کتاب برج

قصه‌نویسی پسامدرنیسم مدیون گونه ادبی (ژانر) علمی - تخیلی است. اما این دِین دوسویه است. درست همان‌گونه که پسامدرنیسم مایه‌های هستی‌شناختی خود را از حوزه علمی - تخیلی به عاریت گرفته‌است، داستان علمی - تخیلی نیز عناصر پسامدرنیسم را جذب کرده‌است.

تحول عمیق داستان علمی - تخیلی و جذب بوطیقای مدرنیسم (و در پی آن پسامدرنیسم) در دهه ۶۰ (۱۹۶۰) و با شکل‌گرفتنِ به اصطلاح «موج نو» در انگلیس و ایالات متحده روی داد.

دیری نگذشت که این گرد هم‌آیی‌های غیررسمی تا حدودی جنبه رسمی به خود گرفت، و تریبون آزادی شد که همه می‌توانستند از آن مسایل و تعصباتشان را ابراز کنند. لنگ متوجه گلایه‌ها و دلخوری‌های آنان شد که عمدتآ بیشتر متوجه مستأجرانی مثل خودشان بود و نه ساختمان. مسؤلیت از کار افتادن آسانسورها را به گردن سکنه طبقات بالا یا طبقات پائین ساختمان می‌انداختند؛ نه سخنی از معماران بود و نه از عدم کارایی و عیوب خدماتی که در خود نقشه ساختمان وجود داشت.

همه مدارکی که در این چند دهه گذشته گردآوری شده حاکی از آن است که برج‌های مسکونی از نظر ساختار اجتماعی کارایی ندارند، اما به علت آن که از نظر هزینه برای بخش دولتی مقرون به‌صرفه است و به‌علت سوددهی کلانی که برای بخش خصوصی دارد، این شهرک‌های عمودی درست برخلاف همه نیازمندی‌های واقعی مردم مدام در دل آسمان بالا می‌روند.

بررسی روان‌شناختی برج‌نشینی به نتایج قاطعی رسیده است. به‌عنوان مثال، نبودِ طنز؛ همیشه به نظر وایلدر این نبودِ طنز خودش مشخص‌ترین جنبه برج نشینی است، و شاید هم مهم‌ترین آنها. تمام تحقیقات پژوهشگران حاکی از این است که هیچ‌کس با برج شوخی نمی‌کند و درباره آن لطیفه درست نمی‌کند. به مفهوم دقیق کلمه، زندگی در برج "بی‌حادثه" است. خود وایلدر به تجربه دریافته بود که فضای آپارتمان‌های این برج‌ها پوسته‌های سربسته سختی هستند که انعطاف لازم را ندارند تا محیط مساعدی برای تحرک و فعالیت‌های ساکنان آن باشند؛ این آپارتمان‌ها تنها به درد خوابیدن می‌خورند. برای برج‌نشینی رفتار ویژه‌ای لازم است. برج‌نشین باید تسلیم، خوددار، و کمی هم دیوانه باشد. وایلدر فکر می‌کرد که به آدم‌های روانی این‌جا خیلی خوش می‌گذرد.

دشمن واقعی آنها سلسله مراتبی نیست که به ساکنان طبقات فوقانی بالای سرشان ختم می‌شود؛ دشمن واقعی آنان چیزی نیست جز خود ساختمان، یا بهتر بگوئیم تصویر ذهنی ساختمان در ذهن خودشان، این لایه‌های متعدد بتون که آنها را به زمین بند کرده است.

وایلدر شب را درک می‌کرد و به استقبال آن می‌رفت ـ تنها در تاریکی بود که آدمی می‌توانست تا حدّ لزوم وسواس به خرج دهد، و به همه غرایز سرکوفته خود امکان بروز دهد. وایلدر از برون ریزی ابعاد متفاوت شخصیت خود استقبال می‌کرد. با کمال خوش‌وقتی، هر چه از ساختمان بالاتر می‌رفت، این رفتار منحط و آزادانه آسان‌تر می‌شد، انگار منطق پنهان برج این نوع رفتار منحط و آزادانه را تشویق می‌کرد.

اکنون که همه چیز به وضع عادی برگشته بود، با حیرت تمام می‌دید که همه این ماجرا از جای مشخصی شروع نشده‌بود که بشود روی آن انگشت گذاشت، و تنها پی‌آمد آن هم این بود که زندگی‌شان به وضوح وارد مرحله شوم تازه‌ای شده بود.

این درست نکته‌ای بود که قبلا لنگ کشف کرده بود: ساکنان برج‌های مسکونی تنهابه ساکنان دوطبقه زیر پایشان اهمیت می‌دهند و دیگر هیچ.