کتاب شیفتگی‌ها

«لب‌ها چیزی را می‌گویند که دل از آن لبریز است.»

چه‌قدر شک انداختن در دل آدم‌ها راحت است.

در غالب اوقات فقط زمانی متوجه بودن کسی می‌شویم که او از بودن دست شُسته یا حضور نداشته باشد).

بدی مصیبت‌های سنگین، اون‌هایی که ما رو تکه‌پاره می‌کنن و به‌ظاهر غیرقابل‌تحملن اینه که آدم‌های مصیبت‌زده از ته دل آرزو می‌کنن دنیا همون موقع تموم بشه، غافل از این‌که دنیا هیچ اهمیتی به خواستهٔ اون‌ها نمی‌ده و راه خودش رو می‌ره و حتی آستین فرد مصیبت‌دیده رو ول نمی‌کنه. یعنی اجازه نمی‌ده مثل تماشاگر ناراضی تئاتر از سالن دنیا بیرون بره

دنیا پُر از آدم‌های تنبل و خوش‌بینیه که هیچ‌وقت چیزی به دست نمی‌آرن چون تن به کار نمی‌دن، اما مرتب غر می‌زنن و خسته‌ن و عصبانیت‌شون رو سر بقیه خالی می‌کنن.

بله، همهٔ ما نسخه‌های جعلی متوسطی هستیم از کسانی که کامل‌شان را هیچ‌وقت ندیده‌ایم. کسانی که هیچ‌وقت حتی نزدیک‌مان نشده‌اند و فقط از زندگی کسانی که امروز دوست‌شان داریم عبور کرده یا شاید توقف کرده‌اند. اما بعد از مدتی خسته شده و بی‌هیچ ردی ناپدید شده‌اند؛ طوری که کسی به گَردشان هم نرسید یا مُردند و بر جان آن‌ها که دوست‌شان داریم زخم کشنده‌ای زده‌اند که در نهایت خوب شده است. نمی‌توانیم تظاهر کنیم که اولین عشق یا محبوب هستیم. ما فقط در دسترس‌ایم. باقی‌مانده، ته‌مانده، بازمانده، پس‌مانده، کالای ته انبار، بزرگ‌ترین عشق‌ها هم بر همین پایه‌واساسِ پست و فرومایه بنا می‌شوند و بهترین خانواده‌ها شکل می‌گیرند و ما از دلِ آن‌ها برمی‌آییم، محصول شانس و هم‌بستری، پس زدن‌ها و بزدلی‌ها و شکست‌های دیگران.

انگشتم را پیش بردم و بر لبش کشیدم. به‌نرمی خط لبش را با نوک انگشتم دنبال کردم، نوازشی طولانی. به نظرم این کار آرامَش می‌کرد، مملو از اعتماد و اتکا، بی‌آن‌که کلامی به لب بیاورم می‌گفتم «چیزی عوض نشده، من هنوز این‌جام و هنوز دوستت دارم.

یک‌بار به‌ت گفتم، آدم‌ها بالاخره یک روزی اجازه می‌دن مُرده‌ها ازشون جدا بشن، هر قدر هم که به اون‌ها علاقه داشته باشن، و زمانی این اتفاق می‌افته که متوجه می‌شن زندگی و بقای خودشون به مخاطره افتاده و فرد در گذشته مانع بزرگی جلوِ راه زندگی‌شونه. بدترین کاری که مُرده می‌تونه انجام بده مقاومت کردنه، این‌که به زنده‌ها بچسبه و جلوِ حرکت‌شون رو به سمت جلو بگیره یا حتی اگه بتونه اون‌ها رو به عقب برگردونه.

در قلمروِ خاطره هیچ‌چیزی با چیز دیگری ناسازگاری ندارد.

وقتی زمانی طولانی خواهان چیزی هستی، به‌سختی می‌توانی جلوِ خواسته‌ات را بگیری، یعنی نمی‌توانی بپذیری یا بفهمی که دیگر آن را نمی‌خواهی یا چیزی دیگر را ترجیح می‌دهی. انتظار به آن خواسته پَروبال می‌دهد و بارورش می‌کند. انتظار، برای موضوع مورد انتظار فزاینده است. چنان که وقتی طول می‌کشد، میل و خواسته را سخت کرده و آن را مثل سنگ می‌کند. برای همین در برابر تأیید این مسئله که سال‌ها در انتظار یک نشانه وقت‌مان را تلف کردیم مقاومت می‌کنیم. نشانه‌ای که آن‌قدر دیر می‌آید که دیگر ما را برنمی‌انگیزد. همان‌طور که برای جواب دادن به یک تماس تلفنی دیرهنگام که دیگر اهمیتش را از دست داده، خودمان را به زحمت نمی‌اندازیم.

