کتاب سفرنامه‌ی ابن فطومه

آیا تا آخر عمر در آنجا اقامت گزید

ـ ما دین بزرگی داریم اما در عمل بت پرستیم.

شما به چه دینی اعتقاد دارید حکیم؟ با لبخند جواب داد: ـ دینی که خدایش عقل است و رسولش آزادی!

ـ اشک بریز. مردها هم گاهی گریه می‌کنند.

پرسیدم: ـ شما به چه دینی اعتقاد دارید حکیم؟ با لبخند جواب داد: ـ دینی که خدایش عقل است و رسولش آزادی!

در دامان تاریکی زمزمه کردم: ـ خدایا کمکم کن.

مسافر! بهترین کار آن است که ببینی و بشنوی و ثبت کنی و از آزمودن و تجربه کردن بپرهیزی.

تمرکز، کلید درِ گنج‌های پنهان است.

گناه ما- که در سرزمین وحی و اسلام هستیم- بدتر و بزرگ‌تر از دیگر مردمان است.

«ظاهراً در حلبه همه چیز آزاد است حتی قیمت‌ها!»

ما میان واقعیت‌های زشت و رویاهایی تحقق ناپذیر، سرگردان مانده‌ایم.

به‌محض خروج از مهمانسرا دو مسئله مرا بهت زده کرد: عریان بودن مردم و خالی بودن مشرق از هر چیز. مردم، زن و مرد، چنانکه گویی از مادر زاده شده‌اند عریان بودند. عریانی عادتشان شده بود و باعث جلب توجه کسی نمی‌شد

سرزمین اسلام، وطنم، هدفی را اعلام می‌کند و با پرده‌دری و بی‌شرمانه و بدون آنکه کسی بتواند آن را مورد محاسبه و بازخواست قرار دهد به‌دنبال هدف دیگری می‌رود.‌

«اینجا بهشتی بی‌آدم است»

نمی‌دانم چند سال داشتم که روزی از او پرسیدم: اگر اسلام آن است که شما می‌گویید پس چرا خیابان‌ها پر از آدم‌های فقیر و بی‌سواد و شرور است؟ با اندوه پاسخ داد: ـ اسلام، امروز در مساجد مانده است. سپس گرم صحبت شد و از همه چیز انتقاد کرد. حتی حاکمان نیز از آتش انتقادات او در امان نماندند. گفتم: ـ بنابراین، شیطان بر ما حاکم است نه وحی الهی. از این حرف خوشش آمد و گفت: ـ آفرین! این حرف بالاتر از حدّ سنّ‌ات بود... - خب حالا چه باید کرد استاد؟ به آرامی‌گفت: ـ تو بچهٔ باهوشی هستی. تا چه پیش آید...

شمشیر جلاد را می‌بینی که بر گردن‌ها فرود می‌آید و هر عمل زیبا و زشت با «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم» آغاز می‌شود

همهٔ رابطه‌ها موقت است غریبه!

از دوران کودکی اگر حتی زشت‌ترین کارها را انجام می‌دادم، زیباترین کلمات را از مادرم می‌شنیدم.

نمی‌دانم چند سال داشتم که روزی از او پرسیدم: اگر اسلام آن است که شما می‌گویید پس چرا خیابان‌ها پر از آدم‌های فقیر و بی‌سواد و شرور است؟ با اندوه پاسخ داد: ـ اسلام، امروز در مساجد مانده است.

ـ طبیعت بشر خالی از انحراف و زشتی نیست.

سرزمین حلبه هدفی داشت که آن را به‌طور کامل محقق ساخته بود. سرزمین امان هم به‌همین شکل. اما سرزمین اسلام، وطنم، هدفی را اعلام می‌کند و با پرده‌دری و بی‌شرمانه و بدون آنکه کسی بتواند آن را مورد محاسبه و بازخواست قرار دهد به‌دنبال هدف دیگری می‌رود.‌

شمشیر جلاد را می‌بینی که بر گردن‌ها فرود می‌آید و هر عمل زیبا و زشت با «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم» آغاز می‌شود.

در جست‌وجوی چه هستی مسافر؟ کدامین احساس در سینه‌ات می‌جوشد؟ چگونه زمام غریزه‌ها واندیشه‌هایت را در دست می‌گیری؟ چرا چون سواران قهقهه سر داده‌ای و چون کودکان اشک می‌ریزی؟ شادمانی جشن‌ها و پایکوبی‌ها را می‌بینی. شمشیر جلاد را می‌بینی که بر گردن‌ها فرود می‌آید و هر عمل زیبا و زشت با «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم» آغاز می‌شود.

کسی که به کار کردن اعتقاد دارد فقر به خود نمی‌بیند.

داستان پیش رو تحت عنوان «سفرنامه ابن فطومه» در واقع معارضه‌ای برای «سفرنامه ابن بطوطه» است. ابن بطوطه معروف شرح سفر خود را در مکان به نگارش در آورده است اما محفوظ – که بسیار متعهد به خلق یک سنت ادبی جدید بر مبنای فرهنگ دیرین عربی است – اکنون در این رمان سفر خود را در «زمان» پیش می‌گیرد.

. پرسیدم: ـ زمان جنگ نزدیک است؟ سامیه گفت: ـ جنگ تنها زمانی آغاز می‌شود که طرفی احساس کند قوی‌تر است یا آنکه احساس یأس کند.

با جدیت پرسیدم: ـ حکومت متعهد به کدام دین است؟ ـ حکومت کاری به دین ندارد... ـ پس چگونه میان اهالی ادیان مختلف سازگاری و صلح ایجاد می‌کند؟ ـ با همهٔ ادیان یکسان رفتار می‌کند. با لحنی اعتراض آمیز گفتم: ـ آیا همهٔ ادیان از این وضعیت راضی‌اند؟ ـ هر مذهب و فرقه‌ای در درون خود سنت‌هایش را حفظ کرده و روابط میان آن‌ها براساس احترام متقابل است. هیچ دین و مذهبی بر دیگری برتری ندارد حتی اگر رئیس حکومت از آن دین باشد. لازم است همین جا بگویم که الآن رئیس حکومت ما بت پرست است!

در جست‌وجوی چه هستی مسافر؟ کدامین احساس در سینه‌ات می‌جوشد؟ چگونه زمام غریزه‌ها واندیشه‌هایت را در دست می‌گیری؟ چرا چون سواران قهقهه سر داده‌ای و چون کودکان اشک می‌ریزی؟

ما دین بزرگی داریم اما در عمل بت پرستیم.

ما میان واقعیت‌های زشت و رویاهایی تحقق ناپذیر، سرگردان مانده‌ایم.