کتاب بر لبه تنهایی

خروج ترامپ از برجام، راهبرد «فشار حداکثری» و ترور سلیمانی تأثیری عمیق بر آیت‌الله خامنه‌ای گذاشت؛ به تعبیر ناظران آشنا با او، این تحولات یک «تغییر پارادایم» در ذهنیت او ایجاد کرد. بی‌اعتمادی آیت‌الله خامنه‌ای به ایالات متحده عمیق‌تر شد و لحن او در قبال آمریکا تندتر و تهاجمی‌تر گردید

ایران جمعیت جوان کافی برای شرکت در جنگ‌های متعارف، گسترده و طولانی‌مدت را ندارد. به همین دلیل است که روی موشک‌ها و پهپادها سرمایه‌گذاری کرده و به احتمال زیاد به یک بازدارندگی هسته‌ای نیز نیاز خواهد داشت.

مارک تواین گفته است: «تاریخ تکرار نمی‌شود ولی اتفاقات مشابه در آن زیاد است.»

از زمان سقوط صدام به بعد اربعین به یک رویداد عظیم و هسته‌ای برای آگاهی جمعی شیعیان تبدیل شده که فراتر از مرزهای ایران یا عراق و بازتابی از همان ایدهٔ شکل‌گیری حس مشترک شیعی در سراسر منطقه است

«چریک اگر شکست نخورد، پیروز است؛ ارتش متعارف اگر پیروز نشود، شکست خورده است.» ایران نیازی ندارد که در جنگ، آمریکا یا اسرائیل را شکست دهد؛ در واقع، به دنبال نبرد مستقیم با آمریکا هم نیست، تنها کافی است در این نزاع فرسایشی و نامتقارن بازنده نباشد

راهبرد دفاع روبه‌جلو تلاش می‌کرد جایگزینی برای یک ارتش متعارف ایجاد کند، اما اگر این راهبرد به جنگی منجر می‌شد که پیروزی در آن نیازمند یک ارتش متعارف بود، مشکل ایجاد می‌شد

اگر ایران مجبور به انتخاب میان توسعه اقتصادی و امنیت ملی باشد، امنیت ملی را انتخاب خواهد کرد. سخن گفتن از اقتصاد مقاومتی نشانه آن بود که ایران قصد ایستادگی بر موضع سیاسی خود را دارد و خود را برای فشار اقتصادی شدید آماده می‌کند.

دفاع روبه‌جلو» پیوندهای راهبردی ایران با روسیه را شکل داده بود، اما در شراکت راهبردی‌اش با چین، به عنوان یک نقطه اختلاف تلقی می‌شد.

دولت نیرومند، شرط لازم برای پیشرفت اقتصادی و توسعه است، اما اگر نهادهای اجتماعی مستقل و نیرومند نتوانند آن را مهار کنند، دولت به راحتی به سمت استبداد می‌لغزد

ظاهراً قوانین بین‌المللی در مورد ایران صرفاً به دلیل نوع حکومت آن صدق نمی‌کرد و نظام بین‌الملل، تحت تأثیر انزجار از ایدئولوژی جمهوری اسلامی و خصومت آن با غرب با ایران رفتار می‌کرد. در حالی که انتظار این بود که نهادهای برآمده از این نظام بر اساس اصول و قواعد بنیادین خود عمل کنند.

مک‌فارلین هرگز موفق نشد با رهبران ارشد ایرانی دیدار کند (و تنها با یک مقام ارشد دیدار داشت)، که ظاهراً دلیل آن حضور یک عضو اسرائیلی در تیم او بود. با این حال، احتمالاً دلیل اصلی این ناکامی، عمق رویکرد ضدآمریکایی‌گری به ویژه در گفتمان و نگرش جناح تندرو انقلاب بود که به بسیج نیرو برای جبهه‌ها می‌پرداخت

ایران نیازمند نیروی نظامی و راهبردی متناسب با کشوری منزوی و آسیب‌پذیر بود. این نتیجه‌گیری همچنین به سرمایه‌گذاری در توان هسته‌ای، صنایع نظامی گسترده و ظرفیت‌های سایبری و موشکی و همچنین به ایجاد شبه‌نظامیان نیابتی برای تضمین حضور منطقه‌ای در جهان عرب و بعدها نیز در افغانستان منجر شد. این یعنی ریشه‌دار کردن سیاست منطقه‌ای در سپاه پاسداران.

دفاع روبه‌جلو، حداقل در ابتدا، نه از انگیزه‌های توسعه‌طلبانه، بلکه از نیازهای واقع‌گرایانه امنیتی نشأت می‌گرفت. هدف آن پیروزی از طریق بازدارندگی بود؛ یعنی کاهش احتمال وقوع جنگ علیه ایران، نه فقط کاهش احتمال شکست در صورت آغاز جنگ.

این برنامه در دکترین نظامی سال ۱۳۷۱ به عنوان عنصری حیاتی برای جبران محدودیت‌های نظامی متعارف ایران برجسته شد و بیانگر تلاش سپاه برای خودکفایی نظامی در شرایط انزوا بود. محمدجواد ظریف نیز در برهه‌ای، برنامه موشکی را جایگزین نیرویی هوایی دانست که ایران قادر به دستیابی به آن نیست

توافق هسته‌ای ۱۳۹۴ راه‌اندازی کنند. این توافق، همان‌طور که در فصل بعدی بررسی خواهد شد، در زمانی مذاکره شد که راهبرد دفاع روبه‌جلو ایران در سوریه و یمن در جریان بود. از نظر کشورهای عربی، توافق هسته‌ای صرفاً تلاشی برای مهار برنامه هسته‌ای ایران نبود، بلکه بیشتر این‌گونه به نظر می‌رسید که آمریکا از فشار خود برای محدود کردن توان ایران در منطقه می‌کاهد. این توافق به آمریکا اجازه می‌داد توجه خود را به آسیا معطوف کند، اما در عین حال فشارهای دیپلماتیک و اقتصادی بر ایران را هم کاهش داده و به این ترتیب به ایران آزادی عملی بیشتر برای پیگیری راهبرد «دفاع روبه‌جلو» می‌داد

خروج آمریکا از برجام میخ آخر بر تابوت مکتب امنیت ملی هاشمی رفسنجانی در ایران بود