تغییر احساسات به‌قدری کُند و تدریجی است که حرص آدم را درمی‌آورد. آدم به آن احساسات خو می‌گیرد و دور شدن از آن به این سادگی‌ها نیست.

“می‌دونی دوست من، در جامعهٔ مدرن سه نفر هستن که هیچ‌وقت خیر دنیا رو نمی‌خوان: کشیش، پزشک و مرد قانون. هر سه هم ردای سیاه می‌پوشن، شاید در سوگ فضیلت‌ها و امیدهای ازدست‌رفته.”

لوییزا تنها کسیه که اون واقعاً دوستش داره. شاید من نفر دوم باشم، اما بهتر از هیچیه.” گاهی به ذهن‌مون خطور می‌کنه، فقط گاهی، کافیه اونی که مقام اول رو اِشغال کرده از جایگاه خودش سقوط کنه، حسی آشنا برای تمام برادرهای کوچیک پادشاه‌ها و پرنسس‌ها و حتی بستگان دور و بچه‌های نامشروع منزوی که می‌دونن تنها به این صورت می‌تونن از مقام دهم به نُهم، از ششم به پنجم و از چهارم به سوم برسند و در جایی، همهٔ این حس‌ها، به‌وضوح به این جمله می‌رسه که “اون باید دیروز مُرده باشه.” یا آرزویی که در اذهان جسورترین مدعیان تاج‌وتخت بروز می‌کنه “هنوز وقت داره که فردا بمیره، فردا دیروزِ پس‌فرداست، فرض که تا اون موقع زنده باشم.” برامون مهم نیست که خودمون رو پیش خودمون تحقیر کنیم، چون در نهایت کسی غیر از خودمون قضاوتی نمی‌کنه و شاهدی هم وجود نداره.

آدمی که کنارمون، مقابل‌مون، پشت‌مون یا جلوِ چشم‌مون زندگی می‌کنه همیشه چیزی داره که مایهٔ عذاب‌مون باشه

وقتی زمانی طولانی خواهان چیزی هستی، به‌سختی می‌توانی جلوِ خواسته‌ات را بگیری، یعنی نمی‌توانی بپذیری یا بفهمی که دیگر آن را نمی‌خواهی یا چیزی دیگر را ترجیح می‌دهی. انتظار به آن خواسته پَروبال می‌دهد و بارورش می‌کند. انتظار، برای موضوع مورد انتظار فزاینده است. چنان که وقتی طول می‌کشد، میل و خواسته را سخت کرده و آن را مثل سنگ می‌کند. برای همین در برابر تأیید این مسئله که سال‌ها در انتظار یک نشانه وقت‌مان را تلف کردیم مقاومت می‌کنیم. نشانه‌ای که آن‌قدر دیر می‌آید که دیگر ما را برنمی‌انگیزد. همان‌طور که برای جواب دادن به یک تماس تلفنی دیرهنگام که دیگر اهمیتش را از دست داده، خودمان را به زحمت نمی‌اندازیم. شاید به این دلیل که دیگر برای‌مان آن‌قدرها جذاب نیست. آدم به انتظارِ رسیدن به موقعیتی محال خو می‌کند.

همهٔ ما می‌توانیم مایهٔ نفرت یا خشم و کینهٔ کسی باشیم، حتی مفلوک‌ترین و بی‌آزارترین‌مان.

اگر کسی نخواهد حرفی به گوش ما برسد، همه کار می‌کنیم که از آن سر دربیاوریم، نمی‌فهمیم گاهی آدم‌ها چیزهایی را به خاطر خودمان از ما مخفی می‌کنند تا مأیوس نشویم یا فکرمان درگیر نشود.

عجیب است که عادت‌های ما این‌قدر در مقابل تغییر مقاومت می‌کنند.

«می‌دونی یکی از بدترین موقعیت‌هایی که آدم توش گیر می‌کنه چیه؟ این‌که نتونی از طرف عصبانی بشی یا تقصیر رو گردنش بندازی. نتونی ازش متنفر باشی.

