کتاب راه‌حل سوم

گاندی از جمله قهرمان‌های من است. او کامل نبود و نتوانست تمام اهدافش را تحقق بخشد؛ اما همکوشی را در درون خودش یاد گرفت. او انتخاب و راه‌حل سوم را ابداع کرد: عدم خشونت خلاقانه. او فراتر از تفکر دوانتخابی رفت. او قصد فرار نداشت و در عین حال نمی‌خواست بجنگد. این عکس‌العملی است که حیوانات نشان می‌دهند؛ وقتی حیوانات در گوشه‌ای محاصره می‌شوند، یا می‌جنگند یا فرار می‌کنند، مشابه همان کاری است که متفکران دوانتخابی انجام می‌دهند. آن‌ها یا می‌جنگند یا فرار می‌کنند.

ما خودآگاه هستیم. این آگاهی یعنی می‌توانیم از لحاظ ذهنی بیرون از وجود خودمان بایستیم و باورها و اعمال خود را ارزیابی کنیم. ما می‌توانیم آنچه فکر می‌کنیم، فکر کنیم. ما می‌توانیم فرضیه‌های خود را به چالش بکشیم.

افرادی که تفکر دوانتخابی را پشت سر گذاشته‌اند و در جهت ذهنیت همکوشی و انرژی جمعی پیش می‌روند، چون گاندی و دمینگ و نادیا (همان مادر آشنا به موسیقی) کمیابند و در عین حال افرادی بسیار مؤثر، خلاق و سودمند هستند. آن‌ها به‌طور خودکار فرض می‌کنند هر دوراهی و تنگنایی غلط است. آن‌ها الگوهای فکری را تغییر می‌دهند، ابداع می‌کنند و روش بازی را تغییر می‌دهند.

متفکران دوانتخابی فقط به رقابت فکر می‌کنند و هیچ‌گاه همکاری و همکوشی را نمی‌بینند؛ همواره «ما» در مقابل «آن‌ها» قرار دارد. متفکران دوانتخابی فقط دوراهی‌های غلط پیش رو دارند و در نظر آن‌ها، همواره ذهنیت «راه من یا همان شاهراه» وجود دارد. می‌توان گفت آن‌ها از نوعی کوررنگی رنج می‌برند و فقط می‌توانند رنگ آبی یا زرد را ببینند و هیچ‌گاه قادر به دیدن رنگ سبز نیستند. تفکر دوانتخابی همه جا هست و بیشتر در قالب کشمکش و جنگ بروز می‌کند

من در جستجوی تو هستم. من به‌جای دیدن دیدگاه‌های متفاوت تو به‌عنوان یک تهدید، مشتاق جستجو برای یادگیری از تو هستم. اگر فردی با شخصیت و هوش تو متفاوت از من است، پس باید به تو گوش بسپارم. من همدلانه به تو گوش می‌دهم، تا وقتی به راستی تو را درک کنم.

«من در جستجوی تو هستم» با این اصل آغاز می‌شود که حقیقت پیچیده است و هر فردی شاید بخش و تکه‌ای کوچک از آن را دارا باشد. اسکار وایلد گفته است: «حقیقت هیچ‌گاه ناب نیست و نیز به‌ندرت ساده است.» هیچ‌کس تمام آن را ندارد.

همدلی با توافق تفاوت دارد. توافق بیشتر به معنی سازگاری و کوتاه آمدن در بحث و کشمکش با طرف مقابل از موضع خود است. گوش دادن همدلانه به‌معنای این نیست که ما با دیدگاه طرف مقابل موافق هستیم، بلکه یعنی ما می‌کوشیم همان دیدگاه را ببینیم. این به معنای گوش دادن برای جلب رضایت طرف مقابل و نیز حس کردن احساس او در حال بیان آن است؛ به‌نحوی که بتوانیم در جای او قرار گیریم و بدانیم در درون خود چه احساسی دارد.

بزرگ‌ترین نیاز روان‌شناختی یک انسان همانا درک شدن و مورد احترام قرار گرفتن است.

وقتی به حرف‌های کسی گوش می‌کنم که با من مخالف است، باید به طرف او بروم و بگویم: «تو مسائل را به‌نحوی متفاوت از من می‌بینی و زاویهٔ دید تو با دیدگاه من تفاوت دارد. من باید به حرف‌های تو گوش دهم تا بهتر و دقیق‌تر آن‌ها را درک و تحلیل کنم.» هر چه بیشتر این کار را انجام دهم، فضای راحت‌تر و دوستانه‌تری ایجاد می‌شود و چیزهای بیشتری نیز یاد می‌گیرم و به این ترتیب، از تبادل نظر لذت می‌برم.