود که جماعت طالبان، حالا برای خودش دولت دارد. به رغم اینکه سرپرست شهر مهمی چون غزنی است، هنوز در حال و هوای تجربه‌ای به سر می‌بَرد که چهار سال پیش (در سال ۱۹۹۴)، زمانی که یکی از هسته‌های اولیهٔ جنبش طالبان بود داشته است. جنبش طالبان در آن زمان به تنها چیزی که فکر می‌کرد، از بین بردن منکراتی بود که مردم را در قندهار تحریک کرده بود. و بعد از آن هم پاک کردن منطقه‌ای که در آن زندگی می‌کردند از آن منکرات. هیچ وقت به ذهنشان خطور نکرده بود (و حتی یک لحظه هم فکرش را نکرده بودند) که آن تلاش‌ها، مسیر سیطره بر ۹۵ درصد خاک افغانستان را در مقابلشان خواهد گشود و آنها را از صندلی‌های مدارس دینی به صندلی‌های حکمرانی منتقل خواهد کرد!

در داخل افغانستان، بین اکثر کسانی که با آنها حرف زدم نوعی توافق نظر وجود داشت که پاکستان از جنبش [طالبان] حمایت و این جنبش را یاری کرده است، ولی با این نظر که اسا پاکستان، طالبان را «درست کرده» مخالف بودند. در خصوص نقش CIA در این روند هم بی‌خبر بودند. آن دسته‌ای از آنها هم که چنین نقشی را بعید نمی‌دانستند، می‌گفتند چنین نقشی قطعا باید از کانال دستگاه اطلاعاتی پاکستان ایفا شده باشد.

به صورت کلی می‌توانیم بگویم که مکتب دیوبندیه هنوز در مرحله‌ای قرار دارد که فرهنگ اسلامی و به صورت خاص الازهر شریف، حدود ۷۵ یا ۸۵ سال پیش آن را پشت سر گذاشت. هنوز مسئلهٔ زن جزو مشکلات مکتب دیوبندی است، و دور کردن زنان از عرصهٔ عمومی زندگی، رویکرد مورد قبول عموم در این مکتب به شمار می‌رود. آنان هنوز نمی‌توانند فکر درس خواندن زنان یا به‌کارگیری آنان را هضم کنند. آنها [ثبت و ضبط] تصویر را هم حرام می‌دانند و به صورت حادی انواع هنرها (چه هنرهای نمایشی و چه هنرهای تجسمی) را رد می‌کنند. آنها چشم خود را به جهان اسلام در ۱۴ قرن پیش دوخته‌اند و نمی‌توانند با تغییرات جهان بعد از آن تاریخ تعامل داشته باشند

طالبان هم به همان آفتی دچار شدند که بسیاری دیگر از متدینین به دام آن افتاده بودند: توانستند باطل را از بین ببرند، ولی نفهمیدند چطور حق را محقق کنند!

وقتی در جستجوهایم از این هم پیش‌تر رفتم متوجه شدم که تشابهی (که می شود گفت به حد تطابق و یکسانی می‌رسد) بین افکار اساتید و علمای این مدارس با بسیاری از تعالیم تفکر وهابی که در قرن هجدهم در نجد و حجاز سر برآورد به چشم می‌خورد.

حتی می‌توانیم بگوییم عناصر طالبان (که در اصل طلبهٔ علوم دینی هستند) وقتی تحصیل را ترک کرده و تبدیل به مجاهد و نگهبانان نظام اسلامی شدند، دستار سیاه را به عنوان نماد خود برگزیدند و دستار سفید را برای کسانی گذاشتند که تحصیل را ادامه داده و به پایان برده‌اند. البته می‌دانیم که در ایران عمامهٔ سیاه تنها مختص آن دسته از محصلین علوم شرعی است که «سید» یعنی از خاندان پیامبر باشند، و عمامهٔ سفید برای دیگر اهل علم است.

نظام ما و علمای ما با اختلاط زن و مرد مخالفند و ما هم نمی‌توانیم برای زن‌ها محل‌هایی را اختصاص دهیم تا [به صورت مجزا] در آن کار کنند. و همین مسئلهٔ اختلاط است که در مسیر آموزش دخترها در کشور ما مانع ایجاد کرده است. ما با آموزش دخترها مخالفتی نداریم، ولی منابع ما برای تامین مدارس مخصوص دختران کفایت نمی‌کند و هیچ کس هم نمی‌خواهد در این زمینه کمکی به ما بدهد.

البته بله، آنها بدون شک معذورند! از آنجا که متن‌ها [ی دینی] را [فقط] حفظ کرده‌اند و از حد و حدود نوشته‌های فقه حنفی هم فراتر نرفته و این امکان را نداشته‌اند که چیزی از دنیا و واقعیت‌ها [ی جهان] بفهمند، پس مهم‌ترین رکن و شرطی که فرد را شایستهٔ فتوا دادن می‌کند از دست داده‌اند. وقتی علم دینی فرد ناقص باشد، و در او به کلی خبری از علم به دنیا هم نباشد، شما را به خدا بگویید چنین کسی چطور می‌تواند در منصب صدور فتوا بنشیند؟ اصلا چطور می‌توان چنین کسی را عالم خواند؟

موقعی که در خیابان قدم می‌زدم، همراهم مسئولیتش بیشتر می‌شد، چون مجبور بود علاوه بر ترجمه و توضیح، بچه‌های گدا و زن‌های گدا را از اطرافم براند. این گداها فراوان‌اند و در اکثر خیابان‌های اصلی حضور دارند. همین که یک خارجی را ببینند دورش حلقه می‌زند و دستشان را دراز می‌کنند و مدام به فارسی تکرار می‌کنند: «بخشش، بخشش»!