این اتفاقیه که همیشه می‌افته میگوئل. آدم‌ها با یک دیدگاهی شروع به تماشای چیزی می‌کنن و در آخر دیدشون کاملاً برعکس می‌شه. با عشق شروع می‌کنن، با نفرت تموم می‌کنن یا از بی‌علاقگی به علاقه می‌رسن. هیچ‌وقت نمی‌تونیم دقیقاً بگیم چی یا کی برامون مهم می‌شه. اعتقادات ما همیشه بی‌ثبات و شکننده‌ن، حتی اون‌هایی که به تصورمون خیلی قوی هستن. احساسات‌مون هم همین‌طور. نباید به خودمون این‌قدر اعتماد داشته باشیم.»

هر وقت نگرانی به سراغش بیاد یا روزگار بر وفق مرادش نچرخه به سراغ خاطراتش از من می‌ره. همه‌مون کم‌وبیش این کار رو می‌کنیم، به دامن چیزی که زمانی بوده اما دیگه نیست پناه می‌بریم.

قرار نیست کسی من رو قضاوت کنه، چون هیچ‌کس خبر از دل من نداره. وقتی تو تارعنکبوت گیر می‌افتیم ــ بین اولین و دومین شانس زندگی ــ همون‌طور که خیال‌بافی می‌کنیم، حاضریم به کم‌ترین‌ها، حتی به شنیدن صداش بسنده کنیم ــ انگار این خودِ زمانه که بین اون دو شانس زندگی قرار می‌گیره ــ بوییدنش، تماشا کردنش، حس حضورش، اطمینان از این‌که هنوز در افق ماست و به‌کل ناپدید نشده برامون کافیه، غافل از این‌که چنان دور شده که حتی به گَرد پاهای گریزونش هم نمی‌رسیم.

آسیب‌پذیر به نظر می‌آمد، مثل یک روحِ ناشیِ مردد که هنوز به روح بودن عادت نکرده است.

گاهی همه‌چیزمان را می‌دهیم تا کنار کسی بمانیم که از داخل اتاق زیرشیروانی یا حراج قبل از تغییر شغل، نجاتش داده‌ایم یا در بازی او را برده‌ایم یا او ما را از بین پس‌مانده‌ها جدا کرده است؛ ممکن است عجیب به نظر برسد اما عاشقش هم می‌شویم و کم نیستند آن‌هایی که چیزی بیش‌تر از خرت‌وپرت‌های ته ویلا در پایان تابستان ارزش ندارند و دست تقدیر را در انتخاب‌شان دخیل می‌دانند...

ما توان دلتنگ شدن برای هر چیزی را داریم حتی چیزی که فرصت ریشه دواندن نداشته باشد حتی چیزی مهلک.

اصولاً به‌محض این‌که از احساساتت حرف می‌زنی یا آن‌ها را به زبان می‌آوری احمقانه به نظر می‌رسند.

به‌وضوح می‌بینیم که با گذشت زمان، اتفاقات باید با همون کیفیت بمونن و به گذشته بدل بشن. همون‌طور که همیشه همین‌جوره یا تقریباً همیشه این‌جوریه. زندگی قراره این‌طور باشه، برای همین “شده” رو نمی‌تونیم “نشد” کنیم و اتفاقی که افتاده افتاده؛ مُرده‌ها باید همون جا که هستن بمونن. هیچ‌چیزی درست‌شدنی نیست.

بعد از قرن‌ها تمرین، بعد از این‌همه پیشرفت و اختراعات شگفت‌انگیز، هنوز راهی وجود ندارد که بفهمیم آدم‌ها کِی حرف راست می‌زنند. طبیعتاً این برای همهٔ ما منافع و مضرات یکسانی دارد و شاید تنها سنگر بازمانده از آزادی باشد.)

در قلمروِ خاطره هیچ‌چیزی با چیز دیگری ناسازگاری ندارد.

ما در مدت غیبت موقت یا نامحتوم دیگری ــ همسر یا معشوق ـ منتظرِ گذشت زمان می‌مونیم. ‫همین‌طور در مدت غیبتی که هنوز محتوم نشده اما تمام نشونه‌های حتمی بودن رو داره. هم‌زمان چیزی از درون مرتباً در گوش‌مون نجوا می‌کنه که به اون صدا می‌گیم “ساکت باش، ساکت باش، ساکت بمون، نمی‌خوام صدات رو بشنوم، هنوز اون‌قدر قوی نشده‌م، آماده نیستم.”